August 31
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૮ જ્યારે આખો સમાજ એક દિશામાં ચાલતો હતો, ત્યારે એક માણસ હક માટે ઊભો રહ્યો હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને એક ખૂબ મહત્વપૂર્ણ સવાલ સામે ઊભા કરે છે. જો કોઈ સમાજમાં કોઈ જુલ્મ, બુરાઈ અથવા ગેરમાર્ગી એટલી સામાન્ય બની જાય કે લોકો તેને ખોટું માનવાનું જ બંધ કરી દે, તો હક પર રહેનાર માણસે શું કરવું? શું તે ચૂપ રહી જાય? શું તે કહે કે બધા લોકો આવું કરે છે? શું તે પોતાના ફાયદા અને સુરક્ષા માટે સત્ય છુપાવી દે? કે પછી તે હિંમતથી સત્ય બોલે, ભલે તે એકલો રહી જાય? હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામે પોતાના સમાજ સામે આ જ પરીક્ષાનો સામનો કર્યો. કુરઆનમાં આવે છે કે અલ્લાહે તેમને પોતાની કૌમ તરફ મોકલ્યા. તેમણે લોકોને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. તેમને ચેતવણી આપી. તેમને પોતાના માર્ગ પર વિચારવા કહ્યું. પરંતુ સમાજનો મોટો ભાગ પોતાના માર્ગને બદલવા તૈયાર નહોતો. જ્યારે માણસ કોઈ જુલ્મ અથવા બુરાઈને લાંબા સમય સુધી વારંવાર કરતો રહે, ત્યારે એક ખતરનાક સ્થિતિ ઊભી થાય છે. તેને પોતાની ભૂલ ભૂલ લાગતી જ નથી. પછી જે માણસ સત્ય બોલે તેને લોકો સમસ્યા માનવા લાગે છે. આજના સમયમાં પણ આવું ઘણીવાર જોવા મળે છે. જે વ્યક્તિ જૂઠ સામે અવાજ ઉઠાવે, તેને મુશ્કેલ માણસ કહેવામાં આવે. જે અન્યાય સામે સવાલ પૂછે, તેને વિવાદ ઉભો કરનાર કહેવામાં આવે. જે સત્ય માટે સમાધાન ન કરે, તેને સમાજની શાંતિ બગાડનાર કહેવામાં આવે. પરંતુ સવાલ એ છે. શું શાંતિનો અર્થ સત્યને ચૂપ કરાવવો છે? જો કોઈ વ્યક્તિ જુલ્મ કરી રહ્યો હોય અને બધા લોકો ચૂપ રહે, તો બહારથી શાંતિ દેખાઈ શકે. પરંતુ તે સાચી શાંતિ નથી. તે ડર છે. સાચી શાંતિ ઇન્સાફથી આવે છે. અને ઇન્સાફ માટે સત્ય બોલનારની જરૂર પડે છે. હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામે પોતાના સમાજને કહ્યું કે તેઓ અલ્લાહની મર્યાદાઓનું ઉલ્લંઘન કરી રહ્યા છે. તેમણે લોકોને તેમના માર્ગથી પાછા આવવાની દાવત આપી. પરંતુ જ્યારે સત્ય સમાજની ઇચ્છાઓ સામે આવે, ત્યારે લોકો ઘણીવાર સત્ય બોલનારને જ દૂર કરવા માંગે છે. કુરઆનમાં તેમની કૌમના શબ્દોનો અર્થ આવે છે કે તેઓ કહેતા હતા કે લૂતના પરિવારને શહેરમાંથી બહાર કાઢી દો, કારણ કે તેઓ પોતાને ખૂબ શુદ્ધ રાખવા માંગે છે. અર્થાત જ્યારે માણસ પોતાની ભૂલ બદલવા તૈયાર ન હોય, ત્યારે તે ઘણીવાર પોતાની ભૂલનો સામનો કરવાને બદલે સત્ય બોલનારને દૂર કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. આ કથા માત્ર ભૂતકાળની નથી. આ આપણા માટે એક અરીસો છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ આપણને અમારી ભૂલ બતાવે, ત્યારે આપણે શું કરીએ છીએ? શું આપણે વિચારીએ છીએ કે કદાચ તે સાચું કહે છે? કે પછી તરત જ તેની નિંદા શરૂ કરીએ છીએ? શું આપણે સત્યને સાંભળીએ છીએ? કે આપણે માત્ર એટલું જોઈએ છીએ કે સત્ય કોણ બોલી રહ્યું છે? ક્યારેક માણસ સત્યને એટલા માટે નકારી દે છે કે તે તેના પોતાના મનપસંદ વ્યક્તિ પાસેથી આવ્યું નથી. અને ક્યારેક માણસ જૂઠને એટલા માટે સ્વીકારી લે છે કે તે તેના પોતાના મનપસંદ વ્યક્તિ પાસેથી આવ્યું છે. આ બંને સ્થિતિ ખતરનાક છે. હકને હક તરીકે ઓળખવું જોઈએ. ભલે તે આપણા વિરોધી પાસેથી સાંભળવા મળે. અને જૂઠને જૂઠ તરીકે ઓળખવું જોઈએ. ભલે તે આપણા પોતાના માણસ પાસેથી આવે. આ જ સચ્ચાઈની કસોટી છે. હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને શીખવે છે કે સમાજમાં સ્વીકાર મેળવવા માટે સત્યને બદલવું સાચો રસ્તો નથી. ક્યારેક સત્ય બોલવાથી માણસ એકલો થઈ શકે છે. લોકો દૂર થઈ શકે છે. કેટલાક સંબંધો બદલાઈ શકે છે. પરંતુ સત્યની કિંમત તેના બદલામાં મળતી લોકપ્રિયતા પરથી નક્કી થતી નથી. કુરઆનમાં આપણે જોયું છે કે નબીઓની સંખ્યા કરતા તેમનો સંદેશ વધુ મહત્વનો હતો. ઘણી વખત નબીઓ સાથે થોડા લોકો હતા. પરંતુ તેમની સચ્ચાઈ ભીડ પર આધારિત નહોતી. આ વાત આપણને આપણા સમાજના નેતૃત્વ વિશે પણ વિચારવા મજબૂર કરે છે. સાચો નેતા તે નથી જે દરેકને ખુશ રાખવા માટે દરેક વાત સાથે સહમત થઈ જાય. સાચો નેતા તે છે જે લોકોને પ્રેમ અને અખલાક સાથે સમજાવે, પરંતુ સત્ય સાથે સોદો ન કરે. સાચો નેતા પોતાના અનુયાયીઓને જૂઠ સાંભળવા માટે તૈયાર કરતો નથી.તે તેમને સત્ય સાંભળવાની હિંમત આપે છે. કારણ કે સાચા નેતૃત્વનો હેતુ તાળીઓ મેળવવો નથી. લોકોને હક તરફ લઈ જવો છે. ક્યારેક કોઈ વ્યક્તિ કહે. સમાજમાં શાંતિ રાખવા માટે આ વાત ન કરો. પરંતુ આપણે વિચારવું જોઈએ. શું વાત ન કરવાથી ખરેખર સમસ્યા દૂર થઈ જશે? કે માત્ર થોડા સમય માટે તેને ઢાંકી દેવામાં આવશે? ક્યારેક જૂઠને છુપાવીને સમાજમાં શાંતિ દેખાડવામાં આવે છે. પરંતુ એક દિવસ સત્ય સામે આવે છે. અને પછી નુકસાન વધુ મોટું થાય છે. આથી હકને સમયસર ઓળખવો જરૂરી છે. હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામે પોતાના લોકો સામે પોતાની જવાબદારી પૂરી કરી. તેમણે સત્ય પહોંચાડ્યું. તેમણે ચેતવણી આપી. પરંતુ કોઈ નબીની જવાબદારી લોકોના દિલ પર બળજબરીથી કબજો કરવાની નથી. હિદાયતનો માર્ગ બતાવવો એક જવાબદારી છે. તેને સ્વીકારવાનો નિર્ણય દરેક માણસની પોતાની કસોટી છે. આ પણ આપણા માટે ખૂબ મહત્વપૂર્ણ પાઠ છે. જ્યારે આપણે કોઈને સત્ય સમજાવીએ, ત્યારે આપણું કામ અખલાક અને હિકમત સાથે વાત પહોંચાડવાનું છે. દરેક વ્યક્તિને અપમાનિત કરવું આપણું કામ નથી. જોર જબરદસ્તી કરવી આપણું કામ નથી. પોતાને હંમેશા સાચા અને બીજાને હંમેશા ખરાબ સમજવું પણ આપણું કામ નથી. પરંતુ સત્યને જાણી લીધા પછી તેને છુપાવવું પણ યોગ્ય નથી. સાચો રસ્તો છે. નરમ દિલ. સારો અખલાક. સ્પષ્ટ વાત. અને હક પર મજબૂત પગ. આ પ્રસંગમાં હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની ઘટના પણ યાદ આવે છે. જ્યારે ફરિશ્તાઓ તેમને મળવા આવ્યા અને પછી લૂત અલૈહિસ્સલામની કૌમ તરફ જવાની વાત કરી, ત્યારે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે લૂત અલૈહિસ્સલામ વિશે ચિંતા વ્યક્ત કરી. આ એક સુંદર પાઠ છે. સત્ય માટે ઊભા રહેવું એટલે માણસો પ્રત્યે રહેમ ખતમ થઈ જવો નહીં. હક અને રહેમ એકબીજાના વિરોધી નથી. અમે કોઈના ગેરમાર્ગ સાથે સહમત ન હોઈએ. પરંતુ તેના માટે હિદાયતની દુઆ કરી શકીએ. અમે કોઈના જુલ્મને જુલ્મ કહી શકીએ. પરંતુ દિલમાં બદલો અને નફરત રાખવી જરૂરી નથી. આ છે નબીનો માર્ગ. હક સ્પષ્ટ. અખલાક સુંદર. અને દિલમાં રહેમ. આજે આપણે પોતાના દિલને થોડા સવાલો પૂછીએ. જો મારા પોતાના માણસે જૂઠ બોલ્યું હોય, તો શું હું તેને બચાવીશ? જો કોઈ નેતા મારા જૂથનો હોય પરંતુ હકથી દૂર જાય, તો શું હું આંખ બંધ કરીશ? જો કોઈ બીજો માણસ સાચી વાત કહે, તો શું હું માત્ર એટલા માટે તેને નકારી દઈશ કે તે મારા જૂથનો નથી? જો આખો સમાજ કોઈ વાતને સામાન્ય કહે, તો શું હું વિચાર્યા વગર તેને સ્વીકારી લઈશ? કે પછી કુરઆન અને અહલુલબૈત અલૈહિમુસ્સલામની શિક્ષાઓના પ્રકાશમાં હકને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કરીશ? હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને એક ખૂબ મોટો પાઠ આપે છે. લોકોનું સમર્થન હંમેશા સત્યનો પુરાવો નથી. અને એકલો હોવું હંમેશા ખોટા હોવાનો પુરાવો નથી. ક્યારેક માણસ પાસે આખું સમાજ નથી હોતું. પરંતુ જો તે હક પર છે, તો તેની પાસે સૌથી મોટી તાકાત છે. અલ્લાહની મદદ. આથી સત્ય બોલતા પહેલાં આપણે અહંકારથી નહીં પરંતુ હિકમતથી વિચારીએ. અને સત્ય જાણી લીધા પછી ડરથી પાછળ ન હટીએ. અલ્લાહ આપણને હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામ જેવી હિંમત આપે. સત્યને ઓળખવાની સમજણ આપે. જૂઠને પોતાના ફાયદા માટે ટેકો ન આપવાની તૌફીક આપે. અમારા દિલમાં રહેમ આપે. અમારી વાતોમાં અખલાક આપે. અને જ્યારે આખું વાતાવરણ કોઈ બીજી દિશામાં જઈ રહ્યું હોય, ત્યારે પણ હક પર અડગ રહેવાની શક્તિ આપે. આમીન. |
|
August 30
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૭ જ્યારે અલ્લાહે એક નબીને લોકો માટે ઇમામ બનાવ્યા હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગીની આખી સફર પરીક્ષાઓથી ભરેલી હતી. પોતાની કૌમ સામે એકલા ઊભા રહેવાની પરીક્ષા. નમરૂદની સત્તા સામે હક બોલવાની પરીક્ષા. આગમાં નાખવામાં આવ્યા ત્યારે તવક્કુલની પરીક્ષા. પોતાનું વતન છોડીને હિજરત કરવાની પરીક્ષા. પોતાના પરિવારને અલ્લાહના હુકમ પર છોડી દેવાની પરીક્ષા. પોતાના પ્રિય પુત્ર ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામની કુરબાનીની પરીક્ષા. અને દરેક પરીક્ષામાં એક વાત સ્પષ્ટ હતી. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાની સુવિધા કરતાં અલ્લાહના હુકમને ઉપર રાખ્યો. પછી કુરઆનમાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ આયત આવે છે. وَإِذِ ابْتَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ رَبُّهُ بِكَلِمَاتٍ فَأَتَمَّهُنَّ અને જ્યારે ઇબ્રાહીમને તેમના રબે કેટલાક આદેશો અને પરીક્ષાઓ દ્વારા અજમાવ્યા, અને તેમણે તે બધું પૂર્ણ કર્યું. પછી અલ્લાહે કહ્યું: إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا નિઃસંદેહ હું તને લોકો માટે ઇમામ બનાવું છું. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૪ અહીં થોડું રોકાઈને વિચારવાની જરૂર છે. અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને ઇમામ ક્યારે બનાવ્યા? તેમની જિંદગીની કસોટીઓ પછી. પરીક્ષાઓમાં તેમની સચ્ચાઈ સાબિત થયા પછી. તેમની ઇતાઅત દેખાઈ ગયા પછી. અને તેમની વફાદારી વારંવાર સાબિત થયા પછી. આ આપણને નેતૃત્વ વિશે એક ખૂબ ઊંડો પાઠ આપે છે. સાચું નેતૃત્વ માત્ર બોલવાથી મળતું નથી. મોટી મોટી વાતો કરવાથી મળતું નથી. લોકોની પ્રશંસા મેળવવાથી મળતું નથી. અથવા મોટી ભીડ એકઠી કરવાથી પણ મળતું નથી. સાચા નેતૃત્વની કસોટી ત્યારે થાય છે જ્યારે સત્ય અને પોતાનો ફાયદો એકબીજાની સામે ઊભા હોય. સાચા નેતાની ઓળખ ત્યારે થાય છે જ્યારે તેને પોતાનું નુકસાન થતું હોય, પરંતુ તે છતાં હક ન છોડે. જ્યારે લોકો તેને ખોટી દિશામાં ધકેલતા હોય, પરંતુ તે સત્ય તરફ જ ઊભો રહે. જ્યારે જૂઠ બોલવાથી તેને ફાયદો થતો હોય, પરંતુ તે છતાં જૂઠનો સહારો ન લે. અને જ્યારે સત્તા મળે, ત્યારે તે પોતાના ફાયદા માટે નહીં પરંતુ ઇન્સાફ માટે તેનો ઉપયોગ કરે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની ઇમામત કોઈ લોકપ્રિયતા પરથી મળેલી નહોતી. તે અલ્લાહ તરફથી મળેલી જવાબદારી હતી. અહીંથી એક ખૂબ મહત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન ઊભો થાય છે. સાચો ઇમામ કે નેતા કોને કહીએ? શું માત્ર એટલા માટે કે લોકો તેની પાછળ ચાલે છે? ના. ઇતિહાસમાં ઘણા એવા લોકો થયા છે જેમની પાછળ મોટી ભીડ હતી, પરંતુ તેમની દિશા ખોટી હતી. ભીડ સત્યનો પુરાવો નથી. સંખ્યા હકનો માપદંડ નથી. ક્યારેક એક વ્યક્તિ હક પર ઊભો હોય છે અને આખું સમાજ બીજી દિશામાં જઈ રહ્યું હોય છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે આ પોતાની જિંદગીમાં જીવ્યું. તેઓ એકલા હતા. પરંતુ એકલા હોવા છતાં હક પર હતા. આ આયત આગળ એક વધુ ખૂબ મહત્વપૂર્ણ પ્રસંગ તરફ લઈ જાય છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે કહ્યું: وَمِن ذُرِّيَّتِي અને મારી સંતાનમાંથી પણ? સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૪ ત્યારે અલ્લાહે જવાબ આપ્યો: لَا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ મારો અહદ જાલિમો સુધી પહોંચતો નથી. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૪ આ શબ્દો અત્યંત ગંભીર છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાના વંશ વિશે પૂછ્યું. પરંતુ અલ્લાહે સ્પષ્ટ કરી દીધું કે માત્ર કોઈ મહાન વ્યક્તિના પરિવાર કે વંશમાં જન્મ લેવો પૂરતું નથી. જો માણસ જુલ્મનો માર્ગ અપનાવે, તો વંશ તેને હકદાર બનાવી શકતો નથી. આપણે અહીંથી એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધાંત સમજીએ છીએ. નામ માણસને મહાન નથી બનાવતું. વંશ માણસને સત્યવાદી નથી બનાવતો. પદ માણસને ન્યાયી નથી બનાવતું. અને લોકપ્રિયતા માણસને અલ્લાહની નજરમાં હક પર હોવાનો પુરાવો આપતી નથી. માણસની ઓળખ તેના અમલથી થાય છે. તેની સચ્ચાઈથી થાય છે. તેના ઇન્સાફથી થાય છે. અને જ્યારે મુશ્કેલી આવે ત્યારે તે સત્ય માટે કેટલો અડગ રહે છે તેનાથી થાય છે. પરંતુ શિયા મક્તબની સમજણમાં આ આયતનો એક વધુ ઊંડો અને મહત્વપૂર્ણ અર્થ છે. ઇમામત માત્ર કોઈ સામાજિક પદ નથી. તે અલ્લાહ તરફથી આપવામાં આવેલી જવાબદારી અને નિમણૂક છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને અલ્લાહે પોતાની પરીક્ષાઓમાં સફળ થયા પછી લોકો માટે ઇમામ બનાવ્યા. અહીં ઇમામતને માત્ર લોકોએ પસંદ કરેલો હોદ્દો કહી શકાય નહીં.કારણ કે કુરઆનના શબ્દો સ્પષ્ટ છે: إِنِّي جَاعِلُكَ لِلنَّاسِ إِمَامًا હું તને લોકો માટે ઇમામ બનાવું છું. આ આપણને શિયા પરંપરામાં ઇમામતના મૂળ વિચાર તરફ લઈ જાય છે. સાચો માર્ગદર્શક માત્ર એટલા માટે સાચો નથી કે લોકો તેને પસંદ કરે. સાચો માર્ગદર્શક અલ્લાહની હિદાયત હેઠળ હોવો જોઈએ. તે હક તરફ બોલાવતો હોવો જોઈએ. તે પોતાને નહીં પરંતુ અલ્લાહને કેન્દ્રમાં રાખતો હોવો જોઈએ. અને તે જુલ્મ તથા જૂઠ સાથે સમાધાન કરનાર ન હોવો જોઈએ. ઇતિહાસ આપણને બતાવે છે કે ક્યારેક સૌથી મોટી પરીક્ષા નેતા માટે નથી હોતી. તે લોકો માટે હોય છે. લોકોને સવાલ પૂછવામાં આવે છે: તમે કોની પાછળ ચાલશો? જેની પાસે સત્તા છે તેની? કે જે હક પર છે તેની? જેની પાસે મોટી ભીડ છે તેની? કે જેની પાસે સત્ય છે તેની? જે તમારા ફાયદાની વાત કરે છે તેની? કે જે તમને અલ્લાહની જવાબદારી યાદ અપાવે છે તેની? આ પ્રશ્નો માત્ર ઇતિહાસ માટે નથી. આજે પણ એટલા જ મહત્વપૂર્ણ છે. આપણે ઘણી વખત કોઈ વ્યક્તિને તેની વાત સાંભળ્યા વગર અનુસરવા લાગીએ છીએ. કારણ કે તે આપણા પરિવારનો છે. આપણા સમાજનો છે. આપણા જૂથનો છે. અથવા તે આપણા માટે કોઈ ફાયદો આપી શકે છે. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની આયત આપણને રોકે છે. અને પૂછે છે: શું આ માણસ હક પર છે? શું તે ઇન્સાફ કરે છે? શું તે જૂઠથી દૂર રહે છે? શું તે પોતાની ભૂલ સ્વીકારવાની હિંમત રાખે છે? શું તે સત્તા મળ્યા પછી નમ્ર રહે છે? શું તે નબળા લોકોના હક માટે ઊભો રહે છે? શું તે લોકોને અલ્લાહ તરફ લઈ જાય છે કે પોતાની વ્યક્તિગત મહાનતા તરફ? કારણ કે સાચું નેતૃત્વ માણસને પોતાના નામનો કેદી બનાવતું નથી. તે માણસને હક સાથે જોડે છે. અને અહીંથી આપણે કરબલાના મહાન સંદેશને પણ યાદ કરી શકીએ છીએ. હઝરત ઇમામ હુસૈન અલૈહિસ્સલામ પાસે યઝીદ જેવી રાજ્યસત્તા નહોતી. તેમની પાસે વિશાળ સૈના નહોતી. તેમની પાસે દુન્યવી શક્તિ નહોતી. પરંતુ તેમની પાસે હક હતો. અને તેમણે હક માટે પોતાની જાન અને પોતાના પ્રિયજનોની કુરબાની આપી. ઇમામ હુસૈન અલૈહિસ્સલામે સત્તા મેળવવા માટે સત્ય સાથે સમાધાન કર્યું નહીં. તેમણે જૂઠને સત્ય તરીકે સ્વીકાર્યું નહીં. તેમણે જુલ્મને માત્ર એટલા માટે સ્વીકાર્યું નહીં કે તેની પાછળ સત્તા અને શક્તિ હતી. આ જ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કસોટીઓનો જીવંત પાઠ હતો. હક પર અડગ રહેવું. ભલે કિંમત મોટી હોય. કુરબાની આપવી. પરંતુ સત્ય ન છોડવું. અને પોતાના નફ્સ અથવા ફાયદા માટે જૂઠને ટેકો ન આપવો. આજે આપણા માટે સૌથી મોટો સવાલ કદાચ આ છે: શું આપણે હકને વ્યક્તિથી ઉપર રાખીએ છીએ? કે વ્યક્તિને હકથી ઉપર રાખીએ છીએ? જો આપણા પોતાના માણસે જૂઠ બોલ્યું હોય, તો શું આપણે તેને માત્ર એટલા માટે બચાવીએ છીએ કે તે આપણો છે? જો કોઈ સત્તાવાળાએ અન્યાય કર્યો હોય, તો શું આપણે પોતાના ફાયદા માટે ચૂપ રહી જઈએ છીએ? જો કોઈ નેતા આપણા જૂથનો હોય પરંતુ હકથી દૂર જતો હોય, તો શું આપણે તેને સત્ય તરફ પાછો લાવવાની હિંમત રાખીએ છીએ? સાચા અનુયાયીની કસોટી માત્ર ત્યારે નથી જ્યારે બધું સરળ હોય. સાચી કસોટી ત્યારે છે જ્યારે પોતાના માણસની સામે પણ સત્ય બોલવું પડે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને કહે છે: સત્ય કોઈ વ્યક્તિની મિલકત નથી. સત્યને કોઈ નામની જરૂર નથી. હકને ભીડની મંજૂરીની જરૂર નથી. અને જૂઠને સાચું બનાવવા માટે કેટલીયે તાળીઓ પૂરતી નથી. આથી આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ: હું કોની પાછળ ચાલું છું? અને શા માટે? શું હું હકને ઓળખીને કોઈ વ્યક્તિને અનુસરું છું? કે પહેલા વ્યક્તિને પસંદ કરીને પછી તેની દરેક વાતને હક સાબિત કરવાનો પ્રયત્ન કરું છું? આ બંનેમાં ખૂબ મોટો તફાવત છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની ઇમામત આપણને શીખવે છે કે નેતૃત્વ એક ઇજ્જત નહીં. એક ભારે અમાનત છે. જે વ્યક્તિ લોકોને માર્ગ બતાવે છે, તેને પહેલા પોતાના પગ હકના માર્ગ પર મજબૂત રાખવા પડે છે. અને જે વ્યક્તિ સત્યના નામે લોકોનું નેતૃત્વ કરે છે, પરંતુ પોતાના ફાયદા માટે જૂઠને સ્થાન આપે છે, તે નેતૃત્વની સૌથી મોટી જવાબદારીને જોખમમાં મૂકે છે. અલ્લાહ આપણને હકને ઓળખવાની સમજણ આપે. હક પર ચાલવાની હિંમત આપે. જૂઠનો ટેકો ન આપવાની મજબૂતી આપે. અને કોઈ વ્યક્તિ, પદ, સત્તા અથવા પોતાના ફાયદાને સત્યથી ઉપર ન રાખવાની તૌફીક આપે. અમને એવા લોકોની ઓળખ આપે જે અમને પોતાની તરફ નહીં પરંતુ અલ્લાહ અને હક તરફ બોલાવે. અને જ્યારે હકની સાથે ઊભા રહેવાની કિંમત ચૂકવવી પડે, ત્યારે અમને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની સચ્ચાઈ અને ઇમામ હુસૈન અલૈહિસ્સલામની હિંમત આપે. આમીન. |
|
August 29
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૬ જ્યારે સવાલ ઈમાનની કમજોરી નહીં પરંતુ દિલના ઇત્મિનાનની શોધ હતો ક્યારેક માણસના દિલમાં એક સવાલ ઊભો થાય છે. અને તે તરત જ ડરી જાય છે. શું મને આવો સવાલ કરવો જોઈએ? શું સવાલ પૂછવો એટલે મારું ઈમાન નબળું છે? શું દરેક બાબત સમજ્યા વગર માત્ર ચૂપ રહી જવું જ ઈમાન છે? કુરઆનમાં હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની એક ઘટના આપણને આ બાબત ખૂબ સુંદર રીતે સમજાવે છે. કુરઆન કહે છે: وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَىٰ અને જ્યારે ઇબ્રાહીમે કહ્યું: હે મારા રબ મને બતાવ કે તું મૃતકોને કેવી રીતે જીવંત કરે છે. સૂરા અલ બકરા, ૨:૨૬૦ વિચાર કરો. આ સવાલ કોણ પૂછે છે? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ. એ જ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેમણે આગમાં અલ્લાહ પર તવક્કુલ કર્યો હતો. એ જ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેમણે પોતાની કૌમ સામે એકલા તૌહિદની વાત કરી હતી. એ જ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેમણે પોતાની જિંદગીમાં અલ્લાહની કૂદરત વારંવાર જોઈ હતી. તો પછી તેમણે આ સવાલ શા માટે કર્યો? અલ્લાહે પૂછ્યું: أَوَلَمْ تُؤْمِنْ શું તમે ઈમાન નથી રાખતા? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે જવાબ આપ્યો: بَلَىٰ وَلَٰكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِي કેમ નહીં. મને તો સંપૂર્ણ ઈમાન છે. પરંતુ હું ઈચ્છું છું કે મારું દિલ વધુ ઇત્મિનાન મેળવે. સૂરા અલ બકરા, ૨:૨૬૦ આ જવાબ ખૂબ ઊંડો છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને અલ્લાહની કૂદરત પર શંકા નહોતી. તેમને મૃતકો ફરી જીવંત થઈ શકે કે નહીં તેની બાબતમાં અવિશ્વાસ નહોતો. તેઓ પોતાના દિલને એ હકીકત વધુ નજીકથી સમજવા માંગતા હતા. ઈમાન અને ઇત્મિનાન વચ્ચેનો આ ફરક સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. ક્યારેક આપણે કોઈ સત્યને જાણીએ છીએ. પરંતુ જ્યારે તેને પોતાની આંખોથી જોઈએ છીએ ત્યારે દિલમાં તેની અસર વધુ ઊંડી થઈ જાય છે. ઉદાહરણ તરીકે આપણે જાણીએ છીએ કે આગ ગરમ હોય છે. આપણે તેના વિશે સાંભળ્યું હોય. વાંચ્યું હોય. બીજાને કહેતા સાંભળ્યું હોય. પરંતુ જ્યારે આપણે તેની ગરમી નજીકથી અનુભવીએ ત્યારે જાણવાની અને અનુભવવાની વચ્ચેનો ફરક સમજાય છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામનું ઈમાન જ્ઞાનથી ખાલી નહોતું. તેમનું ઈમાન પહેલેથી મજબૂત હતું. પરંતુ તેઓ પોતાના દિલ માટે વધુ ઇત્મિનાન માંગતા હતા. અને અહીં અલ્લાહનો જવાબ પણ ખૂબ સુંદર છે. અલ્લાહે તેમને માત્ર શબ્દોમાં જવાબ આપ્યો નહીં. અલ્લાહે તેમને એક અનુભવ દ્વારા સમજાવ્યું. કુરઆનમાં આવે છે કે અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને ચાર પક્ષીઓ લેવાનો હુકમ આપ્યો. પછી તેમને પોતાના સાથે પરિચિત કરવાનો હુકમ આપ્યો. અને ત્યાર પછી અલ્લાહે તેમને પોતાના હુકમ અનુસાર અલગ અલગ જગ્યાએ રાખવા કહ્યું. પછી અલ્લાહે તેમને બોલાવવા કહ્યું. અને અલ્લાહના હુકમથી તેઓ જીવંત થઈને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ તરફ આવ્યા. આ પ્રસંગનો અંત એક ખૂબ મહત્વપૂર્ણ વાત સાથે થાય છે. وَاعْلَمْ أَنَّ اللَّهَ عَزِيزٌ حَكِيمٌ અને જાણો કે અલ્લાહ નિઃસંદેહ ગાલિબ અને હિકમતવાળો છે. સૂરા અલ બકરા, ૨:૨૬૦ અહીં કુરઆન આપણને માત્ર મૃતકોને જીવંત કરવાની ઘટના નથી બતાવતું. તે આપણને અલ્લાહની કદરત અને હિકમત બંને તરફ લઈ જાય છે. માણસ ઘણી વખત માત્ર એટલું વિચારે છે: આ કેવી રીતે શક્ય છે? પરંતુ મોમિનનો વિશ્વાસ કહે છે: જે વસ્તુ મારી સમજણથી બહાર છે તે અલ્લાહની કૂદરતથી બહાર નથી. આજના સમયમાં આપણે ઘણી બાબતોને લઈને પ્રશ્નો કરીએ છીએ. જીવન અને મૃત્યુ વિશે. કદર વિશે. દુઆ વિશે. મુશ્કેલી વિશે. અલ્લાહના નિર્ણય વિશે. અને ક્યારેક આપણને લાગે છે કે સવાલ કરવો ખોટું છે. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની ઘટના આપણને એક મહત્વપૂર્ણ ફરક શીખવે છે. સત્યને સમજવા માટે પૂછાયેલો સવાલ અને સત્યને નકારવા માટે પૂછાયેલો સવાલ બંને એક જેવા નથી. જો માણસ અહંકારથી પૂછે:મને સમજાતું નથી એટલે હું માનતો નથી. તો તે એક અલગ સ્થિતિ છે. પરંતુ જો માણસ વિનમ્રતાથી કહે: હે અલ્લાહ મને સમજણ આપ. મારા દિલને ઇત્મિનાન આપ. મને હિદાયત આપ. તો આ સવાલ માણસને અલ્લાહની નજીક લઈ જઈ શકે છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગી આપણને એક વધુ સુંદર પાઠ આપે છે. મજબૂત ઈમાનનો અર્થ એ નથી કે માણસ વિચારવાનું બંધ કરી દે. મજબૂત ઈમાન માણસને વધુ ઊંડે વિચારવા માટે પ્રેરિત કરે છે. કુરઆન વારંવાર માણસને વિચારવા કહે છે. આકાશ તરફ જુઓ. ધરતી તરફ જુઓ. પોતાના અંદર જુઓ. ઇતિહાસ તરફ જુઓ. કુદરત તરફ જુઓ. અને પછી પોતાના રબની કદરતને ઓળખો. પરંતુ અહીં એક મહત્વપૂર્ણ બાબત પણ યાદ રાખવાની છે. સવાલ પૂછવો સારો છે. પરંતુ જવાબ પોતાના અહંકાર પ્રમાણે પસંદ કરવો સારો નથી. ક્યારેક આપણે સવાલનો જવાબ શોધવા નથી માંગતા. આપણે એવો જવાબ શોધવા માંગીએ છીએ જે આપણા મનપસંદ વિચારોને સાચા ઠેરવે. આ સત્યની શોધ નથી. આ પોતાના નફ્સની શોધ છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામનો રસ્તો અલગ હતો. તેમણે સવાલ પૂછ્યો. પરંતુ જવાબ માટે પોતાના રબ તરફ જોયું. તેમણે અલ્લાહની કદરતને પોતાની સમજણની કસોટી પર રાખી નહીં. પોતાની સમજણને અલ્લાહની હિકમત સામે નમાવી. આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ. જ્યારે મને કોઈ દીની બાબત સમજાતી નથી ત્યારે હું શું કરું છું? શું હું તરત જ શંકા અને ઇનકાર તરફ જાઉં છું? કે હું સમજવાની કોશિશ કરું છું? શું હું જાણકાર લોકો પાસે સવાલ પૂછું છું? શું હું કુરઆન અને અહલુલબૈત અલૈહિમુસ્સલામની શિક્ષાઓમાંથી જવાબ શોધું છું? શું હું દુઆ કરું છું કે હે અલ્લાહ મને સત્ય સમજવાની બુદ્ધિ આપ? આ પ્રસંગ આપણને એ પણ શીખવે છે કે દિલને ઇત્મિનાન આપતી સૌથી મોટી વસ્તુ માત્ર માહિતી નથી. માહિતી જ્ઞાન આપી શકે છે. પરંતુ ઇત્મિનાન અલ્લાહની તરફથી મળે છે. માણસ સો જવાબો વાંચી શકે. સો લોકો સાથે વાત કરી શકે. સો દલીલો સાંભળી શકે. પરંતુ જો દિલ પોતાના રબથી દૂર હોય તો અંદરનો ખાલીપો રહી શકે છે. અને ક્યારેક માણસ પાસે બહુ ઓછું જ્ઞાન હોય પરંતુ અલ્લાહ પર એવો તવક્કુલ હોય કે મુશ્કેલીમાં પણ તેનું દિલ શાંત રહે. આથી જ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે માત્ર જાણવું નહોતું. તેઓ ઇત્મિનાન માંગતા હતા. અને કદાચ આજે આપણને પણ આ જ દુઆની જરૂર છે. હે અલ્લાહ અમને માત્ર માહિતી ન આપ. અમને સમજણ પણ આપ. અમને માત્ર જ્ઞાન ન આપ. અમને હિકમત પણ આપ. અમને માત્ર જવાબ ન આપ. અમારા દિલને ઇત્મિનાન પણ આપ. જ્યારે સવાલો આવે ત્યારે અમને અહંકારથી બચાવ. જ્યારે જવાબ ન મળે ત્યારે અમને સબર આપ. અને જ્યારે સત્ય સામે આવે ત્યારે તેને સ્વીકારવાની નમ્રતા આપ. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની આ ઘટના આપણને યાદ અપાવે છે. સવાલ હંમેશા ઈમાનનો દુશ્મન નથી. ક્યારેક સચ્ચા દિલથી પૂછાયેલો સવાલ માણસને વધુ ઊંડા ઈમાન તરફ લઈ જાય છે. પરંતુ શરત એક છે. સવાલ સત્યને શોધવા માટે હોવો જોઈએ. સત્યને પોતાના મન પ્રમાણે બદલવા માટે નહીં. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવી સચ્ચાઈ આપે. સત્યને શોધવાની તલબ આપે. સવાલ પૂછવાની નમ્રતા આપે. જવાબ સાંભળવાની હિંમત આપે. અને એવી સમજણ આપે કે જ્યારે આપણી બુદ્ધિની સીમા આવી જાય ત્યારે પણ આપણો તવક્કુલ અલ્લાહની કદરત પર મજબૂત રહે. આમીન. |
|
August 28
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૫ જ્યારે અજાણ્યા મહેમાનો અલ્લાહનો સંદેશ લઈને આવ્યા ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગીમાં એક દિવસ કેટલાક અજાણ્યા મહેમાનો આવ્યા. તેઓ સામાન્ય મુસાફરો જેવા દેખાતા હતા. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ તેમને ઓળખતા નહોતા. પરંતુ તેમની મહેમાનગતિમાં કોઈ સંકોચ નહોતો. કુરઆન કહે છે: هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ الْمُكْرَمِينَ શું તને ઇબ્રાહીમના સન્માનિત મહેમાનોની વાત પહોંચી છે? સૂરા અઝ ઝારિયાત, ૫૧:૨૪ આ મહેમાનો આવ્યા ત્યારે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે તેમને આવકાર આપ્યો. તેમણે તરત જ ખાવાનું તૈયાર કરાવ્યું. કુરઆન કહે છે: فَرَاغَ إِلَىٰ أَهْلِهِ فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ પછી તેઓ પોતાના પરિવાર તરફ ગયા અને એક તંદુરસ્ત વાછરડું લઈને આવ્યા. સૂરા અઝ ઝારિયાત, ૫૧:૨૬ પછી તેમણે ખાવાનું મહેમાનોની સામે મૂકી દીધું. અને કહ્યું: أَلَا تَأْكُلُونَ શું તમે ખાતા નથી? સૂરા અઝ ઝારિયાત, ૫૧:૨૭ વિચાર કરો. મહેમાનો કોણ છે તે તેમને ખબર નહોતી. તેમને ખબર નહોતી કે આ મુલાકાત પાછળ શું હિકમત છે. છતાં મહેમાનગતિમાં તેમણે કોઈ કમી રાખી નહીં. આપણા માટે આ એક ખૂબ સુંદર અખલાકી પાઠ છે. મહેમાનનું સન્માન તેની ઓળખ જોઈને ન થવું જોઈએ. તે ગરીબ હોય કે અમીર. પરિચિત હોય કે અજાણ્યો. મોટી વ્યક્તિ હોય કે સામાન્ય મુસાફર. સારો અખલાક એ છે કે માણસ બીજાને માન આપે કારણ કે તે પણ અલ્લાહની મખલૂક છે. પરંતુ થોડા સમય પછી ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે એક વાત નોંધેલી. મહેમાનો ખાઈ રહ્યા નહોતા. કુરઆન કહે છે: فَلَمَّا رَأَىٰ أَيْدِيَهُمْ لَا تَصِلُ إِلَيْهِ نَكِرَهُمْ وَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً જ્યારે તેમણે જોયું કે તેમના હાથ ખોરાક તરફ જતા નથી ત્યારે તેમને તેમના વિશે શંકા થઈ અને તેમના દિલમાં ભય પેદા થયો. સૂરા હૂદ, ૧૧:૭૦ મહેમાનો સામાન્ય માણસો નહોતા. તેઓ અલ્લાહના ફરિશ્તા હતા. તેમણે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને કહ્યું: لَا تَخَفْ ડરશો નહીં. સૂરા હૂદ, ૧૧:૭૦ અને પછી તેમને એક ખુશખબર આપવામાં આવી. તેમને ઇસ્હાક અલૈહિસ્સલામના જન્મની ખુશખબર આપવામાં આવી. એક એવા પુત્રની ખુશખબર જે આગળ જઈને નબી બનવાના હતા. આ સમયે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની પત્ની પણ આશ્ચર્યમાં પડી ગઈ. તેમણે કહ્યું કે હું તો વૃદ્ધ છું. મારા પતિ પણ વૃદ્ધ છે. તો આ કેવી રીતે શક્ય છે? પરંતુ અલ્લાહની કદરત માટે કોઈ વસ્તુ અશક્ય નથી. જે અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને વૃદ્ધાવસ્થામાં સંતાન આપ્યું તે જ અલ્લાહ માટે કોઈ પણ મુશ્કેલ વસ્તુ મુશ્કેલ નથી. પરંતુ આ મુલાકાત માત્ર ખુશખબર લઈને આવી નહોતી. ફરિશ્તાઓ પાસે બીજી એક ગંભીર જવાબદારી પણ હતી. તેમને લૂત અલૈહિસ્સલામની કૌમ વિશે અલ્લાહનો નિર્ણય સંભળાવવાનો હતો. એક એવી કૌમ જે પોતાના જુલ્મ અને અશ્લીલતા માટે જાણીતી બની ગઈ હતી. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે જ્યારે આ વાત સાંભળી ત્યારે તેઓ તરત જ પોતાના માટે નહીં પરંતુ લૂત અલૈહિસ્સલામની કૌમ માટે ચિંતિત થયા. કુરઆન કહે છે: إِنَّ فِيهَا لُوطًا તેમણે કહ્યું: તેમાં તો લૂત પણ છે. સૂરા અલ અંકબૂત, ૨૯:૩૨ ફરિશ્તાઓએ જવાબ આપ્યો કે અમને ખબર છે કે તેમાં લૂત છે. આ પ્રસંગ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામના દિલની એક બીજી વિશેષતા બતાવે છે.તેઓ માત્ર પોતાના પરિવાર માટે ચિંતિત નહોતા. બીજાઓ માટે પણ તેમના દિલમાં દયા હતી. આજે આપણા સમાજમાં એક મોટી સમસ્યા એ છે કે આપણે ઘણીવાર માત્ર પોતાના ઘરની ચિંતા કરીએ છીએ. મારું પરિવાર સુરક્ષિત રહે. મારા બાળકો સફળ થાય. મારો વ્યવસાય સારો ચાલે. મારું જીવન સુખી રહે. પરંતુ સમાજમાં બીજાઓ સાથે શું થઈ રહ્યું છે તેની ચિંતા ઓછી રહે છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગી આપણને બતાવે છે કે નેક માણસનું દિલ માત્ર પોતાના માટે નથી ધબકતું. તે અન્યાય જોઈને પણ ચિંતિત થાય છે. તે બીજાના દુઃખને પણ પોતાના દિલમાં સ્થાન આપે છે. પરંતુ અહીં એક મહત્વપૂર્ણ સંતુલન છે. બીજાઓ માટે દયા રાખવી સારી વાત છે. પરંતુ દયા એટલે સત્ય અને ન્યાય સાથે સમાધાન કરવું નહીં. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે લૂત અલૈહિસ્સલામ માટે ચિંતા કરી. પરંતુ અલ્લાહના નિર્ણય સામે અહંકારથી ઊભા રહ્યા નહીં. આ આપણને શીખવે છે કે રહેમ અને હક બંને સાથે ચાલવા જોઈએ. માણસને માફ કરવાની ભાવના હોવી જોઈએ. પરંતુ જુલ્મને જુલ્મ કહેવાની હિંમત પણ હોવી જોઈએ. દયા હોવી જોઈએ. પરંતુ અન્યાયને યોગ્ય ઠેરવવો નહીં. મહેમાનગતિ હોવી જોઈએ. પરંતુ પોતાના સિદ્ધાંતો વેચીને નહીં. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગીમાં આ સંતુલન વારંવાર જોવા મળે છે. તેઓ નરમ દિલ હતા. પરંતુ સત્યના મામલે અડગ હતા. તેઓ મહેમાનનવાઝ હતા. પરંતુ અલ્લાહની ઇતાઅતમાં કોઈ સમાધાન કરતા નહોતા. તેઓ લોકો માટે ચિંતિત હતા. પરંતુ અલ્લાહના હુકમથી ઉપર કોઈને રાખતા નહોતા. આજે આપણે પોતાના જીવનને આ કસોટી પર તપાસીએ. શું મારા ઘરમાં આવનાર વ્યક્તિને હું પ્રેમથી આવકારું છું? શું હું અજાણ્યા માણસ સાથે પણ સારો અખલાક રાખું છું? શું મારા દિલમાં માત્ર મારા પરિવાર માટે જ જગ્યા છે? કે સમાજના અન્ય લોકો માટે પણ? અને જ્યારે સત્ય અને મારી પોતાની લાગણી વચ્ચે પસંદગી કરવાની હોય ત્યારે હું કોને પસંદ કરું છું? ક્યારેક માણસ કોઈ વ્યક્તિને એટલો પ્રેમ કરે છે કે તેની ભૂલ પણ તેને સાચી દેખાવા લાગે છે. પરંતુ સાચો પ્રેમ એ નથી કે આપણે પોતાના પ્રિય માણસની દરેક ભૂલને સાચી ગણાવીએ. સાચો પ્રેમ એ છે કે આપણે તેને સત્ય તરફ પાછો લાવવાનો પ્રયત્ન કરીએ. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગી આપણને આ જ સંતુલન શીખવે છે. દિલમાં રહેમ રાખો. વર્તનમાં અખલાક રાખો. મહેમાનનું સન્માન કરો. મુશ્કેલીમાં રહેલા માણસ માટે દુઆ કરો. પરંતુ સત્યને ક્યારેય વેચશો નહીં. કારણ કે જે દયા સત્યથી અલગ થઈ જાય તે ક્યારેક અન્યાયને પણ બચાવવા લાગે છે. અને જે સત્ય અખલાકથી અલગ થઈ જાય તે માણસના દિલ સુધી પહોંચી શકતું નથી. આથી આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ. શું હું સત્ય બોલું છું પરંતુ અખલાક વગર? શું હું અખલાક બતાવું છું પરંતુ સત્ય છુપાવું છું? શું હું પોતાના લોકોની ભૂલોને માત્ર એટલા માટે બચાવું છું કે તેઓ મારા પોતાના છે? કે હું પોતાના માણસને પણ પ્રેમથી સત્ય સમજાવવાની હિંમત રાખું છું? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ આપણને એક સુંદર રસ્તો બતાવે છે. દિલ નરમ રાખો. સિદ્ધાંતો મજબૂત રાખો. લોકો સાથે સારો અખલાક રાખો. પરંતુ હક સાથે ક્યારેય સમાધાન ન કરો. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવી મહેમાનનવાઝી આપે. દિલમાં રહેમ આપે. બીજાના દુઃખને સમજવાની તૌફીક આપે. અને સાથે સાથે સત્યને ઓળખવાની અને સત્ય પર અડગ રહેવાની હિંમત પણ આપે. અમને એવો અખલાક આપે જેમાં નરમાઈ હોય પરંતુ કમજોરી નહીં. એવું સત્ય આપે જેમાં મજબૂતી હોય પરંતુ અહંકાર નહીં. અને એવું દિલ આપે જે પોતાના માટે નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજની ભલાઈ માટે પણ દુઆ કરે. આમીન. |
|
August 27
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૪ જ્યારે એક પિતાની સૌથી મોટી દુઆ સંતાનની દુનિયા માટે નહીં પરંતુ તેના ઈમાન માટે હતી ગયા ભાગમાં આપણે જોયું કે હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે લોકોને હજ માટે બોલાવવાની શરૂઆત કરી. પરંતુ કાબાની તામીર અને હજની શરૂઆત સાથે તેમની જવાબદારી પૂરી થઈ નહોતી. તેમના દિલમાં એક બીજી ચિંતા હતી. આ ઘર આવનારી પેઢીઓ માટે તૌહિદનું કેન્દ્ર બની રહે. મક્કા સુરક્ષિત રહે. લોકોને રિઝક મળે. અને સૌથી મહત્વની વાત તેમના વંશજ અલ્લાહની ઇબાદતથી દૂર ન થાય. કુરઆનમાં તેમની એક સુંદર દુઆ આવે છે. رَبِّ اجْعَلْ هَٰذَا الْبَلَدَ آمِنًا હે મારા રબ આ શહેરને સુરક્ષિત બનાવી દે. સૂરા ઇબ્રાહીમ, ૧૪:૩૫ આ દુઆમાં આપણે એક પિતાનું દિલ જોઈ શકીએ છીએ. તે પોતાના પરિવાર માટે સુરક્ષા માંગે છે. પરંતુ માત્ર સુરક્ષા પૂરતી નથી. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ આગળ કહે છે: وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعْبُدَ الْأَصْنَامَ મને અને મારા સંતાનોને મૂર્તિઓની ઇબાદત કરવાથી દૂર રાખ. સૂરા ઇબ્રાહીમ, ૧૪:૩૫ વિચાર કરો. એક નબી પોતાના માટે પણ આ દુઆ કરી રહ્યા છે. મને પણ બચાવ. અને મારા સંતાનોને પણ બચાવ. આ આપણને માતા પિતાની જવાબદારી વિશે ખૂબ ઊંડી સમજ આપે છે. આપણે પોતાના બાળકો માટે ઘણી બધી વસ્તુઓ માંગીએ છીએ. તેઓ સારું ભણે. સારી નોકરી મેળવે. સારો વ્યવસાય કરે. સારી કમાણી કરે. સુંદર ઘર બનાવે. સુખી જીવન જીવે. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની દુઆ આપણને એક સવાલ પૂછે છે. શું આપણે ક્યારેય દિલથી એવી દુઆ કરીએ છીએ કે હે અલ્લાહ મારા સંતાનને એવી જિંદગી આપજે જેમાં તે તને ભૂલી ન જાય. તેમને એવી સફળતા આપજે જે તેમને તારા નજીક લઈ જાય. તેમને એવી સંપત્તિ આપજે જે તેમના દિલમાં અહંકાર ન પેદા કરે. તેમને એવી પ્રતિષ્ઠા આપજે જે તેમને સત્યથી દૂર ન કરે. આ છે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની નજરમાં સાચી સફળતા. પરંતુ અહીં એક ખૂબ જ મહત્વની વાત છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પોતાના માટે પણ દુઆ કરે છે. કારણ કે હિદાયત માત્ર સંતાનો માટે માંગવાની વસ્તુ નથી. પોતાને પણ સતત અલ્લાહની હિદાયતની જરૂર છે. માણસે ક્યારેય એવું માનવું નહીં જોઈએ કે હું હવે સુરક્ષિત છું. હું હવે ક્યારેય ભટકીશ નહીં. મારું ઈમાન હવે સંપૂર્ણ રીતે સુરક્ષિત છે. મોમિન પોતાના રબ તરફ સતત પાછો ફરતો રહે છે. પછી ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ એક બીજી દુઆ કરે છે. رَبِّ اجْعَلْنِي مُقِيمَ الصَّلَاةِ وَمِن ذُرِّيَّتِي હે મારા રબ મને નમાઝ કાયમ કરનાર બનાવ અને મારી સંતાનમાંથી પણ. સૂરા ઇબ્રાહીમ, ૧૪:૪૦ અહીં ફરી એક ખૂબ સુંદર વાત છે. તેમણે એવું નથી કહ્યું: મારા બાળકોને સફળ બનાવ. તેમણે કહ્યું: મારા બાળકોને નમાઝ કાયમ કરનાર બનાવ. કારણ કે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જાણતા હતા કે માણસ પાસે દુનિયાની બધી વસ્તુઓ હોય પરંતુ જો તેના દિલનો સંબંધ અલ્લાહ સાથે ન હોય તો અંદરથી તે ખાલી રહી શકે છે. આજે આપણે પણ પોતાના પરિવાર વિશે વિચારીએ. શું આપણે બાળકોને માત્ર સ્પર્ધા માટે તૈયાર કરીએ છીએ? કે જીવન માટે પણ તૈયાર કરીએ છીએ? શું આપણે તેમને પૈસા કમાવાનું શીખવીએ છીએ? પરંતુ પૈસા ક્યાંથી કમાવવા અને ક્યાં ખર્ચવા તે પણ શીખવીએ છીએ? શું આપણે તેમને સફળ થવાનું શીખવીએ છીએ? પરંતુ સફળતા મળ્યા પછી નમ્ર કેવી રીતે રહેવું તે પણ શીખવીએ છીએ? શું આપણે તેમને પોતાના અધિકારો વિશે કહીએ છીએ? પરંતુ બીજાના અધિકારો વિશે પણ કહીએ છીએ? શું આપણે તેમને સારા ગુણ મેળવવા માટે પ્રોત્સાહિત કરીએ છીએ? પરંતુ સારા અખલાક માટે પણ એટલું જ પ્રોત્સાહિત કરીએ છીએ?ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની દુઆ આપણને કહે છે કે સંતાનની સાચી સફળતા માત્ર તેની કારકિર્દીમાં નથી. તેના અખલાકમાં છે. તેની સચ્ચાઈમાં છે. તેની ઇબાદતમાં છે. તેના દિલમાં છે. અને અલ્લાહ સાથેના તેના સંબંધમાં છે. પરંતુ આ કથામાં એક બીજી ખૂબ ઊંડી વાત પણ છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાના વંશજ માટે માત્ર ભૌતિક સુખ માંગ્યું નહીં. તેમણે અલ્લાહ પાસે એવી પેઢી માંગી જે હકને આગળ લઈ જાય. આથી એક નેક માણસની જવાબદારી પોતાની જિંદગી સુધી મર્યાદિત નથી. તે વિચારે છે: મારા પછી શું રહેશે? મારા બાળકો શું શીખશે? મારી વાતોથી વધારે તેઓ મારા અમલમાંથી શું શીખશે? મારા ઘરમાં સત્યનું સ્થાન શું છે? શું મારા બાળકો મને સત્ય માટે ઊભો રહેતો જોશે? કે તેઓ મને પોતાના ફાયદા માટે સત્ય સાથે સમાધાન કરતો જોશે? કારણ કે બાળકોને આપણે જે કહીએ છીએ તે કરતાં આપણે જે કરીએ છીએ તે વધારે શીખે છે. જો પિતા પોતાના ફાયદા માટે જૂઠ બોલે તો બાળકને સત્યની કિંમત સમજાવવી મુશ્કેલ બની જાય છે. જો માતા પિતા અન્યાય સામે ચૂપ રહે તો બાળકને ન્યાયનો પાઠ સમજાવવો મુશ્કેલ બને છે. જો ઘરમાં બીજાની ગેરહાજરીમાં તેની બુરાઈ થતી હોય તો બાળકોને અખલાકનો સાચો અર્થ સમજાવવો મુશ્કેલ બને છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગીમાં નસીહત અને અમલ વચ્ચે કોઈ અંતર નહોતું. તેમણે જે શીખવ્યું તે પોતાના જીવનમાં જીવ્યું. તેઓએ તૌહિદની વાત કરી અને તૌહિદ માટે પોતાનું બધું દાવ પર મૂક્યું. તેઓએ તવક્કુલની વાત કરી અને આગમાં પણ અલ્લાહ પર ભરોસો રાખ્યો. તેઓએ ઇતાઅતની વાત કરી અને ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામની કુરબાનીમાં અલ્લાહના હુકમને સૌથી ઉપર રાખ્યો. તેઓએ અલ્લાહના ઘરની તામીર કરી અને પછી પોતાની મહેનતને અલ્લાહની સ્વીકૃતિ માટે રજૂ કરી. આ જ સાચું નેતૃત્વ છે. પહેલા પોતે જીવવું પછી બીજાને શીખવવું. આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ. મારા બાળકો મને જોઈને શું શીખશે? સત્ય? કે સગવડ પ્રમાણે વાત બદલવી? સબર? કે નાની મુશ્કેલીમાં ગુસ્સો? તવક્કુલ? કે દરેક બાબતમાં ડર? અખલાક? કે બીજાની નિંદા? અલ્લાહની ઇબાદત? કે માત્ર દુનિયાની દોડ? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની દુઆ આપણને એક સુંદર સંદેશ આપે છે. આપણે સંતાનો માટે દુનિયા બનાવવી છે. પરંતુ માત્ર દુનિયા નહીં. તેમના માટે એવું દિલ બનાવવું છે જેમાં અલ્લાહ માટે જગ્યા હોય. કારણ કે સંપત્તિ આપણે સંતાનોને આપી શકીએ છીએ. પરંતુ તકવા તેમને વારસામાં આપવો હોય તો પોતે તકવા સાથે જીવવું પડે. આજે આપણે પોતાના પરિવાર માટે એક દુઆ કરીએ. હે અલ્લાહ અમારા ઘરોને સુરક્ષિત રાખ. અમારા દિલોને હિદાયત પર રાખ. અમારા બાળકોને નેકી તરફ વાળ. તેમને સત્ય સાથે ઊભા રહેવાની હિંમત આપ. તેમને જૂઠ, અહંકાર અને અન્યાયથી બચાવ. તેમને દુનિયામાં સફળતા આપ પરંતુ દુનિયાને તેમના દિલની સૌથી મોટી વસ્તુ ન બનાવ. તેમને એવો ઈમાન આપ જે મુશ્કેલીમાં મજબૂત રહે સત્તામાં નમ્ર રહે સંપત્તિમાં ઉદાર રહે અને સત્ય સામે ક્યારેય સમાધાન ન કરે. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જેમ પોતાના માટે અને પોતાની આવનારી પેઢીઓ માટે હિદાયત માંગવાની સમજણ આપે. અમારા બાળકોને અમારી સંપત્તિ કરતાં વધારે કિંમતી વારસો મળે. ઈમાનનો વારસો. સત્યનો વારસો. અખલાકનો વારસો. અને અલ્લાહ સાથેના મજબૂત સંબંધનો વારસો. આમીન. |
|
August 26
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૩ એક પોકાર જે સદીઓ પછી પણ બંધ થયો નથી ગયા ભાગમાં આપણે જોયું કે હઝરત ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ અલૈહિમસ્સલામે કાબાની તામીર કરી. પરંતુ કાબાની દીવાલો ઊભી કરવી માત્ર શરૂઆત હતી. અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને એક એવી જવાબદારી આપી જે તેમની પોતાની જિંદગીથી ઘણી આગળ જવાની હતી. કુરઆન કહે છે: وَأَذِّن فِي النَّاسِ بِالْحَجِّ يَأْتُوكَ رِجَالًا وَعَلَىٰ كُلِّ ضَامِرٍ يَأْتِينَ مِن كُلِّ فَجٍّ عَمِيقٍ અને લોકોમાં હજની જાહેરાત કરી દો. તેઓ તમારી પાસે પગપાળા આવશે અને દરેક દૂરના રસ્તેથી થાકેલા ઊંટ પર સવાર થઈને આવશે. સૂરા અલ હજ, ૨૨:૨૭ હવે થોડું રોકાઈને વિચારીએ. તે સમયની દુનિયામાં ન આજની જેમ ટેલિવિઝન હતું. ન રેડિયો હતો. ન ઇન્ટરનેટ હતું. ન ટેલિફોન હતો. ન કોઈ વૈશ્વિક જાહેરાતનું માધ્યમ હતું. મક્કા પણ કોઈ વિશાળ વૈશ્વિક શહેર નહોતું. છતાં અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને કહ્યું લોકોને બોલાવો. આ એક એવો સંદેશ હતો જે માત્ર તેમની પોતાની કૌમ માટે નહોતો. તે દૂર દૂર સુધી પહોંચવાનો હતો. અને આજે આપણે તેની હકીકત પોતાની આંખે જોઈ રહ્યા છીએ. દુનિયાના અલગ અલગ દેશોમાંથી લોકો મક્કા આવે છે. અલગ ભાષા. અલગ રંગ. અલગ સંસ્કૃતિ. અલગ દેશ. પરંતુ એક જ દિશા. એક જ ઘર. એક જ રબ. અને એક જ પોકાર. લબ્બૈક અલ્લાહુમ્મા લબ્બૈક. આ છે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની પોકારની અસર. એક માણસની અવાજની તાકાતથી નહીં. પરંતુ અલ્લાહના હુકમ અને વાયદાની તાકાતથી. આ પ્રસંગ આપણને નેતૃત્વ વિશે પણ એક ખૂબ સુંદર પાઠ આપે છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે લોકોને પોતાના નામ તરફ બોલાવ્યા નહોતા. તેમણે લોકોને પોતાની મહાનતા સ્વીકારવા માટે નહોતા બોલાવ્યા. તેમણે લોકોને અલ્લાહના ઘર તરફ બોલાવ્યા. આ સાચા નેતૃત્વની એક મોટી ઓળખ છે. સાચો નેતા લોકોની નજર પોતાની તરફ નહીં પરંતુ હક તરફ ફેરવે છે. સાચો નેતા પોતાની પૂજા કરાવતો નથી. સાચો નેતા લોકોને અલ્લાહની ઇબાદત તરફ લઈ જાય છે. સાચો નેતા પોતાની વ્યક્તિગત મહાનતાને કેન્દ્રમાં રાખતો નથી. તે સત્યને કેન્દ્રમાં રાખે છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની આખી જિંદગી આ જ વાતનું ઉદાહરણ છે. જ્યારે પોતાની કૌમ મૂર્તિઓની ઇબાદત કરતી હતી તેમણે તૌહિદ તરફ બોલાવ્યું. જ્યારે નમરૂદે પોતાની સત્તાનો અહંકાર કર્યો તેમણે અલ્લાહની કદરત બતાવી. જ્યારે તેમને આગમાં નાખવામાં આવ્યા તેમણે અલ્લાહ પર તવક્કુલ રાખ્યો. જ્યારે હિજરત કરવી પડી તેમણે કહ્યું إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَىٰ رَبِّي سَيَهْدِينِ નિઃસંદેહ હું મારા રબ તરફ જઈ રહ્યો છું. તે મને માર્ગદર્શન આપશે. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૯૯ જ્યારે કાબાની તામીર કરીત્યારે કહ્યું رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا હે અમારા રબ અમારી પાસેથી સ્વીકારી લે. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૭ અને હવે જ્યારે લોકોને હજ માટે બોલાવવાનું હતું ત્યારે પણ તેમની પોકાર પોતાની તરફ નહોતી. તે અલ્લાહ તરફ હતી. આજે આપણે પોતાના સમાજને જોવાની જરૂર છે. આપણે કોને અનુસરીએ છીએ? શું આપણે કોઈ વ્યક્તિને એટલું ઊંચું સ્થાન આપી દઈએ છીએ કે તેની વાતની સામે સત્યને પણ નાનું સમજવા લાગીએ? શું આપણે નેતાને એટલો મોટો બનાવી દઈએ છીએ કે તેની ભૂલ પર સવાલ કરવો પણ આપણને ગુનો લાગે? શું આપણે કોઈ વ્યક્તિની લોકપ્રિયતાને સત્યનો પુરાવો માની લઈએ છીએ? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને કહે છે નેતા માણસને પોતાની તરફ બંધક ન બનાવે. તે માણસને અલ્લાહ તરફ લઈ જાય. નેતા પોતાની વાતને અંતિમ સત્ય ન બનાવે. તે કુરઆન અને હક તરફ માર્ગદર્શન આપે. નેતા પોતાના ફાયદા માટે લોકોની ભાવનાઓનો ઉપયોગ ન કરે. તે લોકોના દિલમાં અલ્લાહનો ડર અને સત્ય માટે પ્રેમ પેદા કરે. આથી નેતૃત્વ માત્ર પદ નથી. નેતૃત્વ એક અમાનત છે. અને અમાનતનો અર્થ છે મારી પાસે રહેલી સત્તાનો ઉપયોગ મારા ફાયદા માટે નહીં પરંતુ હક અને લોકોની ભલાઈ માટે કરવો. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પાસે આજે આપણે જે અર્થમાં સત્તા સમજીએ છીએ તેવી સત્તા નહોતી. પરંતુ તેમની દાવત સદીઓ સુધી ચાલી. કારણ કે તેઓ લોકોને પોતાના નામ સાથે જોડતા નહોતા. તેઓ લોકોને અલ્લાહ સાથે જોડતા હતા. આ જ તફાવત સાચા નેતા અને વ્યક્તિપૂજાના કેન્દ્ર વચ્ચે છે. વ્યક્તિ કહે મારી વાત માનો. હક કહે સત્યને માનો. વ્યક્તિ કહે મારા વિના તમે કંઈ નથી. હક કહે તમારો રબ તમારી સાથે છે. વ્યક્તિ પોતાની આસપાસ ભીડ એકઠી કરે. હક માણસને અલ્લાહની નજીક લઈ જાય. આથી આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ હું કોને અનુસરી રહ્યો છું? અને શા માટે? મારી પાસે કોઈ વ્યક્તિ પ્રત્યે પ્રેમ છે કે હું તેને સત્યથી ઉપર રાખી રહ્યો છું? જો કોઈ વ્યક્તિ મને હકની તરફ લઈ જાય તો તેની નસીહત સ્વીકારવી સારી વાત છે. પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ મને અલ્લાહના કલામથી દૂર લઈ જાય તો તેની પાછળ આંખ બંધ કરીને ચાલવું કેવી રીતે સાચું બની શકે? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની પોકાર આપણને આજે પણ એક જ વાત તરફ બોલાવે છે. અલ્લાહ તરફ પાછા આવો. અલ્લાહને કેન્દ્રમાં રાખો. અલ્લાહની ઇબાદત કરો. સત્યને ઓળખો. અને કોઈ માણસને એટલું મોટું ન બનાવો કે તે તમને તમારા રબથી દૂર કરી દે. કાબા આજે પણ ઊભું છે. હજ આજે પણ ચાલુ છે. લોકો આજે પણ દુનિયાના દરેક ખૂણેથી મક્કા આવે છે. પરંતુ સવાલ એ છે શું આપણે માત્ર ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની પોકાર સાંભળવા માટે મક્કા જઈએ છીએ કે તેમના સંદેશને પોતાના જીવનમાં પણ ઉતારીએ છીએ? કારણ કે હજની સફર પગથી શરૂ થાય છે પરંતુ તેની સાચી મંજિલ દિલ છે. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની પોકારનો સાચો જવાબ આપનાર બનાવે. અમને પોતાના નફ્સ, અહંકાર અને વ્યક્તિપૂજાથી બચાવે. અમારા દિલને તૌહિદથી મજબૂત કરે. અને અમને એવા નેતાઓ અને માર્ગદર્શકોને ઓળખવાની સમજણ આપે જે પોતાને નહીં પરંતુ અલ્લાહ અને સત્ય તરફ બોલાવે. આમીન. |
|
August 25
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ અલૈહિમસ્સલામ ભાગ ૨૨ જ્યારે પિતા અને પુત્રે અલ્લાહનું ઘર બનાવ્યું મક્કાની જે ખીણ આજે લાખો લોકો માટે પવિત્ર છે, એક સમય એવો હતો જ્યારે ત્યાં કોઈ મોટું શહેર નહોતું. ન વિશાળ ઇમારતો હતી. ન બજારો હતા. ન પાણીની સરળ વ્યવસ્થા હતી. પરંતુ અલ્લાહની એક મહાન યોજના ત્યાંથી શરૂ થવાની હતી. હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ અને હઝરત ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામ અલ્લાહના ઘર કાબાની તામીર કરી રહ્યા હતા. કુરઆન કહે છે: وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ અને જ્યારે ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ ઘર એટલે કે કાબાના પાયાને ઊંચા કરી રહ્યા હતા. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૭ વિચાર કરો. આ કામ એક રાજા માટે બનાવવામાં આવતું મહેલ નહોતું. આ કોઈ દુન્યવી સત્તાનું સ્મારક નહોતું. આ અલ્લાહના નામે બનાવવામાં આવતું ઘર હતું. અને અહીં સૌથી સુંદર વાત એ છે કે કુરઆન આપણને માત્ર તેમની મહેનત નથી બતાવતું. તે તેમની દુઆ પણ બતાવે છે. وَإِذْ يَرْفَعُ إِبْرَاهِيمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَيْتِ وَإِسْمَاعِيلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا હે અમારા રબ અમારી પાસેથી આ સ્વીકારી લે. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૭ આ શબ્દો ખૂબ વિચારવા જેવા છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ નબી હતા. ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામ પણ અલ્લાહના નબી બનવાના હતા. તેમણે પોતાના હાથથી કાબાની તામીર કરી. પરંતુ કામ પૂરું કર્યા પછી તેમણે એવું નથી કહ્યું: અમે કેટલું મોટું કામ કર્યું. અમે અલ્લાહનું ઘર બનાવ્યું. લોકોએ હવે અમારી પ્રશંસા કરવી જોઈએ. તેમણે કહ્યું: રબ્બના અમારી પાસેથી સ્વીકારી લે. આ છે નેક અમલ પછીનો સાચો અખલાક. માણસ કામ કરે. પરિશ્રમ કરે. સદકાહ આપે. ઇબાદત કરે. બીજાની મદદ કરે. પરંતુ અંતે પોતાના દિલમાં એ જ ભય રાખે કે શું અલ્લાહે આ અમલ સ્વીકાર્યો હશે? આ વિચાર માણસને અહંકારથી બચાવે છે. આજે આપણે ઘણીવાર અમલ કરતાં પહેલાં વિચારીએ છીએ કે લોકો શું કહેશે. અને અમલ કર્યા પછી વિચારીએ છીએ કે લોકો મને કેટલો સારો માનશે. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ અલૈહિમસ્સલામ આપણને બીજો રસ્તો બતાવે છે. લોકોની નજર નહીં. અલ્લાહની સ્વીકૃતિ. તેમની દુઆ આગળ વધે છે: إِنَّكَ أَنتَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ નિઃસંદેહ તું જ બધું સાંભળનાર અને બધું જાણનાર છે. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૭ પછી તેઓ માત્ર પોતાના માટે દુઆ કરતા નથી. તેઓ આવનારી પેઢીઓ માટે દુઆ કરે છે. رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَيْنِ لَكَ وَمِن ذُرِّيَّتِنَا أُمَّةً مُّسْلِمَةً لَّكَ હે અમારા રબ અમને બંનેને પોતાના આજ્ઞાકારી બનાવી રાખ અને અમારી સંતાનમાંથી પણ એવી એક ઉમ્મત બનાવ જે તારી આજ્ઞાકારી હોય. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૮ આ દુઆ આપણને માતા પિતા માટે એક ખૂબ મોટો પાઠ આપે છે. આપણે બાળકો માટે શું માંગીએ છીએ? સારી નોકરી? મોટું ઘર? ઘણા પૈસા? ઉચ્ચ શિક્ષણ? સારી સામાજિક સ્થિતિ? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાના સંતાનો માટે આ બધું પ્રથમ સ્થાન પર માંગ્યું નહીં. તેમણે માંગ્યું: અલ્લાહની ઇતાઅત. આપણે પણ પોતાના બાળકો માટે દુનિયાની સફળતા માંગીએ. તેમાં કોઈ બુરાઈ નથી. પરંતુ જો દુનિયાની સફળતા મળે અને અલ્લાહ સાથેનો સંબંધ ગુમાઈ જાય તો આપણે ખરેખર સફળ થયા કે નહીં? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની દુઆ આપણને યાદ અપાવે છે કે સૌથી મોટી વારસો સંપત્તિ નથી. સૌથી મોટી વારસો ઈમાન છે. પછી તેમની દુઆમાં એક બીજી ખૂબ મહત્વની વાત આવે છે.رَبَّنَا وَابْعَثْ فِيهِمْ رَسُولًا مِّنْهُمْ હે અમારા રબ તેમની વચ્ચે તેમનામાંથી એક રસૂલ મોકલ. સૂરા અલ બકરા, ૨:૧૨૯ અને ઇસ્લામી પરંપરામાં આ દુઆને મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ સાથે જોડવામાં આવે છે. અર્થાત એક પિતાએ પોતાના દૂરના વંશજોની હિદાયત માટે પણ દુઆ કરી. તેમને ખબર નહોતી કે સદીઓ પછી શું થશે. પરંતુ અલ્લાહ જાણતો હતો. આ આપણને એક અત્યંત સુંદર વાત શીખવે છે. નેક માણસનું કામ ઘણીવાર તેની પોતાની જિંદગીથી ઘણું આગળ જાય છે. આજે આપણે કોઈ સારો અમલ કરીએ કોઈ બાળકને દીન શીખવીએ કોઈને સત્ય સમજાવીએ કોઈને ન્યાય તરફ લઈ જઈએ કોઈ જરૂરિયાતમંદની મદદ કરીએ તો કદાચ તેનો પ્રભાવ આપણને દેખાય નહીં. પરંતુ તેની અસર આવનારી પેઢીઓ સુધી પહોંચી શકે છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે કાબાની દીવાલો ઊભી કરી. પરંતુ સાથે સાથે તેમણે એક વિચાર પણ ઊભો કર્યો. તૌહિદનો વિચાર. ઇબાદતનો વિચાર. અલ્લાહની ઇતાઅતનો વિચાર. અને આવનારી પેઢીઓ માટે હિદાયતની દુઆ. આથી કાબાની તામીર માત્ર પથ્થરોની તામીર નહોતી. તે દિલોની તામીર સાથે જોડાયેલી હતી. આજે આપણે પોતાના ઘરો બનાવીએ છીએ. ઘરમાં સુંદર ફર્નિચર હોય. મોંઘી વસ્તુઓ હોય. સારી સુવિધાઓ હોય. પરંતુ એક સવાલ છે. શું આ ઘરમાં અલ્લાહની યાદ પણ છે? શું બાળકો અહીં સત્ય બોલવાનું શીખે છે? શું અહીં માતા પિતાનો આદર શીખે છે? શું અહીં ગરીબ માટે દિલ નરમ થાય છે? શું અહીં કોઈની ગેરહાજરીમાં તેની જ્હૂટ વાતો થતી નથી? શું અહીં નમાઝ માટે સમય કાઢવામાં આવે છે? કારણ કે માત્ર ઈંટો અને પથ્થરોનું ઘર સુંદર નથી બનતું. ઘર ત્યારે સુંદર બને છે જ્યારે તેમાં નેકી વસે. અને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને પોતાના ઘરો તરફ ફરીને જોવાનું આમંત્રણ આપે છે. આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ. હું મારા બાળકો માટે ખરેખર શું વારસો છોડી રહ્યો છું? મારી સંપત્તિ? મારું નામ? મારી સામાજિક ઓળખ? કે મારો ઈમાન? મારા બાળકો મારી પાસેથી શું શીખશે? મારી વાતો? કે મારા અમલ? અને જ્યારે હું કોઈ નેક કામ કરું છું ત્યારે શું હું લોકોની પ્રશંસા શોધું છું કે દિલથી કહું છું: રબ્બના તક્બ્બલ મિન્ના હે અમારા રબ અમારી પાસેથી આ સ્વીકારી લે. ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ અલૈહિમસ્સલામ આપણને શીખવે છે કે સાચી તામીર માત્ર બહારની દુનિયામાં નથી થતી. સાચી તામીર દિલમાં થાય છે. સાચું ઘર ઈંટોથી બને છે. પરંતુ નેક પરિવાર ઈમાનથી બને છે. સાચી વિરાસત સંપત્તિથી નથી બનતી. સાચી વિરાસત નેક વિચાર અને નેક અમલથી બને છે. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ અલૈહિમસ્સલામ જેવી ઇતાઅત આપે. અમારા અમલને સ્વીકારી લે. અમારા ઘરોમાં ઈમાન અને અખલાક પેદા કરે. અમારી સંતાનને નેકી અને હિદાયત આપે. અને અમારી જિંદગીના સારા અમલનો લાભ આવનારી પેઢીઓ સુધી પહોંચાડે. આમીન. |
|
August 24
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૧ જ્યારે અલ્લાહની ઇતાઅત સૌથી પ્રિય વસ્તુથી પણ ઉપર બની ગઈ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગીમાં એક પછી એક એવી પરીક્ષાઓ આવી જેમાં તેમને પોતાના દિલ અને અલ્લાહના હુકમ વચ્ચે પસંદગી કરવાની હતી. પહેલા તેમણે પોતાની કૌમનો વિરોધ સહન કર્યો. પછી આગનો સામનો કર્યો. પછી પોતાના વતનથી હિજરત કરી. પરંતુ હવે પરીક્ષા એવી હતી જે એક પિતા માટે કદાચ સૌથી મુશ્કેલ હોઈ શકે. તેમને પોતાના પ્રિય પુત્ર ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામ સાથે સંબંધિત એક સ્વપ્ન આવ્યું. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાના પુત્રને કહ્યું: يَا بُنَيَّ إِنِّي أَرَىٰ فِي الْمَنَامِ أَنِّي أَذْبَحُكَ હે મારા વહાલા પુત્ર. મેં સ્વપ્નમાં જોયું છે કે હું તને કુરબાન કરી રહ્યો છું. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૧૦૨ પછી તેમણે તરત જ પોતાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો નહીં. તેમણે પોતાના પુત્રને પૂછ્યું: فَانظُرْ مَاذَا تَرَىٰ હવે તું શું વિચારે છે તે જો. આ એક પિતાની ખૂબ જ અસાધારણ વાત છે. એક તરફ અલ્લાહનો હુકમ. બીજી તરફ પોતાનો વહાલો પુત્ર. પરંતુ અહીં ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામનો જવાબ પણ એટલો જ અદભુત છે. તેમણે કહ્યું: يَا أَبَتِ افْعَلْ مَا تُؤْمَرُ હે મારા પિતા. તમને જે હુકમ આપવામાં આવ્યો છે તે કરી નાખો. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૧૦૨ પછી તેમણે કહ્યું: سَتَجِدُنِي إِن شَاءَ اللَّهُ مِنَ الصَّابِرِينَ ઇન્શાઅલ્લાહ તમે મને સબર કરનારાઓમાં જોશો. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૧૦૨ વિચાર કરો. અહીં માત્ર એક પિતાની કુરબાની નથી. અહીં એક પુત્રની પણ ઇતાઅત છે. પિતા અલ્લાહના હુકમ સામે ઝૂક્યા. પુત્ર પણ અલ્લાહના હુકમ સામે ઝૂકી ગયો. પરંતુ સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે આ ઘટનામાં કોઈ બળજબરી નહોતી. ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામે પોતાના પિતાની વાત સમજી. તેમણે અલ્લાહની મરજીને પોતાની મરજીથી ઉપર રાખી. પછી બંનેએ અલ્લાહના હુકમ સામે સંપૂર્ણ રીતે સમર્પણ કર્યું. કુરઆન કહે છે: فَلَمَّا أَسْلَمَا وَتَلَّهُ لِلْجَبِينِ પછી જ્યારે બંનેએ સંપૂર્ણ સમર્પણ કર્યું અને ઇબ્રાહીમે તેને કપાળની બાજુ જમીન પર મૂકી દીધો. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૧૦૩ અને ત્યાર પછી અલ્લાહની તરફથી અવાજ આવ્યો: يَا إِبْرَاهِيمُ હે ઇબ્રાહીમ. قَدْ صَدَّقْتَ الرُّؤْيَا તમે સ્વપ્નને સાચું કરી બતાવ્યું. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૧૦૪ થી ૧૦૫ અને પછી અલ્લાહે ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામની જગ્યાએ એક મોટી કુરબાની આપી. અલ્લાહે કહ્યું: إِنَّ هَٰذَا لَهُوَ الْبَلَاءُ الْمُبِينُ નિઃસંદેહ આ એક સ્પષ્ટ પરીક્ષા હતી. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૧૦૬ અહીં આપણે એક ખૂબ ઊંડી વાત સમજવાની જરૂર છે. અલ્લાહને ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામનું લોહી જોઈતું નહોતું. અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામના દિલની ઇતાઅત જોઈ. કુરબાનીનો મૂળ હેતુ માત્ર કોઈ વસ્તુ ગુમાવવો નથી. મૂળ હેતુ છે પોતાના નફ્સને અલ્લાહની ઇતાઅત હેઠળ લાવવો.આથી જ કુરઆન કહે છે: لَن يَنَالَ اللَّهَ لُحُومُهَا وَلَا دِمَاؤُهَا وَلَٰكِن يَنَالُهُ التَّقْوَىٰ مِنكُمْ અલ્લાહ સુધી તેમના માંસ કે તેમનું લોહી પહોંચતું નથી. પરંતુ તમારી તરફથી તકવા પહોંચે છે. સૂરા અલ હજ, ૨૨:૩૭ આ એક એવી આયત છે જે કુરબાનીનો આખો અર્થ સમજાવી દે છે. અલ્લાહને આપણી વસ્તુની જરૂર નથી. અલ્લાહને આપણા દિલની ઇતાઅત જોઈએ છે. આજે આપણે કુરબાની કરીએ છીએ. પરંતુ શું આપણે પોતાની અંદરની કોઈ વસ્તુ પણ કુરબાન કરીએ છીએ? અહંકાર? જૂઠ? ઈર્ષ્યા? લોભ? અન્યાય? બીજાને માફ ન કરવાની જિદ્દ? પોતાની ભૂલ સ્વીકારવાનો ઇનકાર? અથવા પોતાના ફાયદા માટે સત્ય સાથે સમાધાન કરવાની આદત? કદાચ સાચી કુરબાની અહીંથી શરૂ થાય છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે સૌથી પ્રિય વસ્તુ અલ્લાહની મરજીથી નીચે રાખી. આપણે પોતાની નાની નાની ઇચ્છાઓ પણ ઘણી વખત અલ્લાહની ઇતાઅતથી ઉપર રાખીએ છીએ. આપણે કહીએ છીએ: મને આ રીતે જ જીવવું છે. મને મારી વાત જ સાચી રાખવી છે. મારે કોઈની સામે ઝુકવું નથી. મારે મારી ભૂલ સ્વીકારવી નથી. મારે મારા ફાયદામાં ઘટાડો કરવો નથી. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને પૂછે છે: જો અલ્લાહની ઇતાઅત અને મારા નફ્સ વચ્ચે પસંદગી આવે તો હું કોને પસંદ કરીશ? આ પ્રસંગમાં પિતા અને પુત્ર બંને આપણને એક વધુ મહત્વની વાત શીખવે છે. સાચી ઇતાઅત અંધ અનુસરણ નથી. ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામે સવાલ કર્યા વગર પોતાની જિંદગીનો નિર્ણય કર્યો નહોતો. તેમના પિતાએ તેમને સમજાવ્યું. તેમણે વાત સમજી. અને પછી અલ્લાહના હુકમને સ્વીકાર્યો. અહીં ઇમાન સાથે સમજણ પણ છે. ઇતાઅત સાથે સબર પણ છે. કુરબાની સાથે તવક્કુલ પણ છે. અને આ જ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામના પરિવારની વિશેષતા છે. આ ઘટના પછી અલ્લાહે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કુરબાનીને ક્યારેય ભૂલાઈ ન જાય એવી નિશાની બનાવી. આજે હજારો વર્ષ પછી પણ દુનિયાભરના મુસલમાનો ઈદ અલ અઝહાના પ્રસંગે કુરબાની કરે છે. એક પિતાની પરીક્ષા આખી ઉમ્મત માટે શિક્ષણ બની ગઈ. એક પરિવારની ઇતાઅત આખી દુનિયા માટે નિશાની બની ગઈ. આપણું જીવન પણ કદાચ નાની નાની પરીક્ષાઓથી ભરેલું છે. પરંતુ દરેક પરીક્ષામાં સવાલ એક જ હોય છે. મારી ઇચ્છા મોટી છે કે અલ્લાહનો હુકમ? મારો સ્વાર્થ મોટો છે કે સત્ય? મારો અહંકાર મોટો છે કે નમ્રતા? મારી દુનિયાની ચિંતા મોટી છે કે મારા રબ સાથેનો સંબંધ? ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ અલૈહિમસ્સલામની કથા આપણને યાદ અપાવે છે: કુરબાનીનો અર્થ માત્ર કંઈક કાપવું નથી. કુરબાનીનો અર્થ પોતાના નફ્સને અલ્લાહની ઇતાઅત માટે ઝુકાવવો છે. અને કદાચ આ જ કારણ છે કે કુરબાનીના પ્રસંગમાં સૌથી મોટી વસ્તુ જાનવર નથી. સૌથી મોટી વસ્તુ દિલ છે. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અને ઇસ્માઇલ અલૈહિમસ્સલામ જેવી ઇતાઅત આપે. પોતાના નફ્સ પર કાબૂ મેળવવાની તૌફીક આપે. સત્ય માટે પોતાની ઇચ્છાઓ છોડવાની હિંમત આપે. અને અમારી દરેક કુરબાનીને માત્ર એક રિવાજ નહીં પરંતુ તકવા અને ઇતાઅતનું સાધન બનાવે. આમીન. |
|
August 23
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૨૦ જ્યારે અલ્લાહ માટે ઘર છોડવું પડે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગીમાં એક પછી એક એવી પરિસ્થિતિઓ આવી રહી હતી જેમાં તેમને પોતાના આરામ કરતાં અલ્લાહના હુકમને પસંદ કરવો પડ્યો. પોતાની કૌમ સામે સત્ય બોલ્યું. મૂર્તિપૂજાનો વિરોધ કર્યો. આગમાં નાખવામાં આવ્યા. અને હવે તેમની સામે એક નવી સફર હતી. હિજરત. હિજરતનો અર્થ માત્ર એક શહેરમાંથી બીજા શહેરમાં જવું નથી. ક્યારેક હિજરતનો અર્થ એવી વસ્તુ છોડવી પણ હોય છે જે આપણને અલ્લાહથી દૂર લઈ જાય. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને સ્પષ્ટ કહી દીધું કે તેઓ તેમના બનાવટી ઇલાહોથી અલગ થઈ રહ્યા છે. કુરઆન કહે છે: وَقَالَ إِنِّي ذَاهِبٌ إِلَىٰ رَبِّي سَيَهْدِينِ અને તેમણે કહ્યું: નિઃસંદેહ હું મારા રબ તરફ જાઉં છું. તે મને માર્ગદર્શન આપશે. સૂરા અસ સાફ્ફાત, ૩૭:૯૯ કેટલી સરળ વાત છે. પરંતુ તેની અંદર કેટલો મોટો તવક્કુલ છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે એવું નથી કહ્યું કે મને ખબર છે આગળ શું થશે. તેમણે એવું પણ નથી કહ્યું કે મારી પાસે સંપૂર્ણ યોજના તૈયાર છે. તેમણે માત્ર એટલું કહ્યું: મારો રબ મને માર્ગદર્શન આપશે. આ છે તવક્કુલ. આપણે ઘણીવાર જીવનમાં દરેક વસ્તુ પહેલેથી નક્કી કરવા માંગીએ છીએ. ક્યાં જવું. ક્યારે જવું. કેટલો ફાયદો થશે. કોણ સાથે રહેશે. આગળ શું મળશે. પરંતુ ક્યારેક અલ્લાહ માણસને માત્ર આગળનું એક પગલું બતાવે છે. અને કહે છે ચાલો. આગળનો રસ્તો હું બતાવીશ. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે આ જ કર્યું. પછી અલ્લાહે તેમને એવી નેઅમત આપી જેની કદાચ તે સમયે તેમને કલ્પના પણ ન હોય. કુરઆન કહે છે: وَوَهَبْنَا لَهُ إِسْحَاقَ وَيَعْقُوبَ અને અમે તેમને ઇસ્હાક અને યાકૂબ અતા કર્યા. સૂરા અલ અંકબૂત, ૨૯:૨૭ વિચાર કરો. એક માણસ પોતાના વતનથી દૂર જાય છે. પોતાની કૌમથી અલગ થાય છે. પોતાની આસપાસની દુનિયા છોડે છે. પરંતુ અલ્લાહ તેને ખાલી હાથ નથી રાખતો. અલ્લાહ તેને એવી નેઅમત આપે છે જે આવનારી પેઢીઓ સુધી ચાલુ રહે છે. અહીંથી એક ખૂબ સુંદર પાઠ મળે છે. ક્યારેક આપણે કોઈ વસ્તુ છોડવાનું નામ નુકસાન માનીએ છીએ. પરંતુ અલ્લાહ માટે છોડેલી વસ્તુ હંમેશા નુકસાન નથી હોતી. ક્યારેક તે નવી શરૂઆત હોય છે. ક્યારેક આપણે કોઈ સંબંધ છોડવો પડે છે જે આપણને અલ્લાહથી દૂર કરે છે. ક્યારેક કોઈ સંગત છોડવી પડે છે. ક્યારેક કોઈ ખોટી આદત છોડવી પડે છે. ક્યારેક કોઈ એવો ફાયદો છોડવો પડે છે જેમાં હરામ અથવા જુલ્મ સામેલ હોય. અને ક્યારેક સત્ય માટે પોતાની પ્રતિષ્ઠા પણ છોડવી પડે છે. આ સમયે નફ્સ કહે છે: મને શું મળશે?પરંતુ ઈમાન કહે છે: મારો રબ જાણે છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની જિંદગી આપણને આ જ વિચાર શીખવે છે. તેમણે અલ્લાહ માટે છોડ્યું. અને અલ્લાહે તેમને એવી નેઅમતો આપી જે તેમની જિંદગીથી આગળ વધી. પરંતુ અહીં એક ખૂબ મહત્વની બાબત છે. અલ્લાહ માટે કંઈક છોડવાનો અર્થ એ નથી કે તરત જ દુનિયાની દરેક વસ્તુ મળી જશે. ક્યારેક પરીક્ષા લાંબી હોય છે. ક્યારેક પરિણામ તરત દેખાતું નથી. ક્યારેક માણસને વર્ષો સુધી સબર કરવો પડે છે. પરંતુ મોમિનનું કામ પરિણામની સમયસીમા નક્કી કરવાનું નથી. તેનું કામ હક પર રહેવાનું છે. આ વાત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામના પરિવારની આગળની કથામાં વધુ સ્પષ્ટ બનશે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને ઇસ્માઇલ અલૈહિસ્સલામ પણ અતા થયા. પરંતુ પછી અલ્લાહની એક એવી આજ્ઞા આવી જેમાં ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને પોતાના નાનકડા પુત્ર ઇસ્માઇલ અને તેમની માતા હાજરાને એક નિર્જન ખીણમાં છોડીને જવાનું હતું. આજે જ્યાં મક્કા મુકર્રમા છે ત્યાં તે સમયે ખેતી નહોતી. પાણી નહોતું. લોકોની વસતિ નહોતી. માત્ર સૂકી ખીણ. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ અલ્લાહના હુકમ પર ચાલ્યા. હાજરા અલૈહિસ્સલામે જ્યારે સમજ્યું કે આ અલ્લાહનો હુકમ છે ત્યારે તેમણે પૂછ્યું કે શું અલ્લાહે તમને આવું કરવાનો હુકમ આપ્યો છે? જ્યારે જવાબ હા હતો ત્યારે તેમનો તવક્કુલ હતો: إِذًا لَا يُضَيِّعُنَا તો પછી અલ્લાહ અમને બરબાદ નહીં કરે. આ વાક્ય સમગ્ર હિજરત અને તવક્કુલની આત્મા સમાન છે. જો અલ્લાહનો હુકમ હોય તો માણસ એકલો નથી. જો અલ્લાહની સાથે હોય તો નિર્જન રણ પણ ભવિષ્યમાં એક પવિત્ર શહેર બની શકે છે. અને ખરેખર એવું જ થયું. આજે મક્કા મુકર્રમા દુનિયાના સૌથી પવિત્ર સ્થળોમાંથી એક છે. જ્યાં એક સમયે નિર્જન ખીણ હતી ત્યાં આજે લાખો લોકો અલ્લાહની ઇબાદત માટે આવે છે. આ કથા આપણને કહે છે: આપણે ઘણીવાર માત્ર આજની પરિસ્થિતિ જોઈએ છીએ. અલ્લાહ આખી કથા જાણે છે. આપણે એક નિર્જન ખીણ જોઈએ છીએ. અલ્લાહ ભવિષ્યનું મક્કા જાણે છે. આપણે એક મુશ્કેલ નિર્ણય જોઈએ છીએ. અલ્લાહ તેના પરિણામો જાણે છે. આપણે કોઈ વસ્તુ છોડવાનું દુઃખ જોઈએ છીએ. અલ્લાહ તેના પાછળ છુપાયેલી નેઅમત જાણે છે. આથી આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ: શું હું અલ્લાહ માટે કંઈક છોડવાનો નિર્ણય કરી શકું છું? શું હું એવો ફાયદો છોડું જે મારા અકીદા અથવા અખલાકને નુકસાન પહોંચાડે? શું હું એવી સંગત છોડું જે મને ધીમે ધીમે અલ્લાહથી દૂર લઈ જાય? શું હું સત્ય માટે પોતાની સુવિધા છોડવા તૈયાર છું? અને સૌથી મહત્વનું જ્યારે અલ્લાહનો રસ્તો મારી પોતાની યોજનાથી અલગ હોય ત્યારે શું હું મારી યોજના બદલી શકું છું? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ આપણને શીખવે છે: અલ્લાહ માટે છોડેલું ક્યારેય સાચા અર્થમાં ખોવાતું નથી. ક્યારેક તેનો બદલો તરત મળે છે. ક્યારેક વર્ષો પછી મળે છે. અને ક્યારેક આવનારી પેઢીઓ તેના ફાયદા મેળવે છે. પરંતુ મોમિનને વિશ્વાસ રહે છે કે અલ્લાહ કોઈ સચ્ચી કુરબાનીને વ્યર્થ જવા દેતો નથી. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ અને હાજરા અલૈહિસ્સલામ જેવો તવક્કુલ આપે. સત્ય માટે જરૂરી વસ્તુ છોડવાની હિંમત આપે. મુશ્કેલીમાં સબર આપે. અને જ્યારે આગળનો રસ્તો દેખાતો ન હોય ત્યારે પણ પોતાના રબ પર વિશ્વાસ રાખવાની તૌફીક આપે. આમીન. |
|
August 22
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૧૯ જ્યારે આગને પણ અલ્લાહનો હુકમ માનવો પડ્યો ગયા ભાગમાં આપણે જોયું કે હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમની ખોટી માન્યતાઓને ખુલ્લેઆમ પડકારી. તેમણે માત્ર મૂર્તિઓને તોડી નહોતી. તેમણે એક એવી માનસિકતા સામે અવાજ ઉઠાવ્યો હતો, જેમાં લોકો માત્ર એટલા માટે કોઈ વાતને સાચી માનતા હતા કે તેમના પૂર્વજો તેને માનતા આવ્યા હતા. હવે કૌમ પાસે દલીલનો જવાબ નહોતો. પરંતુ જ્યારે માણસ પાસે સત્યનો જવાબ ન હોય, ત્યારે ઘણી વખત તે સત્ય સામે શક્તિનો ઉપયોગ કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે. કુરઆન કહે છે: قَالُوا حَرِّقُوهُ وَانصُرُوا آلِهَتَكُمْ તેઓએ કહ્યું: "તેને સળગાવી દો અને તમારા ઇલાહોની મદદ કરો." સૂરા અલ અંબિયા, ૨૧:૬૮ વિચાર કરો. જે મૂર્તિઓ પોતાની રક્ષા પણ કરી શકતી નહોતી, તેમની રક્ષા કરવા માટે લોકો એક જીવતા માણસને સળગાવવાની તૈયારી કરી રહ્યા હતા. આ અહંકારની એક વિચિત્ર સ્થિતિ છે. માણસ પોતાના બનાવેલા ઇલાહને બચાવવા માટે એટલો ઉત્સુક બની જાય કે સત્ય બોલનાર માણસને જ નષ્ટ કરવા તૈયાર થઈ જાય. તેમણે નક્કી કર્યું કે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને આગમાં નાખવામાં આવે. આગ તૈયાર કરવામાં આવી. અને એવી વિશાળ આગ સળગાવવામાં આવી કે લોકો તેની નજીક પણ જઈ શકતા નહોતા. કુરઆન આ ઘટનાની એક જ પંક્તિમાં આખી હકીકત બદલી નાખે છે: قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ અમે કહ્યું: "હે આગ! ઇબ્રાહીમ માટે ઠંડી અને સલામત બની જા." સૂરા અલ અંબિયા, ૨૧:૬૯ અહીં એક ખૂબ ઊંડી સમજણ છે. આગની પોતાની કોઈ સ્વતંત્ર શક્તિ નથી. પાણીની પોતાની કોઈ સ્વતંત્ર શક્તિ નથી. પવનની પોતાની કોઈ સ્વતંત્ર શક્તિ નથી. સૂર્યની પોતાની કોઈ સ્વતંત્ર શક્તિ નથી. દરેક વસ્તુ અલ્લાહના હુકમ હેઠળ છે. આપણે સામાન્ય રીતે કહીએ છીએ: આગ સળગાવે છે. પાણી ડૂબાડે છે. તલવાર કાપે છે. દવા સાજી કરે છે. પરંતુ મોમિનની સમજણ આનાથી આગળ જાય છે. આ બધું કારણો છે. અંતિમ અસર અલ્લાહના હુકમથી થાય છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને આગમાં નાખવામાં આવ્યા, પરંતુ આગ અલ્લાહના હુકમ વિના નુકસાન કરી શકી નહીં. આ પ્રસંગ આપણને તવક્કુલનો સાચો અર્થ પણ સમજાવે છે. તવક્કુલનો અર્થ એ નથી કે માણસ કોઈ પ્રયત્ન ન કરે. તવક્કુલનો અર્થ છે: પ્રયત્ન કર્યા પછી પરિણામનો સંપૂર્ણ ભરોસો અલ્લાહ પર રાખવો. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે હકની દાવત આપી. દલીલ કરી. પોતાની કૌમને સમજાવી. પરંતુ જ્યારે કૌમે તેમને આગમાં નાખવાનો નિર્ણય કર્યો, ત્યારે તેમણે સત્ય છોડ્યું નહીં. તેમણે પોતાના અકીદામાં સમાધાન કર્યું નહીં. તેમણે કહ્યું નહીં: "મને બચવું છે, એટલે થોડું સત્ય છુપાવી દઉં." તેમણે હકને પોતાની સલામતી માટે વેચ્યો નહીં. આ જ સાચી સચ્ચાઈ છે.પરંતુ આ ઘટનાનો બીજો એક ખૂબ મોટો પાઠ છે. કૌમ પાસે સંખ્યા હતી. સત્તા હતી. શક્તિ હતી. આગ હતી. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પાસે એક વસ્તુ હતી: અલ્લાહ પર સંપૂર્ણ તવક્કુલ. અને જ્યારે એક માણસ અલ્લાહ પર ભરોસો રાખે, ત્યારે તેની તાકાત તેની સંખ્યાથી નક્કી થતી નથી. આજે આપણે પોતાની જિંદગી તરફ જોઈએ. આપણી સામે કદાચ આગ જેવી મોટી સમસ્યા હોય. કોઈ સંબંધમાં મુશ્કેલી. વ્યવસાયમાં નુકસાન. સામાજિક દબાણ. કોઈ અન્યાયી વ્યક્તિની સત્તા. અથવા એવું વાતાવરણ જ્યાં સત્ય બોલવું મુશ્કેલ હોય. એ સમયે આપણે ઘણીવાર વિચારીએ છીએ: "હું એકલો શું કરી શકું?" પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને કહે છે: હકની સાથે ઊભા રહેવાની કિંમત લોકોની સંખ્યા પરથી નક્કી થતી નથી. જો સત્ય તમારી સાથે હોય, તો તમે એકલા હોવા છતાં ખોટા નથી. અને જો આખી ભીડ ખોટી દિશામાં જાય, તો ભીડમાં હોવું સત્યની ગેરંટી નથી. અહીં એક વધુ મહત્વની વાત છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમ સામે સત્ય કહ્યું, પરંતુ તેમણે તેમની સાથે જુલ્મ કર્યો નહીં. તેમણે પોતાના અકીદા માટે મજબૂતાઈ બતાવી, પરંતુ અખલાક છોડ્યા નહીં. આ આપણને આજે ખૂબ જરૂરી સંતુલન શીખવે છે. સત્ય માટે મજબૂત રહો, પરંતુ અખલાક ન છોડો. તમારા અકીદા પર અડગ રહો, પરંતુ બીજા સાથે અન્યાય ન કરો. જૂઠનો વિરોધ કરો, પરંતુ પોતે જૂઠનો સહારો ન લો. કોઈ ખોટી વાતનો વિરોધ કરો, પરંતુ વ્યક્તિગત દુશ્મનીને સત્યનો ભાગ ન બનાવો. કારણ કે સત્યની રક્ષા કરવા માટે પોતે અસત્યનો માર્ગ અપનાવવો, સત્યની રક્ષા નથી. આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ: શું હું મારા ફાયદા માટે સત્ય સાથે સમાધાન કરું છું? શું હું લોકોના દબાણથી પોતાની સાચી વાત બદલી નાખું છું? શું હું મુશ્કેલી આવતા અલ્લાહ પરનો તવક્કુલ ભૂલી જાઉં છું? અને જો હું સાચો હોઉં, પરંતુ એકલો હોઉં, તો શું હું હક પર અડગ રહી શકું છું? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની આગ આપણને યાદ અપાવે છે: મોટી સમસ્યા હંમેશા મોટી તાકાતથી ઉકેલાતી નથી. ક્યારેક એક સચ્ચું દિલ, એક મજબૂત અકીદો અને અલ્લાહ પર સંપૂર્ણ તવક્કુલ માણસને એવી મુશ્કેલીમાંથી પસાર કરી શકે છે, જે તેને અશક્ય લાગે છે. કુરઆન આગળ કહે છે: وَأَرَادُوا بِهِ كَيْدًا فَجَعَلْنَاهُمُ الْأَخْسَرِينَ "તેઓએ તેની વિરુદ્ધ યોજના બનાવી, પરંતુ અમે તેમને જ સૌથી વધુ નુકસાનમાં નાખ્યા." સૂરા અલ અંબિયા, ૨૧:૭૦ આ છે અલ્લાહની હિકમત. માણસ યોજના બનાવે છે, પરંતુ અંતિમ નિર્ણય અલ્લાહનો હોય છે. આથી જ્યારે જીવનમાં કોઈ પરિસ્થિતિ આપણને અશક્ય લાગે, ત્યારે આપણે પોતાના દિલને યાદ કરાવવું જોઈએ: આગ મોટી હોઈ શકે, પરંતુ અલ્લાહની કદરત તેનાથી મોટી છે. મુશ્કેલી મોટી હોઈ શકે, પરંતુ અલ્લાહની રહેમત તેનાથી મોટી છે. લોકોનો વિરોધ મોટો હોઈ શકે, પરંતુ અલ્લાહ પર તવક્કુલ તેનાથી મોટો છે. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવી સચ્ચાઈ આપે. સત્ય માટે અડગ રહેવાની હિંમત આપે. મુશ્કેલીમાં સબર આપે. સલામતીમાં શુક્ર આપે. અને દરેક પરિસ્થિતિમાં પોતાના રબ પર તવક્કુલ રાખવાની તૌફીક આપે. આમીન. |
|
August 21
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૧૮ જ્યારે એક માણસ આખા સમાજની માન્યતાની સામે ઊભો રહ્યો હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને માત્ર ઈમાનની વાત નથી શીખવતી તે આપણને એ પણ શીખવે છે કે જ્યારે આખો સમાજ કોઈ ખોટી માન્યતાને સાચી માની લે ત્યારે એક સચ્ચો માણસ પણ હકની સાથે ઊભો રહી શકે છે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પોતાની કૌમને વારંવાર સમજાવતા હતા કે જે વસ્તુઓ તેઓ ઇલાહ માને છે તે ન સાંભળી શકે છે ન જોઈ શકે છે અને ન પોતાનું રક્ષણ કરી શકે છે કુરઆન કહે છે إِذْ قَالَ لِأَبِيهِ وَقَوْمِهِ مَا هَٰذِهِ التَّمَاثِيلُ الَّتِي أَنتُمْ لَهَا عَاكِفُونَ જ્યારે તેમણે પોતાના પિતા અને પોતાની કૌમને કહ્યું આ મૂર્તિઓ શું છે જેમની સામે તમે એટલા સમર્પિત બનીને બેઠા છો સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૫૨ તેમણે તેમને વિચારવા માટે કહ્યું તમે કોની ઇબાદત કરો છો તમારા પૂર્વજો કરતા આવ્યા છે એટલા માટે કે તમે ખરેખર માનો છો કે આ મૂર્તિઓ તમને ફાયદો કે નુકસાન પહોંચાડી શકે છે પરંતુ કૌમે જવાબ આપ્યો وَجَدْنَا آبَاءَنَا لَهَا عَابِدِينَ અમે અમારા પૂર્વજોને તેમની ઇબાદત કરતા જોયા છે સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૫૩ આ જવાબ ખૂબ સામાન્ય છે પરંતુ તેની અંદર એક મોટી સમસ્યા છુપાયેલી છે માત્ર કોઈ કામ આપણા પૂર્વજો કરતા આવ્યા છે એટલા માટે તે સાચું બની જતું નથી પરંપરા અને સત્ય એક જ વસ્તુ નથી અકીદા પણ માત્ર વારસામાં મળેલી વસ્તુ નથી અકીદા સમજણ અને સત્ય પર આધારિત હોવો જોઈએ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને આ જ વિચારવા મજબૂર કરી પછી એક પ્રસંગ આવ્યો કૌમના લોકો પોતાના એક ધાર્મિક ઉત્સવ માટે બહાર ગયા ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પાછળ રહી ગયા જ્યારે મંદિર ખાલી થયું ત્યારે તેઓ ત્યાં ગયા અને ત્યાં મૂકેલી મૂર્તિઓને જોયા કુરઆન કહે છે فَجَعَلَهُمْ جُذَاذًا إِلَّا كَبِيرًا لَّهُمْ પછી તેમણે મોટી મૂર્તિ સિવાય બધી મૂર્તિઓના ટુકડા કરી નાખ્યા સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૫૮ જ્યારે લોકો પાછા આવ્યા ત્યારે તેમણે જોયું કે તેમની મૂર્તિઓ તૂટી ગઈ હતી તેમણે પૂછ્યું قَالُوا مَن فَعَلَ هَٰذَا بِآلِهَتِنَا આ આપણા ઇલાહો સાથે કોણે આવું કર્યું સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૫૯ કોઈએ કહ્યું અમે એક યુવાનને તેમના વિશે વાત કરતા સાંભળ્યો હતો તેનું નામ ઇબ્રાહીમ છે પછી ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને લોકોની સામે લાવવામાં આવ્યા તેમણે પૂછ્યું قَالُوا أَأَنتَ فَعَلْتَ هَٰذَا بِآلِهَتِنَا يَا إِبْرَاهِيمُ હે ઇબ્રાહીમ શું તમે અમારા ઇલાહો સાથે આ કર્યું છે સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૬૨ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે એક ખૂબ વિચારવા જેવો જવાબ આપ્યો قَالَ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَٰذَا فَاسْأَلُوهُمْ إِن كَانُوا يَنطِقُونَ તેમણે કહ્યું પરંતુ આ કામ તો તેમની મોટી મૂર્તિએ કર્યું છે જો તેઓ બોલી શકે તો તેમને જ પૂછી લો સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૬૩ અહીં ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને એક અદભુત દલીલ સામે ઊભી કરી જો આ મૂર્તિઓ ખરેખર ઇલાહ છે તો પોતાની રક્ષા કેમ ન કરી શકી જો તેઓ શક્તિશાળી છે તો પોતાને તૂટવાથી કેમ બચાવી ન શકી જો તેઓ સાંભળી શકે છે તો જવાબ કેમ નથી આપતી જો તેઓ બોલી શકે છે તો સત્ય પોતે કેમ નથી કહેતી કુરઆન કહે છે فَرَجَعُوا إِلَىٰ أَنفُسِهِمْ فَقَالُوا إِنَّكُمْ أَنتُمُ الظَّالِمُونَ પછી તેઓ પોતાની જાત તરફ પાછા ફર્યા અને કહ્યું નિઃસંદેહ જુલ્મ તો તમે જ કરી રહ્યા છો સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૬૪ આ ખૂબ મહત્વની ક્ષણ હતી થોડી ક્ષણ માટે તેમની અંદરનું અંતરાત્મા જાગી ગયું તેમને સમજાયું કે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામનો સવાલ સાચો હતો પરંતુ પછી ફરી તેઓ પોતાની જૂની માન્યતા તરફ પાછા વળ્યાકુરઆન કહે છે ثُمَّ نُكِسُوا عَلَىٰ رُءُوسِهِمْ પછી તેઓ ફરી પોતાની જૂની સ્થિતિ પર પાછા વળી ગયા સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૬૫ અને તેમણે કહ્યું لَقَدْ عَلِمْتَ مَا هَٰؤُلَاءِ يَنطِقُونَ તમે જાણો છો કે આ મૂર્તિઓ બોલતી નથી સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૬૫ હવે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે તેમને અંતિમ સવાલ કર્યો قَالَ أَفَتَعْبُدُونَ مِن دُونِ اللَّهِ مَا لَا يَنفَعُكُمْ شَيْئًا وَلَا يَضُرُّكُمْ તેમણે કહ્યું તો શું તમે અલ્લાહ સિવાય એવી વસ્તુઓની ઇબાદત કરો છો જે તમને ન તો કોઈ ફાયદો પહોંચાડી શકે છે અને ન નુકસાન સૂરા અલ અંબિયા ૨૧ આયત ૬૬ આ ઘટના આપણને આજે પણ એક ખૂબ મોટો પાઠ આપે છે માણસ ઘણીવાર સત્ય જાણતો હોય છે પરંતુ સત્ય સ્વીકારવાથી પોતાની માન્યતા બદલવી પડે પરિવાર સામે જવું પડે સમાજ સામે ઊભા રહેવું પડે અથવા પોતાની પ્રતિષ્ઠા ગુમાવવી પડે એટલે તે સત્ય સ્વીકારવાને બદલે પોતાની જૂની માન્યતાને જ સાચી સાબિત કરવાનો પ્રયત્ન કરે છે કૌમે સમજી લીધું હતું કે મૂર્તિઓ બોલતી નથી તેમણે સ્વીકાર્યું કે તેઓ પોતાની રક્ષા પણ કરી શકતી નથી પરંતુ તેમણે અકીદો બદલ્યો નહીં કારણ કે સત્ય સ્વીકારવાથી આખી જિંદગીની માન્યતા બદલવી પડતી હતી આજે આપણે પણ ક્યારેક આવી જ સ્થિતિમાં હોઈએ છીએ કોઈ વાત ખોટી સાબિત થઈ જાય પરંતુ આપણે તેને સ્વીકારતા નથી કોઈ માણસ આપણને સાચી નસીહત આપે પરંતુ તે આપણા અહંકારને વાગે તો આપણે નસીહતને નકારી દઈએ કોઈ સત્ય આપણા સ્વાર્થની વિરુદ્ધ જાય તો આપણે સત્યને જ પ્રશ્ન કરવા લાગીએ અહીં ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ આપણને એક સુંદર રસ્તો બતાવે છે સત્યની કસોટી એ નથી કે કેટલા લોકો તેને માને છે સત્યની કસોટી એ છે કે તે હકીકત અને અલ્લાહના હુકમ સાથે કેટલું સુસંગત છે આથી આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ શું હું કોઈ વાત માત્ર એટલા માટે સાચી માનું છું કે મારા પૂર્વજો તેને માનતા આવ્યા છે શું હું પોતાની માન્યતાને સત્યથી ઉપર રાખું છું જો કોઈ મને મારી ભૂલ બતાવે તો શું હું તેને સાંભળવાની તૈયારી રાખું છું અને જો સત્ય મારી પોતાની ઇચ્છા વિરુદ્ધ હોય તો શું હું પોતાની ઇચ્છા બદલી શકું છું ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ એકલા હતા પરંતુ તેઓ ડર્યા નહીં કારણ કે તેમની નજર લોકો પર નહીં અલ્લાહ પર હતી આજની દુનિયામાં પણ ક્યારેક સાચું બોલવું મુશ્કેલ બની જાય છે પરિવારમાં વ્યવસાયમાં સમાજમાં અને પોતાના મિત્રોના વર્તુળમાં પરંતુ જો આપણે સત્યને માત્ર એટલા માટે બદલી દઈએ કે લોકો નારાજ થશે તો પછી આપણું નેતૃત્વ શું રહ્યું સાચો નેતા એ નથી જે દરેકને ખુશ રાખે સાચો નેતા એ છે જે હકને ઓળખે અને હકની સાથે ઊભો રહે ભલે તેને એકલા કેમ ન ઊભા રહેવું પડે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની આ કથા આપણને યાદ અપાવે છે ભીડ સત્યનો પુરાવો નથી પરંપરા સત્યનો પુરાવો નથી શક્તિ સત્યનો પુરાવો નથી અને પોતાની માન્યતા પ્રત્યેનો અહંકાર પણ સત્યનો પુરાવો નથી સત્યને ઓળખો તેને સમજો અને જ્યારે સત્ય સ્પષ્ટ થઈ જાય ત્યારે તેને સ્વીકારવાની હિંમત રાખો અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવી સચ્ચાઈ આપે હકને ઓળખવાની સમજણ આપે હક માટે ઊભા રહેવાની હિંમત આપે અને પોતાના નફ્સ અને અહંકારને સત્યની સામે ઝુકાવવાની તૌફીક આપે આમીન |
|
August 20
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૧૭ સવાલ કર્યો કારણ કે ઈમાનને વધુ મજબૂત કરવું હતું ગયા ભાગમાં આપણે જોયું કે હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે નમરૂદ સામે એવી દલીલ કરી કે તેનો અહંકાર નિઃશબ્દ થઈ ગયો. પરંતુ આજે આવતી ઘટના વધુ રસપ્રદ છે. આ વખતે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ કોઈ કાફિર સામે દલીલ કરતા નથી. તેઓ પોતાના રબ સાથે વાત કરી રહ્યા છે. અને તેઓ એક સવાલ પૂછે છે. કુરઆન કહે છે وَإِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَىٰ અને જ્યારે ઇબ્રાહીમે કહ્યું હે મારા રબ મને બતાવ કે તું મુર્દાઓને કેવી રીતે જીવિત કરે છે. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૬૦ આ સવાલ વાંચીને કદાચ આપણા મનમાં તરત એક વિચાર આવે શું ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને અલ્લાહની શક્તિ પર શંકા હતી? ના. આગળના શબ્દોમાં તેનો જવાબ ખુદ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ આપે છે. قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِن અલ્લાહે પૂછ્યું શું તને ઈમાન નથી? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે જવાબ આપ્યો قَالَ بَلَىٰ وَلَٰكِن لِّيَطْمَئِنَّ قَلْبِي તેમણે કહ્યું હા, ચોક્કસ છે. પરંતુ હું ઇચ્છું છું કે મારું દિલ વધુ સંતુષ્ટ અને મજબૂત થાય. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૬૦ આ એક ખૂબ જ સુંદર વાત છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામને ઈમાન હતું. પરંતુ તેઓ પોતાના ઈમાનને વધુ ઊંડું કરવા માંગતા હતા. અહીંથી આપણને એક મહત્વનો પાઠ મળે છે. દરેક સવાલ શંકામાંથી જન્મતો નથી. કેટલાક સવાલ જ્ઞાનની શોધમાંથી જન્મે છે. કેટલાક સવાલ દિલને વધુ ઇત્મિનાન આપવા માટે પૂછાય છે. અને કુરઆન આપણને બતાવે છે કે ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવા મહાન નબી પણ સમજણને વધુ ઊંડી કરવાની ઇચ્છા રાખતા હતા. પછી અલ્લાહે તેમને કહ્યું فَخُذْ أَرْبَعَةً مِّنَ الطَّيْرِ فَصُرْهُنَّ إِلَيْكَ ચાર પક્ષીઓ લો અને તેમને તમારી તરફ રાખો. પછી તેમના ભાગો જુદા કરો. ثُمَّ اجْعَلْ عَلَىٰ كُلِّ جَبَلٍ مِّنْهُنَّ جُزْءًا પછી દરેક પહાડ પર તેમનો એક ભાગ મૂકી દો. ثُمَّ ادْعُهُنَّ يَأْتِينَكَ سَعْيًا પછી તેમને બોલાવો તેઓ તમારી પાસે દોડી આવશે. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૬૦ અલ્લાહે આ ઘટનાને એક જીવંત નિશાની બનાવી. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે પોતાની આંખો સામે જોયું કે જે વસ્તુ માણસ માટે અશક્ય લાગે છે તે અલ્લાહ માટે અશક્ય નથી. અહીં એક ખૂબ સુંદર બાબત છે. અલ્લાહે માત્ર જવાબ આપ્યો નહીં. તેમને અનુભવ કરાવ્યો. કારણ કે જ્ઞાનના પણ અલગ સ્તરો હોય છે. કોઈ વસ્તુ વિશે સાંભળવું એક સ્તર છે. તેને સમજવું બીજું સ્તર છે. અને તેને પોતાની આંખે જોવું એક અલગ જ સ્તર છે. આથી ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામનું ઈમાન ઓછું નહોતું. તેઓ ઈમાનને વધુ ઊંડું બનાવવા માંગતા હતા. આ ઘટના આપણને આજના જીવનમાં પણ ખૂબ ઉપયોગી પાઠ આપે છે. ક્યારેક આપણે કોઈ પ્રશ્ન પૂછીએ અને લોકો તરત કહે તને તો ઈમાન જ નથી.પરંતુ દરેક સવાલ ઈમાનની નબળાઈ નથી. જો કોઈ માણસ સાચી સમજણ મેળવવા માટે સવાલ કરે તો તેને યોગ્ય જવાબ આપવો જોઈએ. ઇસ્લામમાં ઇલ્મનું મહત્વ એટલું છે કે કુરઆન વારંવાર માણસને વિચારવા સમજવા જોવા અને ચિંતન કરવા કહે છે. પરંતુ અહીં એક ફરક સમજવો ખૂબ જરૂરી છે. સવાલ એ છે હું સત્ય શોધવા માટે પૂછું છું કે સત્યથી બચવા માટે? જો માણસનો હેતુ સત્ય સમજવાનો હોય તો સવાલ તેને જ્ઞાન તરફ લઈ જઈ શકે છે. પરંતુ જો માણસ પહેલેથી જ પોતાના નફ્સનો નિર્ણય કરી ચૂક્યો હોય અને માત્ર દલીલ કરવા માટે સવાલ કરતો હોય તો હજારો જવાબ પણ તેને સંતોષી શકશે નહીં. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામનો સવાલ પહેલો પ્રકારનો હતો. તેમને સત્ય પર ઈમાન હતું. તેમણે માત્ર પોતાના દિલને વધુ ઇત્મિનાન આપવા માટે સવાલ કર્યો. આજે આપણે પોતાના બાળકોને પણ આ વાત શીખવવાની જરૂર છે. જો તેઓ દીન વિશે સવાલ કરે તો તેમને ડાંટવા કરતાં સમજાવવું જોઈએ. જો તેઓ કોઈ આયતનો અર્થ પૂછે તો તેમને કહેવું જોઈએ પૂછો સમજો વિચારો અને સત્યને શોધો. કારણ કે સાચો સવાલ ક્યારેક ઈમાનનો દુશ્મન નથી હોતો. સાચો સવાલ ઈમાનને વધુ મજબૂત બનાવવાનો રસ્તો બની શકે છે. પરંતુ આ ઘટના આપણને બીજી એક સુંદર વાત પણ શીખવે છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે સવાલ કર્યો પરંતુ જવાબ મળ્યા પછી તેને સ્વીકાર્યો. તેમણે પોતાના નફ્સની શરત મૂકી નહીં. તેમણે એવું કહ્યું નહીં મને મારી ઇચ્છા પ્રમાણે જ જવાબ જોઈએ. આ છે સાચા તલબે ઇલ્મની ઓળખ. હું સવાલ કરું પરંતુ જવાબ આવે ત્યારે તેને ઈમાનદારીથી સ્વીકારવા માટે પણ તૈયાર રહું. આજે આપણે પોતાના દિલને પૂછીએ શું હું ખરેખર સત્ય શોધવા માટે સવાલ કરું છું? કે માત્ર મારી પહેલેથી બનાવેલી માન્યતાને સાચી સાબિત કરવા માટે? શું હું જવાબ સાંભળવા માટે તૈયાર છું? કે હું માત્ર મારી વાત જીતવા માંગું છું? અને સૌથી મહત્વનું જો કુરઆન મારી પોતાની ઇચ્છા વિરુદ્ધ કંઈક શીખવે તો શું હું પોતાની ઇચ્છા બદલીશ? ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ આપણને બતાવે છે સાચો મોમિન પ્રશ્નોથી ડરતો નથી. પરંતુ સાચો મોમિન પોતાના નફ્સને પણ સવાલોથી ઉપર રાખતો નથી. તે સત્ય શોધે છે સત્યને સમજે છે અને સત્ય સમજાઈ જાય પછી તેની સામે ઝુકી જાય છે. આ છે ઈમાનની સુંદરતા. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવું ઇલ્મ માટેનું તલબ આપે. સવાલ કરવાની હિંમત આપે. સાચો જવાબ સ્વીકારવાની વિનમ્રતા આપે. અને આપણા દિલને પોતાના ઝિક્ર અને પોતાના કલામથી એવો ઇત્મિનાન આપે કે મુશ્કેલીની ઘડીમાં પણ આપણું તવક્કુલ અડગ રહે. આમીન |
|
August 19
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૧૬ જ્યારે એક બાદશાહે કહ્યું હું પણ જીવન અને મૃત્યુ આપી શકું છું લૂત અલૈહિસ્સલામની કથા પછી હવે કુરઆન આપણને હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામના જીવનના એક અદભુત પ્રસંગ તરફ લઈ જાય છે. આ ઘટના એક સામાન્ય ચર્ચા નહોતી. એક તરફ અલ્લાહના નબી હતા. બીજી તરફ એક એવો શક્તિશાળી શાસક હતો જેને પોતાની સત્તા પર એટલો અહંકાર હતો કે તેને લાગતું હતું કે તે માણસોના જીવન પર પણ અધિકાર ધરાવે છે. કુરઆન કહે છે أَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِي حَاجَّ إِبْرَاهِيمَ فِي رَبِّهِ أَنْ آتَاهُ اللَّهُ الْمُلْكَ શું તમે તે વ્યક્તિ વિશે વિચાર્યું નથી જેણે ઇબ્રાહીમ સાથે તેમના રબ વિશે દલીલ કરી કારણ કે અલ્લાહે તેને સત્તા આપી હતી. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૫૮ કુરઆન અહીં તેનું નામ જણાવતું નથી. પરંતુ ઇસ્લામી ઐતિહાસિક અને તફસીરી પરંપરામાં તેને નમરૂદ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ધ્યાન આપો કે અલ્લાહે તેની દલીલનું મૂળ કારણ શું બતાવ્યું અલ્લાહે તેને સત્તા આપી હતી. સત્તા પોતે બુરાઈ નહોતી. પરંતુ સત્તાએ તેના અંદર અહંકાર પેદા કર્યો. અને અહીંથી એક ખૂબ મોટો પાઠ શરૂ થાય છે. નેમત જ્યારે શુક્ર પેદા કરે ત્યારે તે રહેમત બને છે. પરંતુ નેમત જ્યારે અહંકાર પેદા કરે ત્યારે તે આઝમાયશ બની જાય છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે કહ્યું رَبِّيَ الَّذِي يُحْيِي وَيُمِيتُ મારો રબ એ છે જે જીવન આપે છે અને મૃત્યુ આપે છે. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૫૮ નમરૂદે તરત જવાબ આપ્યો أَنَا أُحْيِي وَأُمِيتُ હું પણ જીવન આપું છું અને મૃત્યુ આપું છું. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૫૮ આ જવાબ સાંભળીને વિચાર કરો. એક માણસ જે પોતે એક દિવસ જન્મ્યો હતો અને એક દિવસ મૃત્યુ પામવાનો છે તે કહે છે હું જીવન અને મૃત્યુ આપું છું. આ છે સત્તાનો નશો. માણસ પોતાની મર્યાદા ભૂલી જાય અને પોતાને એવી વસ્તુનો માલિક સમજવા લાગે જે તેની પોતાની પણ નથી. પરંતુ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે તેની દલીલમાં ફસાવાનું પસંદ કર્યું નહીં. તેમણે તેને એક બીજી વાત કહી فَإِنَّ اللَّهَ يَأْتِي بِالشَّمْسِ مِنَ الْمَشْرِقِ فَأْتِ بِهَا مِنَ الْمَغْرِبِ નિઃસંદેહ અલ્લાહ સૂર્યને પૂર્વમાંથી લાવે છે તો તું તેને પશ્ચિમમાંથી લાવી બતાવ. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૫૮ કુરઆન કહે છે فَبُهِتَ الَّذِي كَفَرَ પછી ઇનકાર કરનાર આશ્ચર્યચકિત અને નિઃશબ્દ થઈ ગયો. સૂરા અલ બકરા ૨ આયત ૨૫૮ આ એક ખૂબ શક્તિશાળી ક્ષણ હતી. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે ગુસ્સો કર્યો નહીં. અપમાન કર્યું નહીં. લાંબી દલીલ કરી નહીં. તેમણે માત્ર એક એવું સવાલ પૂછ્યો જે નમરૂદની ખોટી દલીલની મૂળભૂત નબળાઈ બહાર લાવી દે. આ આપણને સત્યની દાવતનો ખૂબ મહત્વનો પાઠ આપે છે.સાચી દલીલ હંમેશા લાંબી હોવી જરૂરી નથી. ક્યારેક એક સચોટ સવાલ વર્ષોની ખોટી વિચારસરણીને હચમચાવી શકે છે. પરંતુ અહીં એક વધુ ગંભીર મુદ્દો છે. નમરૂદ પાસે સત્તા હતી. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પાસે સત્તા નહોતી. નમરૂદ પાસે સામ્રાજ્ય હતું. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પાસે હક હતો. નમરૂદ પાસે લોકો પર દબદબો હતો. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પાસે અલ્લાહ પર તવક્કુલ હતો. અને આ પ્રસંગ આપણને બતાવે છે હકની તાકાત હંમેશા સત્તાની તાકાત જેવી દેખાતી નથી. ક્યારેક સત્તાવાળો માણસ મોટો દેખાય અને હક પર ઊભેલો માણસ એકલો દેખાય. પરંતુ હકીકતમાં શક્તિ કોની છે તેનો નિર્ણય દેખાવથી થતો નથી. આજે પણ આ સવાલ આપણા સમાજ માટે એટલો જ મહત્વનો છે. કોઈ માણસ પાસે પદ હોય તો શું તેની દરેક વાત સાચી બની જાય છે કોઈ વ્યક્તિ પાસે પૈસા હોય તો શું તેનો નિર્ણય હંમેશા યોગ્ય હોય છે કોઈ વ્યક્તિ પાસે હજારો લોકોનો સમર્થન હોય તો શું તે હક પર હોવાનો પુરાવો છે કોઈ વ્યક્તિ ખૂબ પ્રભાવશાળી હોય તો શું આપણે તેની દરેક વાત તપાસ્યા વગર સ્વીકારી લેવી જોઈએ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને શીખવે છે સત્ય માણસની શક્તિથી નક્કી થતું નથી. સત્યની કસોટી હકીકતથી થાય છે. આ પ્રસંગમાં બીજી એક સુંદર બાબત છે. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે નમરૂદની સત્તાને જોઈને પોતાનું સત્ય બદલ્યું નહીં. તેમણે વિચાર્યું નહીં આ માણસ ખૂબ શક્તિશાળી છે તેની સામે બોલવું જોખમી છે ચાલો થોડું સત્ય છુપાવી દઈએ. તેમણે સત્યને સત્તા સાથે સમાધાન કરાવ્યું નહીં. અને આ જ સાચા નેતૃત્વની ઓળખ છે. સાચો નેતા એ નથી જે માત્ર પોતાના લોકોની તાળીઓ મેળવે. સાચો નેતા એ છે જે સત્ય જાણે અને સત્ય મુશ્કેલ હોય ત્યારે પણ તેને છોડતો નથી. આપણે અહીંથી પોતાના જીવન માટે એક ખૂબ મહત્વનો સવાલ લઈ શકીએ છીએ. જ્યારે સત્ય અને મારા ફાયદા વચ્ચે અથડામણ થાય ત્યારે હું કોની સાથે ઊભો રહીશ જ્યારે કોઈ શક્તિશાળી વ્યક્તિ ખોટું કરે ત્યારે શું હું માત્ર તેની સત્તાના કારણે ચૂપ રહીશ જ્યારે મારા પોતાના માણસની ભૂલ હોય ત્યારે શું હું સંબંધને બચાવવા માટે સત્ય છુપાવીશ અને જ્યારે મારા પોતાના વિચારો ખોટા સાબિત થાય ત્યારે શું હું અહંકાર છોડીને સત્ય સ્વીકારી શકીશ ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામની આ ઘટના આપણને એક ખૂબ સુંદર વાત શીખવે છે હકને સાબિત કરવા માટે હંમેશા શક્તિની જરૂર નથી. સાચી સમજણ સાચી દલીલ સાચો અખલાક અને અલ્લાહ પર તવક્કુલ ઘણી વખત સત્તાના મોટા ગર્વને પણ હચમચાવી શકે છે. અલ્લાહ આપણને ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ જેવી સચ્ચાઈ આપે. સત્ય સમજવાની સમજણ આપે. સત્ય બોલવાની હિંમત આપે. અને સત્ય આપણા પોતાના સ્વાર્થની વિરુદ્ધ જાય ત્યારે પણ તેને છોડવાની નહીં પરંતુ સ્વીકારવાની તૌફીક આપે. આમીન |
|
August 18
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૧૫ સંબંધ નજાતની ગેરંટી નથી લૂત અલૈહિસ્સલામની કૌમ સામે અલ્લાહનો નિર્ણય આવી ચૂક્યો હતો. ફરિશ્તાઓ લૂત અલૈહિસ્સલામ પાસે આવ્યા અને તેમને કહ્યું કે હવે રાત્રે પોતાના પરિવાર સાથે અહીંથી નીકળી જાઓ. કુરઆન કહે છે فَأَسْرِ بِأَهْلِكَ بِقِطْعٍ مِّنَ اللَّيْلِ રાતના એક ભાગમાં પોતાના પરિવારને લઈને નીકળી જાઓ. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૮૧ પરંતુ સાથે એક ખાસ હુકમ પણ હતો وَلَا يَلْتَفِتْ مِنكُمْ أَحَدٌ તમારામાંથી કોઈ પાછળ ફરીને ન જુએ. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૮૧ આ માત્ર રસ્તા પર પાછળ ન જોવાનો હુકમ નહોતો. તે એક મોટી સમજણ પણ આપે છે. ક્યારેક અલ્લાહ માણસને એવી પરિસ્થિતિમાંથી બહાર કાઢે છે જ્યાં પાછું વળવું જ નુકસાનકારક હોય છે. જૂની જિંદગી જૂની બુરાઈ જૂની સંગત જૂની આદતો અને એવી વસ્તુઓ કે જે માણસને અલ્લાહથી દૂર લઈ જાય તેમાંથી બહાર નીકળ્યા પછી ફરી પાછળ ખેંચાવું ન જોઈએ. પરંતુ આ કથામાં સૌથી કરુણ ઘટના લૂત અલૈહિસ્સલામની પોતાની પત્ની સાથે જોડાયેલી છે. કુરઆન કહે છે إِلَّا امْرَأَتَهُ સિવાય તેની પત્નીના. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૮૧ તે નબીના ઘરમાં હતી. નબીની પત્ની હતી. પરંતુ તેનો દિલ હકની સાથે નહોતો. અલ્લાહે તેને નજાત પામનારાઓમાં સામેલ કરી નહીં. કુરઆન આ સિદ્ધાંતને બીજી જગ્યાએ પણ ખૂબ સ્પષ્ટ કરે છે. ضَرَبَ اللَّهُ مَثَلًا لِّلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَامْرَأَتَ لُوطٍ અલ્લાહે કાફિરો માટે નૂહની પત્ની અને લૂતની પત્નીનું ઉદાહરણ આપ્યું. સૂરા અત તહરીમ ૬૬ આયત ૧૦ આ બે સ્ત્રીઓની પાસે દુનિયાના સૌથી નેક લોકોમાંથી બે પતિ હતા. પરંતુ માત્ર સંબંધ તેમને નજાત આપી શક્યો નહીં. અહીં એક ખૂબ જ ઊંડી સમજણ છે. નજાત વારસામાં મળતી નથી. ઈમાન વારસામાં મળતું નથી. માણસ સારા પરિવારનો ભાગ હોઈ શકે છે પરંતુ તેને પોતાના દિલથી હક સ્વીકારવો પડે છે. કોઈનો પિતા નેક હોય કોઈની માતા નેક હોય કોઈનો પતિ નેક હોય કોઈનો ભાઈ નેક હોય પરંતુ દરેક માણસે પોતાના અકીદા અને પોતાના અમલની જવાબદારી પોતે ઉઠાવવી પડે છે. આ જ કારણ છે કે કુરઆનમાં નૂહ અલૈહિસ્સલામનો પુત્ર અને લૂત અલૈહિસ્સલામની પત્ની બંને આપણને એક જ પાઠ આપે છે. સંબંધ નજીકનો હોઈ શકે પરંતુ હકથી નજીક હોવું વધારે મહત્વનું છે. આ વાત આપણા સમાજ માટે ખૂબ મહત્વની છે. આપણે ઘણીવાર કોઈ માણસને તેના પરિવારથી ઓળખીએ છીએ.આપણે કહીએ છીએ તે તો અમુક સારા માણસનો દીકરો છે. તે તો અમુક નેક પરિવારની વ્યક્તિ છે. તે તો ધાર્મિક ઘરમાં ઉછર્યો છે. પરંતુ ઇસ્લામ માણસની ઓળખ માત્ર તેના પરિવારથી કરાવતું નથી. માણસના પોતાના ઈમાન પોતાના અખલાક પોતાના અમલ અને હક સાથેના પોતાના સંબંધને મહત્વ આપે છે. આથી માતા પિતા માટે પણ આ કથા એક મોટી જવાબદારી યાદ કરાવે છે. માત્ર બાળકોને સારા કપડાં પહેરાવવાથી સારું શિક્ષણ આપવાથી સારી નોકરી માટે તૈયાર કરવાથી અથવા દુનિયામાં સફળ બનાવવાથી જવાબદારી પૂરી થતી નથી. તેમને સત્ય ઓળખવાનું શીખવવું અલ્લાહનો ખૌફ શીખવવો હલાલ અને હરામની સમજ આપવી અને ભૂલ થાય ત્યારે તૌબા કરવાનું શીખવવું પણ જરૂરી છે. કારણ કે આપણે પોતાના બાળકોને દરેક ક્ષણે બચાવી શકતા નથી. પરંતુ જો તેમને હક અને બાતિલ વચ્ચેનો ફરક સમજાવી દઈએ તો તેઓ આપણા વગર પણ સાચો નિર્ણય લઈ શકે છે. લૂત અલૈહિસ્સલામની પત્નીનો પ્રસંગ આપણને બીજી એક બાબત પણ શીખવે છે. ખોટી વિચારસરણીની સંગત ધીમે ધીમે દિલને બદલી શકે છે. માણસ શરૂઆતમાં કોઈ બુરાઈને સ્વીકારતો નથી. પછી તે તેને વારંવાર જુએ છે. પછી તેની આદત પડી જાય છે. પછી તે તેને સામાન્ય માનવા લાગે છે. અને અંતે તે પોતે પણ તેની રક્ષા કરવા લાગે છે. આથી સંગતનો ઇસ્લામમાં ખૂબ મોટો દરજ્જો છે. કોઈ માણસ ક્યાં જાય છે કોની સાથે બેસે છે શું સાંભળે છે શું જુએ છે અને કોની વાતને પોતાના દિલમાં જગ્યા આપે છે આ બધું ધીમે ધીમે તેની વિચારસરણી બનાવે છે. આજે આપણે પોતાના દિલને કેટલાક સવાલ પૂછીએ. હું કોની વાતને સૌથી વધારે મહત્વ આપું છું મારી સંગત મને અલ્લાહની નજીક લઈ જાય છે કે દૂર મારા ઘરમાં દીન માત્ર વાત છે કે જીવનનો ભાગ છે અને જો ક્યારેક મારા પોતાના પરિવારનો માણસ હકથી દૂર જાય તો શું હું તેને પ્રેમ સાથે હક તરફ પાછો લાવવાનો પ્રયત્ન કરીશ લૂત અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને શીખવે છે કોઈના સારા હોવાનો લાભ આપણને ત્યારે મળે છે જ્યારે આપણે પણ હકની સાથે ઊભા રહીએ. માત્ર સારા માણસની નજીક હોવું પૂરતું નથી. સારા માણસની વાત સ્વીકારવી પણ જરૂરી છે. માત્ર નેક ઘરમાં જન્મવું પૂરતું નથી. નેક જીવન જીવવું જરૂરી છે. માત્ર અલ્લાહના નામ સાથે ઓળખાવું પૂરતું નથી. અલ્લાહની ઇતાઅત કરવી જરૂરી છે. અને સૌથી મોટી વાત જ્યારે હક અને સંબંધ વચ્ચે પસંદગી કરવાની ઘડી આવે ત્યારે સાચો મોમિન હકને પસંદ કરે છે. અલ્લાહ આપણને નેક લોકોની સંગત અતા કરે તેમની નસીહત સ્વીકારવાની સમજ આપે આપણા ઘરોને ઈમાન અને અખલાકથી ભરપૂર કરે અને આપણને પોતાના સંબંધો, સંપત્તિ કે સમાજ કરતાં હકને ઉપર રાખવાની તૌફીક આપે. આમીન |
|
August 17
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૧૪ જ્યારે આખો સમાજ ખોટા રસ્તાને સામાન્ય માનવા લાગે કૌમે સમૂદ પછી કુરઆન આપણને હઝરત લૂત અલૈહિસ્સલામની કથા તરફ લઈ જાય છે. આ કથા માત્ર એક કૌમના અઝાબની કથા નથી. તે આપણને બતાવે છે કે જ્યારે કોઈ સમાજમાં બુરાઈ ધીમે ધીમે સામાન્ય બની જાય ત્યારે એક દિવસ લોકો સત્યને જ અજીબ માનવા લાગે છે. લૂત અલૈહિસ્સલામ પોતાની કૌમને વારંવાર સમજાવતા હતા. તેમણે કહ્યું أَتَأْتُونَ الْفَاحِشَةَ مَا سَبَقَكُم بِهَا مِنْ أَحَدٍ مِّنَ الْعَالَمِينَ શું તમે એવી અશ્લીલતા કરો છો જે તમારાથી પહેલાં દુનિયામાં કોઈએ કરી નથી સૂરા અલ આરાફ ૭ આયત ૮૦ તેમની કૌમમાં એક ગંભીર નૈતિક પતન ફેલાઈ ગયું હતું. પરંતુ સૌથી ચિંતાજનક બાબત માત્ર બુરાઈ કરવી નહોતી. તેમણે બુરાઈને જાહેરમાં સ્વીકારી લીધી હતી. તેમને પોતાના વ્યવહાર પર શરમ નહોતી. ઉલટું જે માણસ તેમને રોકતો તે જ તેમને ખલેલ પહોંચાડનાર લાગતો. લૂત અલૈહિસ્સલામે તેમને કહ્યું أَئِنَّكُمْ لَتَأْتُونَ الرِّجَالَ وَتَقْطَعُونَ السَّبِيلَ وَتَأْتُونَ فِي نَادِيكُمُ الْمُنكَرَ શું તમે પુરુષો પાસે જાઓ છો માર્ગો રોકો છો અને પોતાની સભાઓમાં ખુલ્લેઆમ બુરાઈ કરો છો સૂરા અલ અંકબૂત ૨૯ આયત ૨૯ અહીં એક ખૂબ મહત્વની બાબત છે. જ્યારે બુરાઈ વ્યક્તિગત રહેતી નથી પરંતુ સમાજના જાહેર જીવનનો ભાગ બની જાય ત્યારે તેનું નુકસાન વધુ ગંભીર બની જાય છે. લૂત અલૈહિસ્સલામની કૌમનો પ્રતિભાવ શું હતો તેઓએ કહ્યું ائْتِنَا بِعَذَابِ اللَّهِ إِن كُنتَ مِنَ الصَّادِقِينَ જો તું સાચો હોય તો અલ્લાહનો અઝાબ અમારી પાસે લઈ આવ. સૂરા અલ અંકબૂત ૨૯ આયત ૨૯ વિચાર કરો. ચેતવણી સાંભળીને તૌબા કરવાને બદલે તેઓએ અઝાબને પડકાર્યો. આ અહંકારની અંતિમ સ્થિતિ છે. માણસ જ્યારે પોતાની ઇચ્છાને હક કરતાં ઉપર રાખે ત્યારે તે માત્ર હકને નકારે એટલું જ નહીં પરંતુ હકની ચેતવણીની પણ મજાક ઉડાવવા લાગે છે. પછી એક દિવસ હઝરત ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામ પાસે અલ્લાહના ફરિશ્તાઓ મહેમાનના સ્વરૂપમાં આવ્યા. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે તેમને જોયા પરંતુ તેમને ઓળખ્યા નહીં. તેમણે મહેમાનો માટે ભોજન તૈયાર કર્યું. જ્યારે મહેમાનોએ ભોજન ન કર્યું ત્યારે તેમને ચિંતા થઈ. પછી ફરિશ્તાઓએ પોતાની હકીકત જણાવી. તેઓ લૂત અલૈહિસ્સલામની કૌમ તરફ જઈ રહ્યા હતા. ઇબ્રાહીમ અલૈહિસ્સલામે લૂત અલૈહિસ્સલામની કૌમ વિશે સાંભળ્યું અને તેમની સાથે વાત કરી. કુરઆન કહે છે إِنَّ إِبْرَاهِيمَ لَحَلِيمٌ أَوَّاهٌ مُّنِيبٌ નિઃસંદેહ ઇબ્રાહીમ અત્યંત સહનશીલ, દિલથી નરમ અને અલ્લાહ તરફ વારંવાર પાછા ફરનાર હતા. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૭૫ પરંતુ અલ્લાહનો નિર્ણય થઈ ચૂક્યો હતો. ફરિશ્તાઓ લૂત અલૈહિસ્સલામના ઘરે પહોંચ્યા. લૂત અલૈહિસ્સલામને ચિંતા થઈ. તેમને ખબર હતી કે તેમની કૌમના લોકો કેવી રીતે વર્તશે. અને તેમનો ભય સાચો નીકળ્યો. કૌમના લોકો મહેમાનો તરફ દોડી આવ્યા. લૂત અલૈહિસ્સલામે તેમને સમજાવવાનો પ્રયત્ન કર્યો. પરંતુ તેઓ પાછા ફરવા તૈયાર નહોતા.આ સમયે ફરિશ્તાઓએ લૂત અલૈહિસ્સલામને કહ્યું يَا لُوطُ إِنَّا رُسُلُ رَبِّكَ હે લૂત અમે તમારા રબના મોકલેલા ફરિશ્તાઓ છીએ. તેઓ તમને નુકસાન પહોંચાડી શકશે નહીં. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૮૧ પછી લૂત અલૈહિસ્સલામને પોતાની કૌમમાંથી બહાર નીકળી જવાનો હુકમ આપવામાં આવ્યો. રાતના સમયે પોતાના પરિવાર સાથે નીકળી જાઓ અને પાછળ વળીને ન જુઓ. આ ઘટનાનો સૌથી મહત્વનો ભાગ અહીં છે. લૂત અલૈહિસ્સલામને બચાવવામાં આવ્યા પરંતુ તેમની પત્ની બચી નહીં. કુરઆન કહે છે إِلَّا امْرَأَتَكَ إِنَّهُ مُصِيبُهَا مَا أَصَابَهُمْ સિવાય તમારી પત્નીના તેને પણ એ જ અઝાબ પહોંચશે જે તેમને પહોંચવાનો છે. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૮૧ ફરી એકવાર કુરઆન આપણને એક જ સિદ્ધાંત યાદ કરાવે છે. નજાત માત્ર સંબંધથી મળતી નથી. લૂત અલૈહિસ્સલામ નબી હતા. પરંતુ તેમની પત્ની અલ્લાહના હુકમની વિરોધી હતી. તેથી નબી સાથેનો સંબંધ તેને નજાત આપી શક્યો નહીં. આપણે નૂહ અલૈહિસ્સલામની કથામાં પણ આ જ સિદ્ધાંત જોયો હતો. નૂહ અલૈહિસ્સલામનો પુત્ર અને હવે લૂત અલૈહિસ્સલામની પત્ની. બંને પ્રસંગો આપણને એક જ વાત સમજાવે છે. અલ્લાહની નજીક હોવાનો દાવો પૂરતો નથી. અલ્લાહની ઇતાઅત જરૂરી છે. આજે આ કથા આપણને પોતાના સમાજ વિશે વિચારવા મજબૂર કરે છે. જ્યારે કોઈ બુરાઈ આપણા આસપાસ સામાન્ય બની જાય ત્યારે શું આપણે પણ તેને સામાન્ય માની લઈએ છીએ જ્યારે બધા લોકો કોઈ વાતને સાચી કહે ત્યારે શું આપણે તપાસ્યા વગર તેને સાચી માની લઈએ છીએ જ્યારે સમાજ કોઈ ખોટી બાબતને સ્વીકારી લે ત્યારે શું આપણે માત્ર એટલા માટે તેને સ્વીકારી લેવી જોઈએ કે બધા લોકો આવું જ કરે છે કુરઆનનો જવાબ સ્પષ્ટ છે. હક બહુમતીથી નક્કી થતો નથી. સત્યની કિંમત લોકોની સંખ્યાથી નક્કી થતી નથી. અને બુરાઈને ઘણા લોકો સ્વીકારી લે તો પણ તે બુરાઈ જ રહે છે. પરંતુ આ કથામાંથી આપણને બીજો પાઠ પણ મળે છે. લૂત અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને નફરતથી નહીં પરંતુ સુધારવાની ઇચ્છાથી સમજાવી. સાચી દાવતનો અર્થ માત્ર બીજાની ભૂલ બતાવવી નથી. તેમાં ઇસ્લાહની ઇચ્છા પણ હોવી જોઈએ. આપણે પોતાના ઘરમાં પોતાના બાળકો સાથે પોતાના મિત્રો સાથે અને પોતાના સમાજમાં જ્યારે કોઈ બાબત ખોટી લાગે ત્યારે પહેલા પોતે સત્ય સમજવું પછી હિકમત સાથે વાત કરવી અને પોતાના નફ્સને પણ તપાસવો. કારણ કે બીજા લોકોને સુધારવા પહેલાં પોતાનું ઇસ્લાહ કરવું જરૂરી છે. આજે આપણે પોતાના દિલને ત્રણ સવાલ પૂછીએ. શું હું કોઈ બુરાઈને માત્ર એટલા માટે સ્વીકારી રહ્યો છું કે બધા લોકો તેને સ્વીકારે છે શું હું સત્યને માત્ર એટલા માટે નકારી રહ્યો છું કે તે મારી ઇચ્છા વિરુદ્ધ છે અને શું હું પોતાના ઘરના લોકોને દીન અને અખલાકની એવી સમજણ આપી રહ્યો છું કે તેઓ ભીડને નહીં પરંતુ હકને અનુસરે લૂત અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને યાદ અપાવે છે સમાજની સંખ્યા મોટી હોવી સત્યની નિશાની નથી. ક્યારેક આખો સમાજ એક રસ્તે હોય અને હક એક માણસની સાથે હોય. પરંતુ તે એક માણસ અલ્લાહની ઇતાઅતમાં હોય તો તેની એકલતા તેને ખોટી બનાવતી નથી. અલ્લાહ આપણને હકને ઓળખવાની સમજ આપે હક પર અડગ રહેવાની હિંમત આપે બુરાઈને સામાન્ય બનાવી દેવાની માનસિકતાથી બચાવે અને બીજાને સુધારતાં પહેલાં પોતાના નફ્સનું ઇસ્લાહ કરવાની તૌફીક આપે. આમીન |
|
August 16
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત સાલેહ અલૈહિસ્સલામ અને કૌમે સમૂદ ભાગ ૧૩ અન્યાય એક માણસ કરે પણ જવાબદારી આખા સમાજની બની જાય કૌમે સમૂદની કથા અહીં એક અત્યંત મહત્વના વળાંક પર પહોંચે છે. અલ્લાહે તેમને સ્પષ્ટ નિશાની આપી હતી. હઝરત સાલેહ અલૈહિસ્સલામે તેમને ચેતવણી આપી હતી. તેમને સમય પણ આપવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ થોડા લોકો સત્યના વિરોધમાં આગળ આવ્યા અને અલ્લાહની ઊંટણીને મારી નાખી. કુરઆન કહે છે إِذِ انبَعَثَ أَشْقَاهَا જ્યારે તેમની વચ્ચેનો સૌથી દુર્ભાગી માણસ ઊભો થયો. સૂરા અશ શમ્સ ૯૧ આયત ૧૨ અહીં એક ખૂબ મહત્વની વાત છે. કુરઆન એક વ્યક્તિનો ઉલ્લેખ કરે છે. પરંતુ આ ઘટના માત્ર એક વ્યક્તિની ન હતી. કારણ કે તેની પાછળ એક એવો સમાજ હતો જેણે અન્યાયને રોક્યો નહીં. કુરઆન બીજી જગ્યાએ કહે છે فَنَادَوْا صَاحِبَهُمْ فَتَعَاطَىٰ فَعَقَرَ તેઓએ પોતાના સાથીને બોલાવ્યો પછી તેણે જવાબદારી લીધી અને ઊંટણીને મારી નાખી. સૂરા અલ કમર ૫૪ આયત ૨૯ આ માણસે કામ કર્યું પરંતુ કૌમનું વાતાવરણ એવું હતું કે તેને આ કામ કરવા માટે પ્રોત્સાહન મળ્યું. આ આપણને એક ખૂબ ગંભીર સામાજિક પ્રશ્ન પૂછે છે. અન્યાય માત્ર તે માણસની જવાબદારી છે જે અન્યાય કરે છે કે તે લોકોની પણ જવાબદારી છે જે અન્યાય જોઈને ચૂપ રહે છે આ પ્રશ્ન કૌમે સમૂદની કથામાંથી આજે પણ આપણા સામે ઊભો થાય છે. કલ્પના કરો કોઈ એક વ્યક્તિ કોઈ ગરીબ માણસનો હક છીનવી લે. બધા લોકો જાણે છે કે અન્યાય થયો છે. પરંતુ કોઈ બોલતું નથી. કારણ કે અન્યાય કરનાર શક્તિશાળી છે. પછી થોડા સમય પછી એ જ વ્યક્તિ બીજાનો હક છીનવે. ફરી બધા ચૂપ રહે. ધીમે ધીમે અન્યાય એક વ્યક્તિની ક્રિયા રહેતો નથી. તે આખા સમાજની સંસ્કૃતિ બની જાય છે. કૌમે સમૂદની કથા આપણને આ જ જોખમથી ચેતવે છે. જ્યારે સમાજમાં ખોટું કામ કરનાર વ્યક્તિ કરતાં તેને સહન કરનાર લોકો વધારે થઈ જાય ત્યારે અન્યાયને શક્તિ મળી જાય છે. હઝરત સાલેહ અલૈહિસ્સલામે તેમને પહેલેથી ચેતવણી આપી હતી فَذَرُوهَا تَأْكُلْ فِي أَرْضِ اللَّهِ તેને અલ્લાહની ધરતીમાં ચરવા દો. وَلَا تَمَسُّوهَا بِسُوءٍ અને તેને કોઈ નુકસાન ન પહોંચાડશો. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૬૪ પરંતુ તેમણે ચેતવણીને ગંભીરતાથી લીધી નહીં. પછી કુરઆન કહે છે فَعَقَرُوا النَّاقَةَ તેમણે ઊંટણીને મારી નાખી. સૂરા અશ શૂઅરા ૨૬ આયત ૧૫૭ અને ત્યાર પછી માત્ર તે વ્યક્તિ નહીં પરંતુ આખી કૌમ પર અલ્લાહનો અઝાબ આવ્યો.સૂરા હૂદમાં અલ્લાહ કહે છે وَأَخَذَ الَّذِينَ ظَلَمُوا الصَّيْحَةُ અને જેમણે જુલ્મ કર્યો હતો તેમને એક ભયંકર ગર્જનાએ પકડી લીધા. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૬૭ આમાંથી એક ખૂબ ઊંડી સમજણ મળે છે. સમાજમાં અન્યાય સામે અવાજ ઉઠાવવો માત્ર બહાદુરી નથી. તે સામાજિક જવાબદારી છે. જો કોઈ માણસ છેતરપિંડી કરે અને આપણે જાણતા હોવા છતાં ચૂપ રહીએ તો આપણે પોતાની જવાબદારી વિશે વિચારવું જોઈએ. જો કોઈ નબળા માણસનો હક છીનવાય અને આપણે માત્ર એટલા માટે ચૂપ રહીએ કે અન્યાય કરનાર શક્તિશાળી છે તો શું આપણી ખામોશી અન્યાયને વધારે શક્તિ નથી આપતી જો કોઈ નિર્દોષ વ્યક્તિ વિશે જૂઠ ફેલાવવામાં આવે અને આપણે સત્ય જાણતા હોવા છતાં મૌન રહીએ તો શું આપણે જૂઠને આગળ વધવામાં મદદ નથી કરતા આ જ જગ્યાએ કૌમે સમૂદની કથા આજના સમાજ સાથે જોડાય છે. અન્યાય હંમેશા તલવાર લઈને આવતો નથી. ક્યારેક તે જૂઠના રૂપમાં આવે છે. ક્યારેક છેતરપિંડીના રૂપમાં. ક્યારેક ભ્રષ્ટાચારના રૂપમાં. ક્યારેક કોઈનો હક રોકવાના રૂપમાં. અને ક્યારેક માત્ર એક વ્યક્તિની સામે આખો સમાજ ચૂપ રહી જાય તેના રૂપમાં. સાચો મોમિન માત્ર પોતે અન્યાય ન કરે એટલું પૂરતું નથી. તે અન્યાયને સામાન્ય બનવા પણ ન દે. પરંતુ અહીં એક સાવચેતી પણ જરૂરી છે. અન્યાય સામે ઊભા રહેવાનો અર્થ અફવા ફેલાવવી કે કોઈને પોતાની રીતે સજા કરવી નથી. ઇસ્લામ ન્યાય શીખવે છે. પહેલા સત્યની તપાસ પછી ન્યાયપૂર્ણ રીતે વાત અને જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં યોગ્ય રીતથી રોકવાનો પ્રયાસ. કોઈ વ્યક્તિ વિશે માત્ર સાંભળેલી વાતના આધારે નિર્ણય કરવો પણ અન્યાય બની શકે છે. આથી કુરઆન આપણને માત્ર બહાદુરી નહીં પરંતુ ન્યાય અને સમજણ પણ શીખવે છે. આજે આપણે પોતાના દિલને કેટલાક સવાલ પૂછીએ. શું હું કોઈની સાથે અન્યાય થતો જોઈને માત્ર એટલા માટે ચૂપ રહું છું કે તે બાબત મારી સાથે સંબંધિત નથી શું હું શક્તિશાળી માણસની ભૂલને નજરઅંદાજ કરું છું શું હું પોતાના માણસના જૂઠનો બચાવ કરું છું શું હું ગેરકાયદેસર કે અનૈતિક કામ જાણતો હોવા છતાં પોતાના ફાયદા માટે મૌન રહું છું અને સૌથી મહત્વનું જો સત્ય બોલવાથી મને કોઈ નુકસાન થવાનું હોય તો શું હું હજુ પણ સત્ય બોલીશ કૌમે સમૂદની કથા આપણને યાદ અપાવે છે અન્યાય કરનાર વ્યક્તિ એકલો હોય શકે છે પરંતુ અન્યાયને જીવંત રાખવા માટે ઘણી વખત સમાજની ખામોશી પૂરતી હોય છે. એટલે સત્યની રક્ષા માત્ર મોટા નેતાઓની જવાબદારી નથી. દરેક માણસ પોતાની જગ્યાએ જવાબદાર છે. ઘરમાં વ્યવસાયમાં સમાજમાં મિત્રોમાં અને જ્યાં પણ તેનો અવાજ કોઈના હક માટે ઉપયોગી બની શકે ત્યાં. સાચો સમાજ એ નથી જ્યાં કોઈ અન્યાય કરતું નથી. સાચો સમાજ એ છે જ્યાં અન્યાય થાય ત્યારે લોકો તેને અન્યાય કહેવાની હિંમત રાખે છે. અલ્લાહ આપણને એવો દિલ આપે કે આપણે પોતે કોઈના હક પર જુલ્મ ન કરીએ. અને જો આપણા આસપાસ કોઈ પર જુલ્મ થાય તો ન્યાય અને સમજણ સાથે હકની સાથે ઊભા રહી શકીએ. આપણે પોતાના સ્વાર્થ માટે સત્યને છુપાવીએ નહીં. જૂઠને સમર્થન ન આપીએ. અને માત્ર એટલા માટે અન્યાયને સહન ન કરીએ કે અન્યાય કરનાર આપણાથી વધારે શક્તિશાળી છે. આમીન |
|
August 15
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત સાલેહ અલૈહિસ્સલામ અને કૌમે સમૂદ ભાગ ૧૨ જ્યારે અલ્લાહે નિશાની આપી પણ સ્વાર્થ સત્યથી મોટો બની ગયો કૌમે આદ પછી કુરઆન આપણને બીજી એક શક્તિશાળી કૌમની કથા સંભળાવે છે કૌમે સમૂદ અલ્લાહે તેમને પણ શક્તિ આપી હતી તેમને જમીન પર વસાવ્યા હતા અને તેમને પહાડોને કોતરીને ઘરો બનાવવાની કુશળતા આપી હતી અલ્લાહ ફરમાવે છે وَتَنْحِتُونَ الْجِبَالَ بُيُوتًا فَارِهِينَ અને તમે પહાડોને કોતરીને ભવ્ય ઘરો બનાવો છો સૂરા અશ શૂઅરા ૨૬ આયત ૧૪૯ વિચાર કરો પહાડોમાંથી પોતાના ઘરો બનાવનાર લોકો આજે આપણી નજરે પણ અસાધારણ ઇજનેરી ધરાવતા હતા તેમની પાસે કૌશલ્ય હતું સંપત્તિ હતી સુરક્ષિત વસાહતો હતી અને પોતાની ક્ષમતાનો ગર્વ પણ હતો પરંતુ ફરી એકવાર સમસ્યા શક્તિ નહોતી સમસ્યા એ હતી કે શક્તિએ તેમને અલ્લાહથી બેદરકાર બનાવી દીધા હતા અલ્લાહે તેમની તરફ હઝરત સાલેહ અલૈહિસ્સલામને મોકલ્યા તેમણે પોતાની કૌમને કહ્યું يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُ હે મારી કૌમ અલ્લાહની ઇબાદત કરો તેના સિવાય તમારો કોઈ ઇલાહ નથી સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૬૧ સાલેહ અલૈહિસ્સલામ અજાણ્યા માણસ નહોતા તેઓ પોતાની કૌમમાંથી જ હતા તેમને લોકો ઓળખતા હતા તેમની સચ્ચાઈથી વાકેફ હતા પરંતુ જ્યારે તેમણે અલ્લાહનો સંદેશ આપ્યો ત્યારે સવાલ સંદેશનો નહોતો રહ્યો સવાલ બની ગયો આ સંદેશ આપણને પોતાના સ્વાર્થમાંથી શું છોડવા કહે છે અલ્લાહે તેમની સામે એક સ્પષ્ટ નિશાની મૂકી સાલેહ અલૈહિસ્સલામે કહ્યું يَا قَوْمِ هَٰذِهِ نَاقَةُ اللَّهِ لَكُمْ آيَةً હે મારી કૌમ આ અલ્લાહની ઊંટણી તમારા માટે એક નિશાની છે સૂરા અલ આરાફ ૭ આયત ૭૩ અલ્લાહે તેમને સ્પષ્ટ હુકમ આપ્યો કે આ ઊંટણીને અલ્લાહની ધરતીમાં ચરવા દો અને તેને કોઈ નુકસાન ન પહોંચાડો. અહીંથી કથાનો સૌથી રસપ્રદ ભાગ શરૂ થાય છે. કૌમ સમૂદ સામે હવે સત્ય કોઈ પુસ્તકના પાનામાં માત્ર લખાયેલું નહોતું. તેમની આંખો સામે એક નિશાની હતી. તેમ છતાં સવાલ એ રહ્યો શું તેઓ પોતાના અહંકાર અને સ્વાર્થને છોડશે કે સત્યની સામે પણ પોતાનો રસ્તો પસંદ કરશે શરૂઆતમાં કદાચ તેમને લાગ્યું હશે કે એક ઊંટણીથી આપણને શું નુકસાન પરંતુ ધીમે ધીમે આ નિશાની તેમના માટે પોતાના સ્વાર્થનો પ્રશ્ન બની ગઈ. કુરઆન જણાવે છે કે તેમણે આ ઊંટણીને નુકસાન પહોંચાડવાનો નિર્ણય કર્યો. فَعَقَرُوا النَّاقَةَ તેમણે ઊંટણીને મારી નાખી. સૂરા અલ આરાફ ૭ આયત ૭૭ અને પછી તેમણે સાલેહ અલૈહિસ્સલામને પડકાર્યો فَذَرُوهَا تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ હવે તમારા ઘરોમાં ત્રણ દિવસ આનંદ માણી લો. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૬૫ માત્ર ત્રણ દિવસ. આ ચેતવણી તેમના માટે અંતિમ તક જેવી હતી. પરંતુ તેઓ પાછા ફર્યા નહીં. તેઓએ તૌબા કરી નહીં. તેઓએ પોતાના નિર્ણય પર પુનર્વિચાર કર્યો નહીં. અને પછી અલ્લાહનો અઝાબ આવ્યો.કુરઆન કહે છે فَأَخَذَتْهُمُ الصَّيْحَةُ بِالْحَقِّ પછી એક ભયંકર ગર્જનાએ તેમને પોતાની પકડમાં લઈ લીધા. સૂરા અલ મુમિનૂન ૨૩ આયત ૪૧ અને જે લોકો થોડા સમય પહેલાં પોતાની શક્તિ અને પોતાની વસાહતો પર ગર્વ કરતા હતા તેમની આખી કૌમનો અંત આવી ગયો. અહીં એક ખૂબ ઊંડી સમજણ છે. અલ્લાહે તેમને સત્ય ઓળખવા માટે નિશાની આપી હતી પરંતુ સત્ય સ્વીકારવાથી તેમને પોતાની કેટલીક ઇચ્છાઓ અને સ્વાર્થ છોડવા પડતા હતા. અને જ્યારે માણસને લાગે કે સત્ય સ્વીકારવાથી મને નુકસાન થશે ત્યારે ઘણીવાર તે સત્યને જ નકારી દે છે. આ વાત માત્ર કૌમે સમૂદની નથી. આપણે પણ પોતાના જીવનમાં ક્યારેક આવું કરીએ છીએ. સત્ય આપણને ખબર હોય પરંતુ સ્વીકારવાથી નુકસાન થવાનું લાગે ત્યારે આપણે ચૂપ થઈ જઈએ છીએ. ભૂલ પોતાની હોય પરંતુ સ્વીકારવાથી પ્રતિષ્ઠા ઘટશે એવું લાગે ત્યારે બહાનું શોધીએ છીએ. કોઈ નજીકનો માણસ ખોટું કરતો હોય પરંતુ તેની વિરુદ્ધ બોલવાથી સંબંધ બગડશે એવું લાગે ત્યારે સત્ય છુપાવી દઈએ છીએ. વ્યવસાયમાં કોઈ ગેરરીતિ દેખાય પરંતુ પોતાનો ફાયદો જતો રહેશે એવું લાગે ત્યારે આંખ બંધ કરી દઈએ છીએ. આ જ છે એ ક્ષણ જ્યાં માણસની અસલી કસોટી થાય છે. સત્ય ત્યારે સરળ નથી હોતું જ્યારે તેને સ્વીકારવાથી આપણને કોઈ નુકસાન ન થાય. સત્યની અસલી કસોટી ત્યારે થાય છે જ્યારે સત્ય સ્વીકારવાથી આપણો પોતાનો સ્વાર્થ અસરગ્રસ્ત થાય. કૌમે સમૂદ પાસે અલ્લાહની નિશાની હતી પરંતુ તેમણે નિશાની કરતાં પોતાનો સ્વાર્થ પસંદ કર્યો. આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ જો હક મારી વિરુદ્ધ જાય તો શું હું હકની સાથે ઊભો રહીશ જો સત્ય સ્વીકારવાથી મારી પ્રતિષ્ઠા ઓછી થાય તો શું હું સત્ય સ્વીકારીશ જો મારા પોતાના માણસની ભૂલ હોય તો શું હું પ્રેમ જાળવી રાખીને પણ તેને ભૂલ કહી શકીશ અને જો કોઈ બાબતમાં મારો ફાયદો સત્ય સાથે અથડાય તો હું કોને પસંદ કરીશ સાલેહ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને યાદ અપાવે છે અલ્લાહની નિશાની જોવી એક વાત છે પરંતુ તેને સ્વીકારવા માટે પોતાના નફ્સ સામે લડવું બીજી વાત છે. મોમિનની ઓળખ માત્ર એ નથી કે તે સત્ય સાંભળે પરંતુ એ છે કે સત્ય તેની પોતાની ઇચ્છા વિરુદ્ધ હોય ત્યારે પણ તેને સ્વીકારી લે. અલ્લાહ આપણને એવી સમજણ આપે કે સત્ય ઓળખવામાં પણ સફળ થઈએ અને સત્ય ઓળખ્યા પછી પોતાના સ્વાર્થને તેની ઉપર હાવી ન થવા દઈએ. આપણા દિલમાંથી અહંકાર દૂર કરે જૂઠથી બચાવે અને હકની સાથે ઊભા રહેવાની હિંમત અતા કરે. આમીન આગામી ભાગની ભલામણ ભાગ ૧૩ કૌમે સમૂદની કથા અહીંથી વધુ ગંભીર બને છે. આગળ આપણે જોઈશું કે ઊંટણીને મારવાનો નિર્ણય એક વ્યક્તિએ કર્યો હતો કે આખી કૌમ તેની પાછળ ઊભી હતી. કુરઆન આ ઘટનામાં એક અત્યંત મહત્વપૂર્ણ સામાજિક સિદ્ધાંત રજૂ કરે છે જ્યારે થોડા લોકો અન્યાય કરે અને બાકીના લોકો તેને રોકતા નથી ત્યારે શું આખો સમાજ તેની જવાબદારીમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે આ ભાગનો સંદેશ આજના સમાજ માટે ખૂબ મહત્વનો હશે કારણ કે ક્યારેક અન્યાય કરનાર કરતાં તેને જોઈને ચૂપ રહેનાર લોકોની સંખ્યા વધારે હોય છે. |
|
August 14
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત હૂદ અલૈહિસ્સલામ અને કૌમે આદ ભાગ ૧૧ જે વાદળને તેઓ રહેમત સમજ્યા તે જ વાદળ અઝાબ લઈને આવ્યું કૌમે આદ પોતાની શક્તિ પર એટલી મજબૂત હતી કે તેમને લાગતું હતું કે કોઈ તેમને હરાવી શકે નહીં હૂદ અલૈહિસ્સલામ તેમને વારંવાર સમજાવતા રહ્યા પરંતુ જ્યારે અહંકાર દિલમાં ઘર કરી લે ત્યારે માણસ સલાહ સાંભળવાનું બંધ કરી દે છે હૂદ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને કહ્યું وَإِلَىٰ عَادٍ أَخَاهُمْ هُودًا અને આદ તરફ તેમના ભાઈ હૂદને મોકલ્યા સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૫૦ તેમણે કહ્યું يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُ હે મારી કૌમ અલ્લાહની ઇબાદત કરો તેના સિવાય તમારો કોઈ ઇલાહ નથી સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૫૦ હૂદ અલૈહિસ્સલામે તેમને એક વધુ વાત કહી وَيَا قَوْمِ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ હે મારી કૌમ તમારા રબ પાસે ઇસ્તિગફાર કરો પછી તેની તરફ તૌબા કરીને પાછા ફરો يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا તે તમારા પર આકાશમાંથી પુષ્કળ વરસાદ વરસાવશે وَيَزِدْكُمْ قُوَّةً إِلَىٰ قُوَّتِكُمْ અને તમારી શક્તિમાં વધુ શક્તિ ઉમેરશે સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૫૨ વિચાર કરો અલ્લાહ તેમને તેમની શક્તિ છોડવા નહોતો કહેતો તે તેમને પોતાની શક્તિના સાચા માલિકને ઓળખવા કહેતો હતો તેમને વધુ શક્તિ પણ મળી શકે પરંતુ તે શક્તિ અલ્લાહની ઇતાઅત સાથે જોડાયેલી હોવી જોઈએ કૌમે આદે ફરી ઇનકાર કર્યો તેમને લાગતું હતું કે તેમની શક્તિ તેમને બચાવી લેશે પછી એક દિવસ આકાશમાં એક વિશાળ વાદળ દેખાયું કુરઆન કહે છે فَلَمَّا رَأَوْهُ عَارِضًا مُّسْتَقْبِلَ أَوْدِيَتِهِمْ જ્યારે તેમણે તેને પોતાના ખીણો તરફ આવતું વાદળ જોયું قَالُوا هَٰذَا عَارِضٌ مُّمْطِرُنَا તેઓએ કહ્યું આ તો એવું વાદળ છે જે આપણા પર વરસાદ વરસાવશે સૂરા અલ અહકાફ ૪૬ આયત ૨૪ કલ્પના કરો લાંબા સમયથી વરસાદની રાહ જોઈ રહેલી કૌમ આકાશમાં મોટું વાદળ જુએ છે લોકો ખુશ થાય છે તેમને લાગે છે કે હવે પાણી આવશે ખેતી સુધરશે જીવન સરળ બનશે પરંતુ હૂદ અલૈહિસ્સલામે તેમને ચેતવણી આપી بَلْ هُوَ مَا اسْتَعْجَلْتُم بِهِ ના આ એ જ વસ્તુ છે જેના માટે તમે ઉતાવળ કરતા હતા رِيحٌ فِيهَا عَذَابٌ أَلِيمٌ આ એવો પવન છે જેમાં દુઃખદાયક અઝાબ છે સૂરા અલ અહકાફ ૪૬ આયત ૨૪ આ ક્ષણ અત્યંત વિચારવા જેવી છે તેમણે જેને રહેમત સમજી તે અઝાબ હતો તેમણે જેને વરસાદ માન્યો તે વિનાશનો સંદેશ હતો અને અહીં કુરઆન આપણને એક ખૂબ ઊંડી વાત શીખવે છે દરેક દેખાતી સારી વસ્તુ ખરેખર સારી હોય એવું જરૂરી નથી અને દરેક મુશ્કેલી દેખાવમાં ખરાબ હોય તો પણ તેના પાછળ અલ્લાહની હિકમત હોઈ શકે છે માણસ ઘણીવાર માત્ર આજની પરિસ્થિતિ જોઈને નિર્ણય કરે છે પરંતુ અલ્લાહ આખું પરિણામ જાણે છે કૌમે આદે પોતાની શક્તિ પર ભરોસો કર્યો તેમણે હૂદ અલૈહિસ્સલામની ચેતવણીને નકારી અને હવે જે પવન આવ્યો તે સામાન્ય પવન નહોતોકુરઆન કહે છે سَخَّرَهَا عَلَيْهِمْ سَبْعَ لَيَالٍ وَثَمَانِيَةَ أَيَّامٍ حُسُومًا અલ્લાહે તે પવનને તેમના ઉપર સતત સાત રાત અને આઠ દિવસ ચલાવ્યો સૂરા અલ હાક્કાહ ૬૯ આયત ૭ લોકોની એવી શક્તિ જેના વિશે તેઓ કહેતા હતા અમારાથી વધારે શક્તિશાળી કોણ તે શક્તિ એક પવન સામે પણ ટકી શકી નહીં કુરઆન કહે છે فَهَلْ تَرَىٰ لَهُم مِّن بَاقِيَةٍ શું હવે તમે તેમનો કોઈ બાકી અંશ જુઓ છો સૂરા અલ હાક્કાહ ૬૯ આયત ૮ અહીં કથા સમાપ્ત થતી નથી અહીંથી એક મોટો પાઠ શરૂ થાય છે કૌમે આદ પાસે બધું હતું શક્તિ હતી સંપત્તિ હતી બાંધકામ હતું આત્મવિશ્વાસ હતો પરંતુ એક વસ્તુ નહોતી અલ્લાહ સામે નમ્રતા તેમણે પોતાની શક્તિને જોઈ પરંતુ શક્તિ આપનારને ભૂલી ગયા આજે આપણે પોતાના જીવન તરફ જોઈએ આપણે પણ વાદળોને જોઈને ઘણીવાર માત્ર વરસાદ જોઈએ છીએ પરંતુ નૂહ અલૈહિસ્સલામ અને હૂદ અલૈહિસ્સલામની કથાઓ આપણને શીખવે છે દેખાતી વસ્તુની પાછળ પણ અલ્લાહની હિકમત હોય છે ક્યારેક આપણે કોઈ વસ્તુ મેળવવા માટે ખૂબ ઉત્સુક હોઈએ છીએ પછી જ્યારે તે મળે ત્યારે ખબર પડે કે તે આપણા માટે આઝમાયશ હતી ક્યારેક કોઈ તક હાથમાંથી નીકળી જાય અને વર્ષો પછી સમજાય કે અલ્લાહે આપણને કોઈ નુકસાનથી બચાવ્યા હતા આથી મોમિન માત્ર પોતાની ઇચ્છા પર ભરોસો કરતો નથી તે અલ્લાહની હિકમત પર પણ ભરોસો કરે છે સમજણ કૌમે આદની સૌથી મોટી સમસ્યા તેમનો વિકાસ નહોતો તેમની સૌથી મોટી સમસ્યા હતી તેમને લાગતું હતું કે વિકાસ તેમને અલ્લાહથી સ્વતંત્ર બનાવી શકે છે આજે પણ માણસ ટેકનોલોજી બનાવે છે વિજ્ઞાનમાં પ્રગતિ કરે છે મોટી ઇમારતો બનાવે છે અંતરિક્ષ સુધી પહોંચે છે પરંતુ જો આ બધાની વચ્ચે તે પોતાના રબને ભૂલી જાય તો તેની ભૌતિક સફળતા તેની આધ્યાત્મિક સફળતાની ગેરંટી નથી આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ મારી જિંદગીમાં કઈ વસ્તુને હું પોતાની સુરક્ષા માનું છું પૈસા પદ સંપત્તિ સંબંધો જ્ઞાન કે અલ્લાહ જો કાલે મારી પાસે રહેલી બધી વસ્તુઓ છીનવાઈ જાય તો શું મારી અંદર હજુ પણ અલ્લાહ પર ભરોસો રહેશે કૌમે આદની કથા આપણને યાદ અપાવે છે માણસની શક્તિ મર્યાદિત છે અલ્લાહની શક્તિ અમર્યાદિત છે માણસ ભવિષ્યનો અંદાજ લગાવી શકે છે પરંતુ ભવિષ્યનો માલિક નથી અને સૌથી મહત્વની વાત માણસ પોતાની સુરક્ષા માટે જેટલી પણ દીવાલો બનાવે અલ્લાહની હિફાઝત વિના તે પૂરતી નથી અલ્લાહ આપણને પોતાની નેમતમાં અહંકારથી બચાવે પોતાની શક્તિમાં નમ્રતા આપે મુશ્કેલીમાં સબર આપે અને ખુશહાલીમાં શુક્ર કરવાની તૌફીક આપે અને આપણને એવી સમજ આપે કે જે વાદળ આપણને રાહત જેવું દેખાય તેને સ્વીકારતા પહેલાં પણ આપણે પોતાના રબ તરફ જોઈએ આમીન |
|
August 13
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત હૂદ અલૈહિસ્સલામ અને કૌમે આદ ભાગ ૧૦ જ્યારે શક્તિ અહંકાર બની ગઈ નૂહ અલૈહિસ્સલામ પછી માનવ ઇતિહાસ આગળ વધ્યો નવી પેઢીઓ આવી નવી વસાહતો ઊભી થઈ અને ફરી એક એવી કૌમ ઊભી થઈ જે પોતાની શક્તિ માટે સમગ્ર પ્રદેશમાં જાણીતી બની આ હતી કૌમે આદ અલ્લાહે તેમને વિશાળ શરીર અસાધારણ શક્તિ સંપત્તિ અને ભૌતિક સામર્થ્ય આપ્યું હતું કુરઆન તેમને યાદ કરીને એક ખૂબ મહત્વનો સવાલ પૂછે છે أَلَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعَادٍ શું તમે જોયું નથી કે તમારા રબે આદ સાથે શું કર્યું સૂરા અલ ફજર ૮૯ આયત ૬ આદ સામાન્ય કૌમ નહોતી તેમની પાસે એવી શક્તિ હતી જેના કારણે તેમને પોતાની ઉપર ખૂબ ગર્વ હતો અલ્લાહ કહે છે وَاذْكُرُوا إِذْ جَعَلَكُمْ خُلَفَاءَ مِن بَعْدِ قَوْمِ نُوحٍ وَزَادَكُمْ فِي الْخَلْقِ بَسْطَةً યાદ કરો જ્યારે તેણે તમને નૂહની કૌમ પછી તેમના ઉત્તરાધિકારી બનાવ્યા અને તમને શરીરની શક્તિમાં વધારો આપ્યો સૂરા અલ આરાફ ૭ આયત ૬૯ અલ્લાહે તેમને શક્તિ આપી હતી પરંતુ સમસ્યા શક્તિ નહોતી સમસ્યા હતી શક્તિનો અહંકાર તેમની પાસે ઊંચી ઇમારતો હતી વિશાળ બાંધકામો હતા અને એવી ભૌતિક શક્તિ હતી કે તેમને લાગતું હતું કે તેમને કોઈ હરાવી શકે તેમ નથી કુરઆન કહે છે أَتَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ શું તમે દરેક ઊંચી જગ્યાએ માત્ર દેખાડા માટે વિશાળ ઇમારતો બનાવો છો وَتَتَّخِذُونَ مَصَانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ અને એવા ભવ્ય બાંધકામો બનાવો છો જાણે તમે હંમેશા જીવવાના હો સૂરા અશ શૂઅરા ૨૬ આયત ૧૨૮ અને ૧૨૯ આ આયતો આજે પણ માણસને રોકીને વિચારવા મજબૂર કરે છે માણસ ઇમારતો બનાવે સંપત્તિ કમાય વ્યવસાય ઊભો કરે ટેકનોલોજી વિકસાવે આ બધું પોતે ખોટું નથી સમસ્યા ત્યારે શરૂ થાય છે જ્યારે માણસ પોતાની બનાવેલી વસ્તુઓને પોતાની શક્તિનું અંતિમ પ્રમાણ માની લે જ્યારે બાંધકામ અહંકારનું પ્રતિક બની જાય જ્યારે સંપત્તિ માણસને બીજા માણસ કરતાં મોટો સમજાવવા લાગે અને જ્યારે સફળતા માણસને પોતાના રબને ભૂલાવી દે ત્યારે શક્તિ નેમતમાંથી આઝમાયશ બની જાય છે આ જ સમયે અલ્લાહે તેમની તરફ એક નબી મોકલ્યા હઝરત હૂદ અલૈહિસ્સલામ તેમણે પોતાની કૌમને કહ્યું يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُ હે મારી કૌમ અલ્લાહની ઇબાદત કરો તેના સિવાય તમારો કોઈ ઇલાહ નથી સૂરા અલ આરાફ ૭ આયત ૬૫ હૂદ અલૈહિસ્સલામે તેમની શક્તિ છીનવી લેવાની વાત કરી નહીં તેમણે તેમની સંપત્તિનો વિરોધ કર્યો નહીં તેમણે તેમના વિકાસને રોકવાની વાત કરી નહીં તેમણે માત્ર તેમની દિશા સુધારવાની વાત કરી શક્તિ રાખો પરંતુ અહંકાર ન રાખો સંપત્તિ રાખો પરંતુ અલ્લાહને ન ભૂલો ઇમારતો બનાવો પરંતુ એ ન માનો કે તમે અમર થઈ ગયા છો આ જ નૂહ અલૈહિસ્સલામની દાવત પછીનો એક મોટો પાઠ છે પરંતુ કૌમે આદે હૂદ અલૈહિસ્સલામની વાત સ્વીકારી નહીં તેમણે કહ્યું مَنْ أَشَدُّ مِنَّا قُوَّةً અમારાથી વધારે શક્તિશાળી કોણ છે સૂરા ફુસ્સિલત ૪૧ આયત ૧૫ આ એક નાનું વાક્ય છે પરંતુ આખી કૌમની માનસિકતા તેમાં સમાઈ ગઈ છે અમારાથી વધારે શક્તિશાળી કોણ આ પ્રશ્નમાં અલ્લાહને ભૂલી જવાનો અહંકાર છુપાયેલો હતો તેમણે પોતાની શક્તિને જોઈ પરંતુ શક્તિ આપનારને ભૂલી ગયા તેમણે પોતાની ઇમારતો જોઈપરંતુ તેમને ઊભી કરવાની તક આપનારને ભૂલી ગયા તેમણે પોતાના શરીર અને સામર્થ્યને જોયું પરંતુ જીવન આપનારને ભૂલી ગયા હૂદ અલૈહિસ્સલામે તેમને ફરી યાદ કરાવ્યું وَاذْكُرُوا آلَاءَ اللَّهِ અલ્લાહની નેમતઓને યાદ કરો સૂરા અલ આરાફ ૭ આયત ૬૯ આ ખૂબ મહત્વનો પાઠ છે નેમતને જોવી સરળ છે નેમત આપનારને યાદ રાખવો મુશ્કેલ છે માણસ પૈસા જુએ છે પરંતુ કમાવાની તૌફીક ભૂલી જાય છે સફળતા જુએ છે પરંતુ તક આપનારને ભૂલી જાય છે સ્વાસ્થ્ય જુએ છે પરંતુ શરીર આપનારને ભૂલી જાય છે સત્તા જુએ છે પરંતુ સત્તા છીનવી લેવાની શક્તિ ધરાવનારને ભૂલી જાય છે આદની સૌથી મોટી ભૂલ કદાચ તેમની શક્તિ નહોતી તેમની સૌથી મોટી ભૂલ હતી શક્તિને પોતાની માલિકી સમજવી હૂદ અલૈહિસ્સલામની દાવત આપણને આજે પણ પૂછે છે તમારી પાસે જે કંઈ છે તે તમારી પોતાની કમાણી છે કે અલ્લાહની અમાનત જો સંપત્તિ અલ્લાહની અમાનત છે તો તેમાં ગરીબનો હક પણ છે જો શક્તિ અલ્લાહની અમાનત છે તો તેનો ઉપયોગ અન્યાય માટે કેવી રીતે થઈ શકે જો પદ અલ્લાહની અમાનત છે તો તેનો ઉપયોગ પોતાના ફાયદા માટે કેવી રીતે થઈ શકે અને જો જ્ઞાન અલ્લાહની નેમત છે તો તેનો ઉપયોગ લોકોને છેતરવા માટે કેવી રીતે થઈ શકે આ જ જગ્યાએ કૌમે આદની કથા આપણા સમય સાથે જોડાય છે અલ્લાહે આપણને પણ ઘણું આપ્યું છે શિક્ષણ ટેકનોલોજી વ્યવસાય સંપત્તિ શક્તિ અને દુનિયાની સુવિધાઓ પરંતુ પ્રશ્ન એ નથી કે આપણી પાસે કેટલું છે પ્રશ્ન એ છે કે આપણે તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરીએ છીએ કૌમે આદને પોતાની શક્તિ પર એટલો વિશ્વાસ હતો કે તેમણે પૂછ્યું અમારાથી વધારે શક્તિશાળી કોણ પરંતુ ઇતિહાસે તેનો જવાબ આપ્યો માણસ પોતાની શક્તિથી અલ્લાહની શક્તિને હરાવી શકતો નથી આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ મારી પાસે જે છે તે મને અલ્લાહની નજીક લઈ જાય છે કે અલ્લાહથી દૂર કરે છે મારી સંપત્તિથી કોઈ બીજાનું જીવન સરળ બને છે કે માત્ર મારી પોતાની શાન વધે છે મારા પદથી લોકોને ન્યાય મળે છે કે લોકો પર દબાણ વધે છે મારું જ્ઞાન લોકોને ફાયદો આપે છે કે હું તેનો ઉપયોગ પોતાના ફાયદા માટે કરું છું કૌમે આદની કથા આપણને એક સરળ પરંતુ ઊંડો પાઠ આપે છે શક્તિ ખરાબ નથી પરંતુ શક્તિનો અહંકાર વિનાશક છે સંપત્તિ ખરાબ નથી પરંતુ સંપત્તિને પોતાનું સમજી લેવું ખતરનાક છે વિકાસ ખરાબ નથી પરંતુ વિકાસ માણસને પોતાના રબથી દૂર કરી દે તો તે વિકાસ નહીં પરંતુ આઝમાયશ બની શકે છે અલ્લાહ આપણને પોતાની નેમતને ઓળખવાની સમજ આપે નેમત માટે શુક્ર કરવાની તૌફીક આપે સંપત્તિમાં ન્યાય શક્તિમાં રહેમ પદમાં અમાનત અને સફળતામાં નમ્રતા અતા કરે અને આપણને કૌમે આદની સૌથી મોટી ભૂલથી બચાવે કે આપણે પોતાની શક્તિ જોઈને ક્યારેય એવું ન માનીએ કે અમારાથી વધારે શક્તિશાળી કોઈ નથી આમીન |
|
August 12
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૯ પૂર પછીની નવી શરૂઆત ક્યારેક અલ્લાહ કોઈ સમાજને એક મોટા આઝમાયશમાંથી પસાર કરે છે તેથી કે એક નવી શરૂઆત થઈ શકે હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામની કથા પણ આવી જ એક નવી શરૂઆતની કથા છે પાણીની વિશાળ મોજાઓ શાંત થઈ કશ્તીનો પ્રવાસ પૂર્ણ થયો અને અલ્લાહનો હુકમ આવ્યો يَا أَرْضُ ابْلَعِي مَاءَكِ હે ધરતી તારું પાણી પી જા وَيَا سَمَاءُ أَقْلِعِي અને હે આકાશ વરસવાનું બંધ કરી દે સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૪ આયતના આ શબ્દોમાં એક અદભુત દૃશ્ય છુપાયેલું છે જે ધરતીમાંથી પાણી નીકળતું હતું તે જ ધરતીને પાણી રોકવાનો હુકમ થયો જે આકાશમાંથી વરસાદ વરસતો હતો તે જ આકાશને વરસવાનું બંધ કરવાનો હુકમ થયો પછી કુરઆન કહે છે وَقِيلَ بُعْدًا لِّلْقَوْمِ الظَّالِمِينَ અને કહેવામાં આવ્યું ઝાલિમ કૌમથી દૂર રહો સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૪ અહીં એક યુગનો અંત થયો પરંતુ આ કથાનો હેતુ માત્ર એક જૂની કૌમનો અંત બતાવવાનો નથી હવે એક નવી શરૂઆત થવાની હતી અલ્લાહે નૂહ અલૈહિસ્સલામને ફરમાવ્યું يَا نُوحُ اهْبِطْ بِسَلَامٍ مِّنَّا હે નૂહ અમારી તરફથી સલામતી સાથે નીચે ઉતરો સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૮ ધ્યાન આપો પૂર પહેલાં ચેતવણી હતી પૂર દરમિયાન આઝમાયશ હતી અને પૂર પછી સલામતી હતી અલ્લાહે નૂહ અલૈહિસ્સલામને બતાવ્યું કે આઝમાયશનો અંત હંમેશા અંત નથી હોતો ક્યારેક તે નવી શરૂઆત હોય છે નૂહ અલૈહિસ્સલામની કશ્તીમાં માત્ર લોકો જ નહોતા તેમની સાથે એક સંદેશ પણ બચ્યો હતો તૌહીદનો સંદેશ ઇબાદતનો સંદેશ સબરનો સંદેશઅને અલ્લાહ પર તવક્કુલનો સંદેશ જૂની કૌમમાં જે લોકો અહંકારને કારણે ડૂબ્યા તેમની જગ્યાએ હવે ઈમાન લાવનારા લોકો દ્વારા એક નવી જિંદગી શરૂ થવાની હતી આ પ્રસંગ આપણને પોતાના જીવન વિશે પણ વિચારવા મજબૂર કરે છે દરેક માણસની જિંદગીમાં એવા સમય આવે છે જ્યારે બધું તૂટી પડ્યું હોય એવું લાગે કોઈ સંબંધ તૂટી જાય કોઈ તક હાથમાંથી નીકળી જાય કોઈ મોટું નુકસાન થાય અથવા વર્ષો સુધી કરેલી મહેનતનું પરિણામ ન મળે એ સમયે માણસને લાગે છે કે બધું સમાપ્ત થઈ ગયું પરંતુ નૂહ અલૈહિસ્સલામની કથા કહે છે દરેક પૂર પછી એક કિનારો આવે છે દરેક રાત પછી સવાર આવે છે અને અલ્લાહ ઇચ્છે તો સૌથી મુશ્કેલ આઝમાયશ પછી પણ નવી શરૂઆત થઈ શકે છે પરંતુ નવી શરૂઆતનો અર્થ એ નથી કે જૂની ભૂલો ભૂલી જઈએ નૂહ અલૈહિસ્સલામની કૌમનો ઇતિહાસ આપણને યાદ કરાવે છે કે અહંકાર હસદ શિર્ક જૂઠ અને હકનો ઇનકાર એક સમાજને અંદરથી નબળો બનાવી શકે છે જો નવી શરૂઆત કરવી હોય તો માત્ર પરિસ્થિતિ બદલવી પૂરતી નથી માણસને પોતે પણ બદલાવું પડે આથી નૂહ અલૈહિસ્સલામની કથા માત્ર નજાતની કથા નથી તે ઇસ્લાહની કથા છે જૂની ભૂલો પાછળ છોડીને નવી જિંદગી શરૂ કરવાની કથા છે આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ જો અલ્લાહ મને મારી જિંદગીમાં નવી શરૂઆત આપે તો શું હું જૂની ભૂલો ફરીથી કરું કે ખરેખર પોતાને બદલવાનો નિર્ણય લઉં શું હું મુશ્કેલીમાંથી બહાર આવ્યા પછી ફરી એ જ અહંકાર તરફ પાછો ફરી જાઉં કે અલ્લાહની રહેમત માટે શુક્ર કરું શું હું નજાતને માત્ર મુશ્કેલીમાંથી બચી જવું સમજું છું કે નજાત પછીની જિંદગી પણ અલ્લાહની ઇતાઅત સાથે જીવવાનો સંકલ્પ કરું છું નૂહ અલૈહિસ્સલામની કશ્તી આપણને એક સુંદર સંદેશ આપે છે અલ્લાહ જ્યારે બચાવે છે ત્યારે માત્ર આપણને બચાવતો નથી તે આપણને નવી જવાબદારી પણ આપે છે જે જીવન બચ્યું છે તે કેવી રીતે જીવવું એ પણ એક સવાલ છે અલ્લાહ આપણને દરેક આઝમાયશમાંથી ઈમાન સાથે બહાર નીકળવાની તૌફીક આપે મુશ્કેલી પછી નવી શરૂઆત કરવાની હિંમત આપે ભૂતકાળની ભૂલોમાંથી શીખવાની સમજ આપે અને આપણા બાકી જીવનને પોતાની ખુશનૂદી અને ઇતાઅત માટે વાપરવાની તૌફીક અતા કરે આમીન |
|
August 11
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૮ પોતાનો પુત્ર પણ નજાત ન પામ્યો અને નૂહ અલૈહિસ્સલામે અલ્લાહ પાસે શું પૂછ્યું પૂર આવી ગયું. આકાશમાંથી પાણી વરસી રહ્યું હતું. ધરતીમાંથી પાણી ફૂટી રહ્યું હતું. કશ્તી મોજાં વચ્ચે આગળ વધી રહી હતી. ઈમાન લાવનારા લોકો કશ્તીમાં હતા. પરંતુ નૂહ અલૈહિસ્સલામનું દિલ શાંત નહોતું. કારણ કે તેમનો પોતાનો પુત્ર કશ્તીમાં નહોતો. તેમણે તેને છેલ્લી ઘડીએ પણ બોલાવ્યો હતો. પરંતુ તેણે અલ્લાહના હુકમને સ્વીકાર્યો નહીં. તેને લાગ્યું કે એક પહાડ તેને બચાવી લેશે. અને પછી એક વિશાળ મોજું આવ્યું. પિતા અને પુત્ર વચ્ચે પડદો બની ગયો. અને પુત્ર ડૂબી ગયો. આ દૃશ્ય પછી નૂહ અલૈહિસ્સલામ પોતાના રબ તરફ વળ્યા. અલ્લાહ કુરઆનમાં કહે છે وَنَادَىٰ نُوحٌ رَّبَّهُ فَقَالَ رَبِّ إِنَّ ابْنِي مِنْ أَهْلِي નૂહે પોતાના રબને પોકારીને કહ્યું હે મારા રબ મારો પુત્ર મારા પરિવારનો છે. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૫ આ શબ્દોમાં એક પિતાનું દિલ દેખાય છે. નૂહ અલૈહિસ્સલામ પોતાના પુત્ર માટે અલ્લાહની રહેમતની આશા રાખતા હતા. તેમણે આગળ કહ્યું وَإِنَّ وَعْدَكَ الْحَقُّ નિઃસંદેહ તારો વાયદો સાચો છે. وَأَنتَ أَحْكَمُ الْحَاكِمِينَ અને તું તમામ નિર્ણય કરનારાઓમાં સૌથી શ્રેષ્ઠ નિર્ણય કરનાર છે. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૫ પરંતુ અહીં અલ્લાહે નૂહ અલૈહિસ્સલામને એક અત્યંત ઊંડી વાત સમજાવી. قَالَ يَا نُوحُ إِنَّهُ لَيْسَ مِنْ أَهْلِكَ અલ્લાહે ફરમાવ્યું હે નૂહ નિઃસંદેહ તે તારા પરિવારનો નથી. إِنَّهُ عَمَلٌ غَيْرُ صَالِحٍ નિઃસંદેહ તેનું અમલ નેક નથી. فَلَا تَسْأَلْنِ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ જે બાબતનું તને ઇલ્મ નથી તેના વિશે મારી પાસે સવાલ ન કર. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૬ આ જવાબ ખૂબ ઊંડો છે. અહીં અલ્લાહ નૂહ અલૈહિસ્સલામને પિતૃત્વનો ઇનકાર શીખવતા નથી. અલ્લાહ તેમને શીખવે છે કે અલ્લાહની નજાતના નિયમો સંબંધોથી ઉપર છે. માત્ર લોહીનો સંબંધ માણસને નજાત આપી શકતો નથી. પિતા નબી હોય પરંતુ પુત્ર પોતાના અકીદામાં હકનો ઇનકાર કરે તો પિતાની નબુવ્વત તેને નજાત આપી શકતી નથી. આ ઇસ્લામનો એક ખૂબ મોટો સિદ્ધાંત છે. હકને સંબંધોથી ઉપર રાખવો. આ જ કારણ છે કે કુરઆનમાં અનેક જગ્યાએ આપણને પોતાના નજીકના લોકોની વિરુદ્ધ પણ ન્યાય પર અડગ રહેવાની શિક્ષા આપવામાં આવે છે. નૂહ અલૈહિસ્સલામે તરત જ પોતાના રબ સામે ઝુકી ગયા. તેમણે કહ્યું رَبِّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ أَنْ أَسْأَلَكَ مَا لَيْسَ لِي بِهِ عِلْمٌ હે મારા રબ મને તારી પનાહ જોઈએ છે કે હું એવી બાબત વિશે તને પૂછું જેના વિશે મને ઇલ્મ નથી.وَإِلَّا تَغْفِرْ لِي وَتَرْحَمْنِي أَكُن مِّنَ الْخَاسِرِينَ અને જો તું મને માફ નહીં કરે અને મારા પર રહેમ નહીં કરે તો હું નુકસાન ઉઠાવનારાઓમાં થઈ જઈશ. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૭ અહીં નૂહ અલૈહિસ્સલામની મહાનતા દેખાય છે. તેમણે અલ્લાહના જવાબ સામે દલીલ કરી નહીં. તેમણે પોતાના પુત્રને બચાવવા માટે અલ્લાહના નિર્ણય પર અડગ રહેવાનો પ્રયાસ કર્યો નહીં. તેમણે તરત જ પોતાની મર્યાદા સ્વીકારી. આ છે સાચી ઇબાદત. જ્યારે અલ્લાહનો હુકમ સમજાય ત્યારે પોતાના નફ્સને પાછળ રાખવો. આ ઘટનામાં એક બીજો અત્યંત મહત્વપૂર્ણ પાઠ પણ છે. કોઈને પ્રેમ કરવો અને તેના અકીદા સાથે સહમત થવું આ બે અલગ બાબતો છે. નૂહ અલૈહિસ્સલામ પોતાના પુત્રને પ્રેમ કરતા હતા. તેમણે તેને છેલ્લી ક્ષણ સુધી બચાવવા માટે બોલાવ્યો. પરંતુ જ્યારે પુત્રે હકનો ઇનકાર કર્યો ત્યારે પિતાનો પ્રેમ તેને અલ્લાહના હુકમથી ઉપર લઈ ગયો નહીં. આજે આપણે ઘણીવાર સંબંધોને કારણે સત્ય છુપાવીએ છીએ. પોતાના માણસની ભૂલને ભૂલ નથી કહેતા. પોતાના પરિવારના માણસે અન્યાય કર્યો હોય તો તેનો બચાવ કરીએ છીએ. પોતાના મિત્રએ જૂઠ બોલ્યું હોય તો તેને સાચો સાબિત કરવાનો પ્રયાસ કરીએ છીએ. પરંતુ કુરઆન આપણને નૂહ અલૈહિસ્સલામની કથા દ્વારા કહે છે સાચો સંબંધ એ નથી કે આપણે પોતાના માણસની દરેક વાતનું સમર્થન કરીએ. સાચો સંબંધ એ છે કે આપણે પોતાના માણસને પણ હક તરફ પાછો લાવવાનો પ્રયત્ન કરીએ. અને જ્યારે હક સ્પષ્ટ થઈ જાય ત્યારે સંબંધ કરતાં હકને ઉપર રાખીએ. સમજણ આ ઘટના આપણને આપણા ઘરો વિશે વિચારવા મજબૂર કરે છે. શું આપણે પોતાના બાળકોને માત્ર દુનિયામાં સફળ થવાનું શીખવીએ છીએ. કે તેમને હક અને બાતિલ વચ્ચેનો ફરક પણ શીખવીએ છીએ. શું આપણે તેમને માત્ર સારા ગુણ મેળવવાનું કહીએ છીએ. કે સારો અખલાક પણ શીખવીએ છીએ. શું આપણે તેમને માત્ર પૈસા કમાવવાનું શીખવીએ છીએ. કે હલાલ અને હરામની સમજ પણ આપીએ છીએ. નૂહ અલૈહિસ્સલામનો પુત્ર નબીના ઘરમાં હતો. પરંતુ નબીના ઘરમાં જન્મવું પૂરતું નહોતું. તેને પોતાના નિર્ણયથી હક સ્વીકારવો જરૂરી હતો. આપણા બાળકો માટે પણ આ એક મોટી જવાબદારી છે. માત્ર તેમને સારા ભવિષ્ય માટે તૈયાર કરવું પૂરતું નથી. તેમને સારા ઇન્સાન અને સાચા મોમિન બનવા માટે પણ તૈયાર કરવા જોઈએ. આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. જો મારું પોતાનું કોઈ માણસ ખોટું કરે તો શું હું સત્યની સાથે રહીશ. જો મારા પોતાના માણસ અને હક વચ્ચે પસંદગી કરવાની આવે તો હું કોને પસંદ કરીશ. અને શું હું મારા પરિવારને એટલો દીન શીખવી રહ્યો છું કે મુશ્કેલીની ઘડીમાં તેઓ લોકોની વાત કરતાં અલ્લાહની હિદાયતને પસંદ કરે. નૂહ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને શીખવે છે મહોબ્બત જરૂરી છે. પરંતુ હકથી ઉપર કોઈ મહોબ્બત નથી. સંબંધો મહત્વપૂર્ણ છે. પરંતુ અલ્લાહ સાથેનો સંબંધ સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે. અને સાચી નજાત વંશથી નહીં પરંતુ ઈમાન, તૌબા અને અલ્લાહની ઇતાઅતથી મળે છે. અલ્લાહ આપણને હકને ઓળખવાની સમજ આપે. પોતાના સંબંધો વચ્ચે પણ ન્યાય પર અડગ રહેવાની હિંમત આપે. આપણા બાળકો અને પરિવારને ઈમાન અને અખલાકની દોલત અતા કરે. અને જ્યારે પોતાના નફ્સ અને અલ્લાહના હુકમ વચ્ચે પસંદગી કરવાની ઘડી આવે ત્યારે આપણને અલ્લાહના હુકમને પસંદ કરવાની તૌફીક અતા કરે. આમીન. |
|
August 10
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૭ જ્યારે કશ્તી જમીન પર બની રહી હતી અને લોકો તેની મજાક ઉડાવી રહ્યા હતા હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને સદીઓ સુધી સમજાવ્યા. તેમણે તેમને અલ્લાહ તરફ પાછા ફરવા કહ્યું. તેમણે તેમને શિર્ક છોડવા કહ્યું. તેમણે તેમને ઇસ્તિગફાર કરવા કહ્યું. પરંતુ જ્યારે લોકો સત્ય સ્વીકારવા તૈયાર ન થયા ત્યારે અલ્લાહનો એક મોટો હુકમ આવ્યો. નૂહ અલૈહિસ્સલામને કશ્તી બનાવવાનો હુકમ આપવામાં આવ્યો. અલ્લાહ કુરઆનમાં ફરમાવે છે وَاصْنَعِ الْفُلْكَ بِأَعْيُنِنَا وَوَحْيِنَا અમારી દેખરેખ અને અમારી વહી અનુસાર કશ્તી બનાવો. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૩૭ કલ્પના કરો. નૂહ અલૈહિસ્સલામ કશ્તી બનાવી રહ્યા છે. પરંતુ આસપાસ કોઈ સમુદ્ર નથી. લોકોને કોઈ મોટું પાણી દેખાતું નથી. તેમની કૌમ માટે આ દૃશ્ય અજીબ હતું. અને પછી તેમની મજાક શરૂ થઈ. કુરઆન કહે છે وَيَصْنَعُ الْفُلْكَ وَكُلَّمَا مَرَّ عَلَيْهِ مَلَأٌ مِّن قَوْمِهِ سَخِرُوا مِنْهُ નૂહ કશ્તી બનાવી રહ્યા હતા અને જ્યારે પણ તેમની કૌમના પ્રભાવશાળી લોકો તેમની પાસેમાંથી પસાર થતા ત્યારે તેમની મજાક ઉડાવતા. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૩૮ આ મજાકમાં એક મોટો માનસિક પાઠ છુપાયેલો છે. લોકો નૂહ અલૈહિસ્સલામને પાગલ માનવા લાગ્યા. તેમને લાગતું હતું કે અહીં પાણી નથી. અહીં સમુદ્ર નથી. આ માણસ કશ્તી શા માટે બનાવી રહ્યો છે. તેમને નૂહ અલૈહિસ્સલામનું કામ સમજાતું નહોતું. પરંતુ નૂહ અલૈહિસ્સલામને લોકોની સમજણ કરતાં અલ્લાહના હુકમ પર વધારે ભરોસો હતો. તેમણે તેમની મજાકનો જવાબ આપ્યો. إِن تَسْخَرُوا مِنَّا فَإِنَّا نَسْخَرُ مِنكُمْ كَمَا تَسْخَرُونَ જો તમે અમારી મજાક ઉડાવો છો તો અમે પણ તમારી મજાક એવી જ રીતે કરીશું જેમ તમે અમારી મજાક કરો છો. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૩૮ આનો અર્થ અહંકારભર્યો જવાબ નહોતો. નૂહ અલૈહિસ્સલામ કહી રહ્યા હતા કે આજે તમને મારી કશ્તી અજીબ લાગી રહી છે. પરંતુ જ્યારે અલ્લાહનો વાયદો પૂર્ણ થશે ત્યારે તમને સમજાશે કે કોણ સાચું હતું. કશ્તી તૈયાર થઈ. અને પછી તે ક્ષણ આવી જેની નૂહ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને સદીઓ સુધી ચેતવણી આપી હતી. અલ્લાહનો અઝાબ આવ્યો. કુરઆન કહે છે حَتَّىٰ إِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَفَارَ التَّنُّورُ અંતે જ્યારે અમારો હુકમ આવ્યો અને તંદૂર ઉકળવા લાગ્યો. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૦ નૂહ અલૈહિસ્સલામને હુકમ આપવામાં આવ્યો કે ઈમાન લાવનારાઓને કશ્તીમાં સવાર કરો. પછી આકાશમાંથી વરસાદ વરસ્યો. અને ધરતીમાંથી પાણી ફૂટી નીકળ્યું. પાણી વધતું ગયું. નદીઓ ભરાઈ ગઈ. જમીન પાણીમાં ડૂબતી ગઈ. અને જે લોકો થોડા સમય પહેલાં કશ્તીની મજાક ઉડાવતા હતા તેમની સામે હવે એ જ કશ્તી નજાતનો રસ્તો બની ગઈ. વિચાર કરો. જે વસ્તુને તેઓ મજાક સમજતા હતા તે જ વસ્તુ હવે જીવન અને મૃત્યુ વચ્ચેનો ફરક બની ગઈ. આ દુનિયાની ઘણી બાબતોમાં પણ આવું જ બને છે. લોકો કોઈ સચ્ચા માણસને શરૂઆતમાં નબળો સમજે છે. તેની સચ્ચાઈની મજાક ઉડાવે છે.તેની સબરને કમજોરી માને છે. તેના હલાલ રસ્તાને જૂનો રસ્તો કહે છે. તેના સિદ્ધાંતોને અવ્યવહારુ કહે છે. પરંતુ સમય ઘણી વખત બતાવે છે કે જે માણસ લોકોની તાળીઓ પાછળ ન ગયો તે જ અંતે સન્માનનો હકદાર બન્યો. નૂહ અલૈહિસ્સલામની કશ્તી લાકડાની હતી. પરંતુ તેની અસલ શક્તિ લાકડામાં નહોતી. તે અલ્લાહના હુકમમાં હતી. આથી નજાતનું રહસ્ય કશ્તીમાં નહીં પરંતુ અલ્લાહની ઇતાઅતમાં હતું. આ પ્રસંગનો સૌથી કરુણ ભાગ હજુ બાકી હતો. નૂહ અલૈહિસ્સલામનો પોતાનો પુત્ર પણ ઈમાન લાવ્યો નહોતો. જ્યારે પાણી વધવા લાગ્યું ત્યારે નૂહ અલૈહિસ્સલામે તેને બોલાવ્યો. કુરઆન કહે છે يَا بُنَيَّ ارْكَب مَّعَنَا હે મારા પુત્ર અમારી સાથે સવાર થઈ જા. وَلَا تَكُن مَّعَ الْكَافِرِينَ અને કાફિરોની સાથે ન રહેજે. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૨ આ પિતા પોતાના પુત્રને છેલ્લી ક્ષણ સુધી બચાવવા માંગે છે. પરંતુ પુત્રે જવાબ આપ્યો سَآوِي إِلَىٰ جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ હું એક પહાડ પર આશરો લઈશ જે મને પાણીથી બચાવી લેશે. નૂહ અલૈહિસ્સલામે કહ્યું لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّهِ إِلَّا مَن رَّحِمَ આજે અલ્લાહના હુકમથી કોઈ બચાવનાર નથી સિવાય જેના પર તે રહેમ કરે. સૂરા હૂદ ૧૧ આયત ૪૩ પછી એક મોજ આવી. અને બંને વચ્ચે પડદો બની ગઈ. અને તે પુત્ર પણ ડૂબી ગયો. આ ઘટના અત્યંત ઊંડી સમજણ આપે છે. નૂહ અલૈહિસ્સલામ નબી હતા. તેમનો પુત્ર તેમનો પુત્ર હતો. પરંતુ અલ્લાહની નજાત વંશથી મળતી નથી. નજાત ઈમાન અને ઇતાઅતથી મળે છે. માણસ કોઈ મહાન પરિવારનો હોય કોઈ નેક વ્યક્તિનો પુત્ર હોય કોઈ મોટા ઘરમાં જન્મેલો હોય પરંતુ જો તે હકને ન સ્વીકારે તો માત્ર સંબંધ તેને નજાત આપી શકતો નથી. આ જ કારણ છે કે ઇસ્લામમાં અકીદો અને અમલને એટલું મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. જો સત્ય મારી પોતાની પસંદગીની વિરુદ્ધ હોય તો શું હું તેને સ્વીકારી શકું છું. જો મારા પોતાના માણસની ભૂલ હોય તો શું હું તેને ભૂલ કહી શકું છું. જો આખો સમાજ કોઈ વાતની મજાક ઉડાવે તો શું હું અલ્લાહના હુકમ પર અડગ રહી શકું છું. નૂહ અલૈહિસ્સલામની કશ્તી આપણને માત્ર પૂરનો ઇતિહાસ નથી સંભળાવતી. તે આપણને એક જીવનનો સિદ્ધાંત આપે છે. લોકો તમારી મજાક ઉડાવે તે તમારા હક પર હોવાનો પુરાવો નથી. લોકો તમારી પ્રશંસા કરે તે પણ તમારા હક પર હોવાનો પુરાવો નથી. સાચી કસોટી એ છે કે તમે અલ્લાહના હુકમ સામે ક્યાં ઊભા છો. અલ્લાહ આપણને એવી સમજણ અતા કરે કે જ્યારે હક સ્પષ્ટ થાય ત્યારે આપણે મજાકથી ડરીને હક ન છોડીએ. આપણા અકીદાને મજબૂત રાખે. આપણા નફ્સને અહંકારથી બચાવે. અને અંતિમ ક્ષણ આવે તે પહેલાં તૌબા અને ઇસ્તિગફાર કરવાની તૌફીક અતા કરે. આમીન. |
|
August 9
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૬ સત્યનો સૌથી મોટો વિરોધ કોણે કર્યો જ્યારે હક સામે આવ્યો ત્યારે નૂહ અલૈહિસ્સલામની કૌમના નેતાઓએ સત્યને સમજવાનો પ્રયત્ન કર્યો નહીં. તેમણે સૌથી પહેલાં નૂહ અલૈહિસ્સલામની સામે એક સવાલ ઊભો કર્યો. તમે કોણ છો. અને તમારી સાથે કોણ છે. કુરઆન કહે છે قَالُوا أَنُؤْمِنُ لَكَ وَاتَّبَعَكَ الْأَرْذَلُونَ તેઓએ કહ્યું શું અમે તમારા પર ઈમાન લાવીએ જ્યારે નીચલા ગણાતા લોકો તમારી પાછળ ચાલે છે. સૂરા અશ શૂઅરા ૨૬ આયત ૧૧૧ આ એક ખૂબ મહત્વપૂર્ણ ઐતિહાસિક ઘટના છે. નૂહ અલૈહિસ્સલામની કૌમના પ્રભાવશાળી લોકો માટે સત્યની દલીલ કરતાં વધુ મહત્વનું હતું કે કોણ આ વાત સ્વીકારી રહ્યું છે. જો ગરીબ લોકો ઈમાન લાવે છે તો આ વાત સાચી કેવી રીતે હોઈ શકે. જો સમાજના સામાન્ય લોકો નૂહની સાથે છે તો અમે તેમની સાથે કેવી રીતે ઊભા રહી શકીએ. તેમની સમસ્યા નૂહ અલૈહિસ્સલામની દલીલ નહોતી. તેમની સમસ્યા તેમનો અહંકાર હતો. તેઓ માણસની કિંમત તેના અખલાક અને તક્વાથી નહીં પરંતુ તેની સામાજિક સ્થિતિથી કરતા હતા. નૂહ અલૈહિસ્સલામે તેમને એક અદભુત જવાબ આપ્યો. قَالَ وَمَا عِلْمِي بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ તેમણે કહ્યું તેઓ શું કરતા હતા તેનો મને શું ઇલ્મ છે. إِنْ حِسَابُهُمْ إِلَّا عَلَىٰ رَبِّي તેમનો હિસાબ તો મારા રબના જવાબદારીમાં છે. وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِينَ અને હું ઈમાન લાવનારાઓને દૂર કરનાર નથી. સૂરા અશ શૂઅરા ૨૬ આયત ૧૧૨ થી ૧૧૪ આ જવાબમાં નૂહ અલૈહિસ્સલામનું નેતૃત્વ દેખાય છે. તેમણે કહ્યું નહીં કે જો તમે આવો છો તો હું ગરીબ લોકોને દૂર કરી દઈશ. તેમણે કહ્યું જે ઈમાન લાવે છે તેને માત્ર તેની સામાજિક સ્થિતિના કારણે હું દૂર નહીં કરું. આજે પણ આ સંદેશ ખૂબ મહત્વનો છે. કોઈ માણસ પાસે સંપત્તિ વધારે હોય કે ઓછી. તેની પાસે મોટું પદ હોય કે ન હોય. તેનું નામ સમાજમાં પ્રસિદ્ધ હોય કે સામાન્ય. અલ્લાહની નજરમાં માણસની સાચી કિંમત તેના ઈમાન અને અમલથી છે. કુરઆન આગળ કહે છે وَمَا أَنَا بِطَارِدِ الْمُؤْمِنِينَ હું ઈમાન લાવનારાઓને દૂર કરનાર નથી. આ શબ્દો માત્ર નૂહ અલૈહિસ્સલામ માટે નહોતા. આ દરેક સચ્ચા નેતા માટે એક સિદ્ધાંત છે. જો સત્યના માર્ગ પર ઊભા રહેવા માટે તમને પોતાના સમર્થકોમાં ગરીબ માણસો, નબળા લોકો અથવા સામાન્ય લોકો મળે તો તેમની કિંમત ઓછી ન કરવી. જો કોઈ વ્યક્તિ સાચી વાત કહે છે તો તેની વાતનું મૂલ્ય તેના કપડાં, સંપત્તિ, પદ અથવા પ્રસિદ્ધિથી નક્કી ન કરવું. સત્યની કસોટી વ્યક્તિની સામાજિક સ્થિતિ નથી. સત્યની કસોટી સત્ય છે. પરંતુ નૂહ અલૈહિસ્સલામની કૌમના નેતાઓ અહીં અટક્યા નહીં. તેઓએ નૂહ અલૈહિસ્સલામને ડરાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.قَالُوا لَئِن لَّمْ تَنتَهِ يَا نُوحُ لَتَكُونَنَّ مِنَ الْمَرْجُومِينَ તેઓએ કહ્યું હે નૂહ જો તમે આ વાત બંધ નહીં કરો તો તમને પથ્થરો મારીને મારી નાખવામાં આવશે. સૂરા અશ શૂઅરા ૨૬ આયત ૧૧૬ વિચાર કરો. જ્યારે દલીલથી જવાબ ન આપી શકાય ત્યારે ધમકી આવી. જ્યારે સત્યને ખોટું સાબિત ન કરી શકાય ત્યારે સત્ય બોલનારને ચૂપ કરાવવાનો પ્રયાસ થયો. આ ઇતિહાસની એક ખૂબ જૂની માનસિકતા છે. પરંતુ નૂહ અલૈહિસ્સલામ ડર્યા નહીં. તેમણે સત્ય વેચ્યું નહીં. તેમણે પોતાનો સંદેશ બદલ્યો નહીં. તેમણે પ્રભાવશાળી લોકોને ખુશ કરવા માટે ગરીબ ઈમાનવાળાઓનો ત્યાગ કર્યો નહીં. આ છે સાચા નેતૃત્વની ઓળખ. નેતા તે નથી જે સૌથી શક્તિશાળી લોકોની ખુશી માટે પોતાનો માર્ગ બદલે. નેતા તે છે જે હક ઓળખે અને પછી તેના પર અડગ રહે. સમજણ આ પ્રસંગને આપણે માત્ર પ્રાચીન ઇતિહાસ સમજીને ભૂલી જઈએ તો કુરઆનનો એક મોટો પાઠ ગુમાવી દઈએ છીએ. આજે પણ આપણે ઘણીવાર માણસની વાત તેની સામાજિક સ્થિતિ જોઈને સાંભળીએ છીએ. મોટા માણસે કહ્યું હોય તો સાચું લાગશે. ગરીબ માણસે કહ્યું હોય તો શંકા થશે. પ્રસિદ્ધ માણસે કહ્યું હોય તો તરત સ્વીકારી લઈશું. સામાન્ય માણસે કહ્યું હોય તો તેની વાતને મહત્વ નહીં આપીએ. પરંતુ કુરઆન આપણને બીજી કસોટી શીખવે છે. કોણે કહ્યું તે પહેલાં શું કહ્યું તે જુઓ. જો વાત હકની હોય તો તેને સ્વીકારવામાં અહંકાર ન હોવો જોઈએ. આ જ કારણ છે કે નૂહ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમના નેતાઓને ખુશ કરવા માટે ઈમાનવાળાઓને દૂર કરવાનો ઇનકાર કર્યો. તેમણે સંદેશ કરતાં સમર્થકોની સંખ્યા પસંદ કરી નહીં. તેમણે હક પસંદ કર્યો. આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. શું હું સત્યને સત્ય તરીકે સ્વીકારું છું કે પછી સત્ય બોલનાર વ્યક્તિ કોણ છે તે જોઈને નિર્ણય કરું છું. શું કોઈ ગરીબ માણસ મને સારી સલાહ આપે તો હું તેને સ્વીકારી શકું છું. શું કોઈ સામાન્ય માણસ મારી ભૂલ બતાવે તો હું અહંકાર છોડીને વિચારું છું. અને સૌથી મહત્વનું જો હક મારા પોતાના માણસની સામે હોય તો શું હું હકની સાથે ઊભો રહી શકું છું. નૂહ અલૈહિસ્સલામની કથા આપણને શીખવે છે સત્યની કોઈ સામાજિક જાતિ નથી. હકને કોઈ પદની જરૂર નથી. ઈમાનને સંપત્તિના પ્રમાણપત્રની જરૂર નથી. અને અલ્લાહની નજરમાં માણસની કિંમત તેની મિલકતથી નહીં પરંતુ તેના દિલ અને અમલથી છે. અલ્લાહ આપણને એવો અકીદા અતા કરે કે જેમાં હકને ઓળખવાની સમજ હોય. એવું દિલ આપે કે જે અહંકારને કારણે સત્યને ન નકારે. અને એવી હિંમત આપે કે જ્યારે સત્ય અને પોતાના સ્વાર્થ વચ્ચે પસંદગી કરવાની આવે ત્યારે આપણે સત્યનો રસ્તો પસંદ કરીએ. આમીન. |
|
August 8
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૫ આકાશ તરફ જુઓ નૂહ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને અલ્લાહની ઓળખ કેવી રીતે કરાવી હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામ પોતાની કૌમને સદીઓ સુધી સમજાવતા રહ્યા. તેમણે તેમને માત્ર અઝાબથી ડરાવ્યા નહોતા. તેમણે તેમને અલ્લાહની રહેમત પણ બતાવી. અને એક સમયે તેમણે પોતાની કૌમને એક ખૂબ જ સરળ પરંતુ ઊંડો પ્રશ્ન પૂછ્યો. તમને અલ્લાહની મહાનતનો અંદાજ કેમ નથી આવતો. અલ્લાહ કુરઆનમાં તેમના શબ્દો આ રીતે રજૂ કરે છે. مَّا لَكُمْ لَا تَرْجُونَ لِلَّهِ وَقَارًا તમને શું થયું ہے کہ તમે અલ્લાહની મહાનતનો વિચાર કરતા નથી. સૂરા નૂહ ૭૧ આયત ૧૩ આ પ્રશ્નમાં ખૂબ ઊંડી સમજણ છે. નૂહ અલૈહિસ્સલામ લોકોને માત્ર એવું નહોતા કહેતા કે મારો અકીદા સ્વીકારી લો. તેઓ કહી રહ્યા હતા વિચારો. તમારી આસપાસની દુનિયાને જુઓ. તમારા અસ્તિત્વ વિશે વિચારો. આકાશ વિશે વિચારો. પોતાના અસ્તિત્વ વિશે વિચારો. પછી પોતાના રબને ઓળખો. કુરઆન આગળ કહે છે. وَقَدْ خَلَقَكُمْ أَطْوَارًا અને તેણે તમને વિવિધ અવસ્થાઓમાં પેદા કર્યા છે. સૂરા નૂહ ૭૧ આયત ૧૪ માણસ પોતાના અસ્તિત્વ વિશે વિચારે તો એક અદભુત હકીકત સામે આવે છે. એક સમય એવો હતો જ્યારે તેનું અસ્તિત્વ જ નહોતું. પછી તે માતાના ગર્ભમાં એક નાનકડી અવસ્થાથી શરૂ થયો. પછી ધીમે ધીમે શરીર બન્યું. પછી જન્મ થયો. બાળપણ આવ્યું. યુવાની આવી. વૃદ્ધાવસ્થા આવી. અને અંતે મૃત્યુ. આ સમગ્ર પ્રક્રિયા માણસના નિયંત્રણમાં નથી. તો પછી માણસ પોતાના અસ્તિત્વ પર આટલો ઘમંડ શા માટે કરે. નૂહ અલૈહિસ્સલામે પછી લોકોને આકાશ તરફ ધ્યાન આપવા કહ્યું. أَلَمْ تَرَوْا كَيْفَ خَلَقَ اللَّهُ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا શું તમે નથી જોયું કે અલ્લાહે સાત આકાશને એક ઉપર એક કેવી રીતે બનાવ્યાં. સૂરા નૂહ ૭૧ આયત ૧૫ وَجَعَلَ الْقَمَرَ فِيهِنَّ نُورًا અને તેમાં ચંદ્રને પ્રકાશ બનાવ્યો. وَجَعَلَ الشَّمْسَ سِرَاجًا અને સૂર્યને દીવો બનાવ્યો. સૂરા નૂહ ૭૧ આયત ૧૬ ધ્યાન આપો. નૂહ અલૈહિસ્સલામની દાવતમાં એક મહત્વપૂર્ણ પદ્ધતિ હતી. તેઓ લોકોને માત્ર પોતાની વાત માનવા માટે નહોતા કહેતા. તેઓ તેમને વિચારવા માટે કહેતા હતા. આકાશને જુઓ. ચંદ્રને જુઓ. સૂર્યને જુઓ. પોતાને જુઓ. પછી કહો આ બધું પોતે જ કેવી રીતે અસ્તિત્વમાં આવી ગયું. આથી કુરઆનમાં વારંવાર વિચારવા, સમજવા અને નિશાનીઓ પર ધ્યાન આપવા માટે આમંત્રણ આપવામાં આવે છે. ઇસ્લામમાં ઈમાન માત્ર આંખ બંધ કરીને માનવાનું નામ નથી. ઈમાનમાં સમજણ છે. ચિંતન છે. જવાબદારી છે. અને સત્યની શોધ છે. અહીં એક વધુ સુંદર બાબત છે. નૂહ અલૈહિસ્સલામે આકાશની વાત કર્યા પછી ધરતીની વાત કરી.وَاللَّهُ أَنبَتَكُم مِّنَ الْأَرْضِ نَبَاتًا અને અલ્લાહે તમને ધરતીમાંથી છોડની જેમ ઉગાડ્યા. સૂરા નૂહ ૭૧ આયત ૧૭ આ ભાષા માણસને તેની હકીકત યાદ કરાવે છે. માણસ ગમે તેટલો શક્તિશાળી બની જાય. ગમે તેટલી સંપત્તિ ભેગી કરે. ગમે તેટલી સત્તા મેળવી લે. તેની શરૂઆત ધરતીના તત્વોથી થઈ. અને અંતે તેને ફરી ધરતીમાં જ પાછા જવાનું છે. તો પછી ઘમંડ શેનો. આ જ નૂહ અલૈહિસ્સલામની દાવતનો એક મોટો પાઠ હતો. માણસ જ્યારે પોતાના રબને ભૂલી જાય છે, ત્યારે તે પોતાને કેન્દ્ર માને છે. પરંતુ જ્યારે તે અલ્લાહની સૃષ્ટિ પર વિચાર કરે છે, ત્યારે તેને પોતાની હકીકત સમજાય છે. સમજણ આજે આપણું જીવન ખૂબ જ વ્યસ્ત છે. આપણી પાસે માહિતી છે. ટેકનોલોજી છે. વિજ્ઞાન છે. સંપત્તિ છે. પરંતુ શું આપણે વિચારવા માટે સમય કાઢીએ છીએ. ક્યારેક રાત્રે આકાશ તરફ જોઈને વિચાર્યું છે કે આટલી વિશાળ સૃષ્ટિમાં હું કોણ છું. ક્યારેય પોતાના જન્મ વિશે વિચાર્યું છે. ક્યારેય વિચાર્યું છે કે જે દિલ પોતે બનાવ્યું નથી, તેને ધબકતું કોણ રાખે છે. જે આંખ પોતે બનાવી નથી, તેને જોવાની શક્તિ કોણ આપે છે. જે હવા પોતે બનાવી નથી, તેના વગર થોડા સમય પણ જીવવું કેમ શક્ય નથી. નૂહ અલૈહિસ્સલામની દાવત આપણને કહે છે સૃષ્ટિને માત્ર જુઓ નહીં. તેમાંથી પોતાના રબને ઓળખો. આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. શું મારી ઇબાદત માત્ર આદત બની ગઈ છે. કે હું ખરેખર પોતાના રબની મહાનતા વિશે વિચારું છું. શું હું કુરઆનની આયતો માત્ર વાંચું છું. કે તેમના અર્થ પર પણ વિચારું છું. શું હું દુનિયાની સુંદરતા જોઈને માત્ર મનોરંજન કરું છું. કે તેમાં અલ્લાહની નિશાનીઓ પણ ઓળખું છું. કુરઆન આપણને વિચારતા મોમિન બનવાનું શીખવે છે. એવો મોમિન જે સત્યને માત્ર સાંભળતો નથી. પરંતુ તેને સમજવાનો પ્રયત્ન કરે છે. એવો મોમિન જે અલ્લાહની સૃષ્ટિને જોઈને પોતાના રબની મહાનતા અનુભવે છે. અને એવો મોમિન જે પોતાની નાની હકીકત સમજીને અહંકાર છોડે છે. અલ્લાહ આપણને પોતાની નિશાનીઓ જોવાની આંખ આપે. તેને સમજવાનું દિલ આપે. અને પોતાની મહાનતા સામે નમ્ર બનીને ઇબાદત કરવાની તૌફીક અતા કરે. આમીન. |
|
August 6
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામ ભાગ ૪ ઇસ્તિગફાર માત્ર ગુનાઓની માફી માટે નથી અલ્લાહે તેને આખા સમાજની સુધારણા સાથે કેમ જોડ્યું ગયા ભાગમાં આપણે જોયું કે હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામે ૯૫૦ વર્ષ સુધી પોતાની કૌમને થાક્યા વગર અલ્લાહ તરફ બોલાવ્યા. તેમણે દરેક રીત અપનાવી, પરંતુ લોકો પોતાના અહંકાર અને અકીદા પર અડગ રહ્યા. હવે કુરઆન તેમની દાવતનો એક એવો ભાગ રજૂ કરે છે, જે માત્ર આખિરત વિશે નથી, પરંતુ દુનિયાના જીવન સાથે પણ સીધો સંબંધ ધરાવે છે. ઘણા લોકો માને છે કે દીન અને દુનિયા બે અલગ બાબતો છે. પરંતુ કુરઆન બતાવે છે કે જ્યારે સમાજ અલ્લાહ તરફ પાછો ફરે છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર દિલ પર નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજ પર પડે છે. અલ્લાહ કુરઆનમાં હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામના શબ્દો આ રીતે નોંધે છે. فَقُلْتُ اسْتَغْفِرُوا رَبَّكُمْ મેં મારી કૌમને કહ્યું તમારા રબ પાસે ઇસ્તિગફાર કરો. إِنَّهُ كَانَ غَفَّارًا નિઃસંદેહ તે બહુ માફ કરનાર છે. સૂરા નૂહ ૭૧ આયત ૧૦ પછી તરત જ તેઓ ઇસ્તિગફારના ફાયદાઓ સમજાવે છે. يُرْسِلِ السَّمَاءَ عَلَيْكُم مِّدْرَارًا અલ્લાહ તમારા પર પુષ્કળ વરસાદ વરસાવશે. وَيُمْدِدْكُم بِأَمْوَالٍ وَبَنِينَ તમને માલ અને સંતાનથી સમૃદ્ધ કરશે. وَيَجْعَل لَّكُمْ جَنَّاتٍ તમારા માટે બાગો ઉભા કરશે. وَيَجْعَل لَّكُمْ أَنْهَارًا અને તમારા માટે નદીઓ વહાવશે. સૂરા નૂહ ૭૧ આયત ૧૧ અને ૧૨ વિચાર કરો. આ આયતોમાં માત્ર માફીનો ઉલ્લેખ નથી. અલ્લાહ વરસાદની વાત કરે છે. ખેતીની વાત કરે છે. આર્થિક સમૃદ્ધિની વાત કરે છે. સંતાનોની વાત કરે છે. બાગોની વાત કરે છે. નદીઓની વાત કરે છે. આ બતાવે છે કે ઇસ્લામમાં દીન અને દુનિયા અલગ નથી. જ્યારે સમાજ અલ્લાહની નાફરમાનીમાં ડૂબી જાય છે, ત્યારે તેની અસર માત્ર વ્યક્તિ પર નહીં પરંતુ સમગ્ર સમાજ પર પડે છે. પ્રાચીન તફસીરોમાં વર્ણન આવે છે કે હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામની કૌમ લાંબા સમય સુધી દુષ્કાળ અને ખેતીના નુકસાનથી પીડાતી હતી. લોકો માનતા હતા કે સમસ્યા માત્ર કુદરતી છે. પરંતુ નૂહ અલૈહિસ્સલામે તેમને સમજાવ્યું કે સમાજ જ્યારે પોતાના રબથી દૂર થઈ જાય છે, ત્યારે તેની આધ્યાત્મિક સ્થિતિ અને સામાજિક સ્થિતિ એકબીજા સાથે જોડાઈ જાય છે. તેમણે તેમને કોઈ જાદુઈ ઉપાય આપ્યો નહીં. કોઈ તાવીજ આપ્યો નહીં. કોઈ નવો અકીદો રજૂ કર્યો નહીં. તેમણે માત્ર એટલું કહ્યું. પહેલા પોતાના રબ તરફ પાછા ફરો. પોતાની ભૂલોનો સ્વીકાર કરો. ઇસ્તિગફાર કરો. અને પછી અલ્લાહની રહેમતની રાહ જુઓ. આનો અર્થ એવો નથી કે દરેક મુશ્કેલી કોઈ પાપનું સીધું પરિણામ જ હોય. કુરઆન અને અહલુલ બૈત અલૈહિમુસ્સલામની શિક્ષા જણાવે છે કે મુશ્કેલીઓ ઘણીવાર કસોટી પણ હોય છે. પરંતુ આ આયતો એક મૂળભૂત સિદ્ધાંત શીખવે છે. જે સમાજ અલ્લાહને ભૂલી જાય છે, ત્યાં અન્યાય વધે છે. હલાલ છોડીને હરામ તરફ ઝુકાવ વધે છે. અમાનતદારી ઓછી થાય છે. જૂઠ સામાન્ય બની જાય છે. અને પછી સમાજ પોતાની જ કરેલી ભૂલોનું પરિણામ ભોગવવા લાગે છે. ઇમામ અલી અલૈહિસ્સલામ ફરમાવે છે કે જ્યારે લોકો અલ્લાહની આજ્ઞાનું પાલન કરે છે, ત્યારે બરકતોના દરવાજા તેમના માટે ખુલે છે. આ વિચાર કુરઆનની આ આયતો સાથે સંપૂર્ણ સુસંગત છે. બરકત માત્ર સંપત્તિનું નામ નથી. બરકત એટલે ઓછામાં પણ સુખ. હલાલમાં સંતોષ. પરિવારમાં મહોબ્બત. દિલમાં સકૂન. અને અલ્લાહની ખુશનૂદી. સમજણ આજે પણ આપણે ઘણીવાર દરેક સમસ્યાનો ઉકેલ માત્ર દુન્યવી સાધનોમાં શોધીએ છીએ. યોજનાઓ બનાવીએ છીએ. મહેનત પણ કરીએ છીએ. જે જરૂરી છે. પરંતુ ઘણીવાર આપણે એક મહત્વની બાબત ભૂલી જઈએ છીએ.પોતાના રબ સાથેનો સંબંધ. કુરઆન શીખવે છે કે મહેનત અને તવક્કુલ બંને સાથે ચાલે છે. દુઆ અને પ્રયત્ન બંને જરૂરી છે. ઇસ્તિગફાર માત્ર જીભના શબ્દો નથી. સાચો ઇસ્તિગફાર એ છે કે માણસ પોતાની ભૂલ ઓળખે. તેને છોડવાનો નિશ્ચય કરે. અલ્લાહ પાસે માફી માંગે. અને ફરીથી તે જ રસ્તે પાછો ન ફરે. આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. જ્યારે મુશ્કેલીઓ આવે છે, ત્યારે હું સૌથી પહેલાં કોના તરફ વળું છું. શું હું માત્ર દુન્યવી કારણો શોધું છું. કે પછી પોતાના રબ સાથેનો સંબંધ પણ તપાસું છું. શું મારા દિવસમાં એવો સમય છે, જ્યારે હું ખરા દિલથી ઇસ્તિગફાર કરું છું. હઝરત નૂહ અલૈહિસ્સલામે પોતાની કૌમને શીખવ્યું કે અલ્લાહની રહેમતનો દરવાજો હંમેશા ખુલ્લો છે. પરંતુ તે દરવાજા સુધી પહોંચવાનો રસ્તો ઇસ્તિગફાર, તૌબા અને અલ્લાહ તરફ સાચા દિલથી પાછા ફરવામાં છે. અલ્લાહ આપણને સાચો ઇસ્તિગફાર કરવાની તૌફીક અતા કરે. આપણાં દિલોને ગુનાઓથી પાક કરે. આપણા ઘરોમાં બરકત અતા કરે. અને દુનિયા તથા આખિરતમાં પોતાની રહેમતથી નવાજે. આમીન. |
|
August 5
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ **કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ** ## **હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)** ## **ભાગ ૩** # **૯૫૦ વર્ષની દાવત... છતાં થોડા જ લોકો ઈમાન કેમ લાવ્યા?** **સત્યનો માર્ગ હંમેશા ભીડથી નક્કી થતો નથી.**
કલ્પના કરો... એક માણસ માત્ર એક દિવસ નહીં. એક મહિનો નહીં. એક વર્ષ નહીં. દસ વર્ષ પણ નહીં. પરંતુ... **૯૫૦ વર્ષ સુધી** પોતાની કૌમને અલ્લાહ તરફ બોલાવે. પેઢીઓ બદલાતી રહે. બાળકો વૃદ્ધ બને. વૃદ્ધો દુનિયામાંથી ચાલી જાય. નવી પેઢી જન્મે. પણ નબીનો સંદેશ એક જ રહે. **માત્ર અલ્લાહની ઇબાદત કરો.**
અલ્લાહ કુરઆનમાં ફરમાવે છે.
وَلَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ અમે નૂહને તેમની કૌમ તરફ મોકલ્યા.
فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا પછી તેઓ તેમની વચ્ચે હજાર વર્ષમાંથી પચાસ વર્ષ ઓછા, અર્થાત્ નવસો પચાસ વર્ષ રહ્યા. **સૂરા અલ અન્કબૂત ૨૯:૧૪**
આ આયત માત્ર સમય જણાવતી નથી. તે નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)ના સબર, અડગતા, અને અલ્લાહ પરના સંપૂર્ણ ભરોસાનું વર્ણન કરે છે. આટલા લાંબા સમય સુધી એક જ સંદેશ આપવો... અને છતાં હિંમત ન હારવી... આ માત્ર નબી જ કરી શકે.
સૂરા નૂહમાં તેઓ પોતે કહે છે.
رَبِّ إِنِّي دَعَوْتُ قَوْمِي لَيْلًا وَنَهَارًا હે મારા રબ, મેં મારી કૌમને રાતે પણ બોલાવ્યા, અને દિવસે પણ.
فَلَمْ يَزِدْهُمْ دُعَائِي إِلَّا فِرَارًا પરંતુ મારી દાવતથી તેઓ વધુ દૂર ભાગતા ગયા. **સૂરા નૂહ ૭૧:૫ અને ૬**
એક દિવસ... નહીં. એક વર્ષ... નહીં. સદીઓ સુધી... લોકો તેમની પાસેથી દૂર ભાગતા રહ્યા. પણ નૂહ (અલૈહિસ્સલામ) ક્યારેય પોતાના કર્તવ્યથી પાછા ફર્યા નહીં.
પછી તેઓ વધુ વિગતે કહે છે.
وَإِنِّي كُلَّمَا دَعَوْتُهُمْ જ્યારે પણ મેં તેમને બોલાવ્યા...
جَعَلُوا أَصَابِعَهُمْ فِي آذَانِهِمْ તેઓ પોતાના કાનમાં આંગળીઓ નાખી દેતા.
وَاسْتَغْشَوْا ثِيَابَهُمْ પોતાના કપડાંથી પોતાનો ચહેરો ઢાંકી દેતા.
وَأَصَرُّوا અને પોતાની જીદ પર અડગ રહેતા.
وَاسْتَكْبَرُوا اسْتِكْبَارًا અને અત્યંત ઘમંડ કરતા. **સૂરા નૂહ ૭૧:૭**
આ દૃશ્યની કલ્પના કરો. એક નબી, જે લોકોના આખિરતની ચિંતા કરે છે. અને સામે એવા લોકો, જેઓ સત્ય સાંભળવા માટે પણ તૈયાર નથી. તેઓ દલીલ નથી કરતા. સત્યની તપાસ પણ નથી કરતા. તેઓ માત્ર... **સાંભળવા જ નથી માંગતા.**
પછી પણ નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)એ રીત બદલી.
ثُمَّ إِنِّي دَعَوْتُهُمْ جِهَارًا મેં તેમને જાહેરમાં પણ સમજાવ્યા.
ثُمَّ إِنِّي أَعْلَنتُ لَهُمْ પછી ખુલ્લેઆમ પણ વાત કરી.
وَأَسْرَرْتُ لَهُمْ إِسْرَارًا અને એકાંતમાં પણ સમજાવ્યા. **સૂરા નૂહ ૭૧:૮ અને ૯**
અર્થાત્, તેમણે દરેક યોગ્ય માર્ગ અપનાવ્યો. જાહેર સભાઓ. વ્યક્તિગત મુલાકાતો. સમજાવીને. પ્રેમથી. ચેતવણી આપીને. આશા આપીને. પરંતુ સંદેશ બદલ્યો નહીં.
ઇતિહાસકારો લખે છે કે નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)ની સામે અનેક પેઢીઓ પસાર થઈ. ઘણા લોકો તેમને બાળપણથી વૃદ્ધાવસ્થા સુધી જોતા રહ્યા. પરંતુ તેમના શબ્દોમાં ક્યારેય ફેરફાર આવ્યો નહીં. આ જ સચ્ચા દાઈની ઓળખ છે. સમય બદલાય. લોકો બદલાય. પરંતુ હક બદલાતો નથી.
**સમજણ** આજે ઘણીવાર આપણે સત્ય છોડવાનું કારણ શોધીએ છીએ. "લોકો શું કહેશે?" "કોઈ સાંભળતું નથી." "હું એકલો શું કરી શકું?" નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)નું જીવન આ દરેક પ્રશ્નનો જવાબ છે. અલ્લાહે તેમને પૂછ્યું નહીં, "કેટલા લોકો ઈમાન લાવ્યા?" અલ્લાહે તેમની વફાદારી જોઈ. તેમનો સબર જોયો. તેમની સચ્ચાઈ જોઈ. મોમિનનું કાર્ય પરિણામ લખવાનું નથી. પરિણામ તો અલ્લાહના હાથમાં છે. મોમિનનું કાર્ય છે... **હકને ઓળખવો,** **તેના પર અડગ રહેવું,** **અને હિકમત સાથે તેને પહોંચાડવું.**
આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. જો આખી દુનિયા એક તરફ ચાલે, અને કુરઆન બીજી તરફ બોલાવે... તો હું કોની સાથે જઈશ? શું હું લોકોની સંખ્યા જોઈને સત્ય પસંદ કરું છું? કે પછી અલ્લાહની હિદાયત જોઈને? કુરઆન આપણને શીખવે છે કે ભીડ હંમેશા સત્યની નિશાની નથી. ક્યારેક આખું સત્ય, માત્ર થોડાક લોકો સાથે જ ઊભું હોય છે. અલ્લાહ આપણને હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ) જેવો સબર અતા કરે. હક પર અડગ રહેવાની હિંમત આપે. અને લોકોની પ્રશંસા કે નિંદા કરતાં પોતાની ખુશનૂદીને વધુ મહત્વ આપવાની તૌફીક આપે. આમીન. |
|
August 4
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ **કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ** **હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)** **ભાગ ૨** **શિર્કની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?** **શૈતાને એક સમાજને એક જ દિવસે ગેરમાર્ગે દોર્યો નહોતો.**
આપણે ઘણીવાર વિચારીએ છીએ... જો અલ્લાહ એક જ હતા, તો પછી લોકો શિર્ક સુધી કેવી રીતે પહોંચી ગયા? શું કોઈ નબીએ તેમને મૂર્તિપૂજા શીખવી? ના. શું તેઓ એક જ દિવસમાં અલ્લાહને ભૂલી ગયા? ના. કુરઆન અને પ્રાચીન ઇસ્લામી ઇતિહાસ આપણને જણાવે છે કે શિર્કની શરૂઆત **ઇબાદતથી નહીં, પરંતુ અતિશય સન્માનથી થઈ હતી.**
અલ્લાહ કુરઆનમાં તેમની કૌમની વાત આ રીતે નોંધે છે.
وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ તેઓએ કહ્યું, તમારા ઇલાહોને ક્યારેય છોડશો નહીં.
وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا વદ્દને છોડશો નહીં. સુવાઅને છોડશો નહીં.
وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا યગૂસ, યઊક, અને નસ્રને પણ છોડશો નહીં. **સૂરા નૂહ ૭૧:૨૩**
પ્રશ્ન થાય છે... આ પાંચ નામ કોણ હતા? પ્રાચીન તફસીરોમાં, ખાસ કરીને હઝરત ઇબ્ન અબ્બાસ (રદિયલ્લાહુ અન્હુ)થી વર્ણવાયેલા અહેવાલોમાં સમજાવવામાં આવ્યું છે કે આ લોકો પોતાની કૌમના અત્યંત નેક, પરહેઝગાર અને અલ્લાહના આજ્ઞાકારી બંદાઓ હતા. લોકો તેમને પ્રેમ કરતા. તેમના અખલાકથી પ્રભાવિત હતા. તેમના અવસાન પછી લોકો દુઃખી થયા. અહીંથી શૈતાને પોતાની સૌથી લાંબી યોજના શરૂ કરી.
શૈતાને પ્રથમ પેઢીને એવું નહોતું કહ્યું, "તેમની ઇબાદત કરો." તે માત્ર એટલું કહ્યું. "તેમની યાદમાં નિશાની બનાવો." "જ્યારે તમે તેમને જોશો, ત્યારે તમને પણ નેકી કરવાની પ્રેરણા મળશે." લોકોને આ વાત યોગ્ય લાગી. તેમણે મૂર્તિઓ બનાવી. પરંતુ તેઓ તેમની ઇબાદત કરતા નહોતા.
સમય પસાર થયો. પ્રથમ પેઢી દુનિયામાંથી ચાલી ગઈ. બીજી પેઢી આવી. તેમને માત્ર મૂર્તિઓ દેખાઈ. પરંતુ તેનું મૂળ કારણ ખબર નહોતું. પછી શૈતાને ફરી વસવસો નાખ્યો. "તમારા પૂર્વજો આ મહાન લોકોનો આદર કરતા હતા." ધીમે ધીમે સન્માન, શ્રદ્ધામાં બદલાયું. શ્રદ્ધા, અતિશય માનમાં બદલાઈ. અને અંતે, ઇબાદતમાં ફેરવાઈ ગઈ.
આ જ કારણ છે કે કુરઆન શિર્કને માત્ર એક ખોટી ક્રિયા તરીકે રજૂ કરતું નથી. તે બતાવે છે કે શિર્ક એક **ધીમો ઇતિહાસ** છે. એક પેઢી નાનો ફેરફાર કરે છે. આગલી પેઢી તેને સામાન્ય માને છે. અને ત્યાર પછીની પેઢી તેને દીન સમજી લે છે.
વિચાર કરો... શૈતાને શું કર્યું? તેણે જૂઠને સત્યના વસ્ત્રો પહેરાવ્યા. તેણે કહ્યું નહીં, "અલ્લાહને છોડી દો." તેણે કહ્યું, "આ તો માત્ર સન્માન છે." આ જ તેની સૌથી ખતરનાક ચાલ છે.
મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ) એ પોતાની ઉમ્મતને વારંવાર ચેતવણી આપી કે દીનમાં એવી બાબતો ઉમેરશો નહીં, જેનો આધાર અલ્લાહના કલામ અને તેમની સુન્નતમાં નથી. કારણ કે સત્યમાં થોડો પણ ફેરફાર, જો સતત ચાલુ રહે, તો પેઢીઓ પછી આખો માર્ગ બદલાઈ શકે છે.
ઇતિહાસ સાક્ષી છે. હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ) ૯૫૦ વર્ષ સુધી લોકોને સમજાવતા રહ્યા. તેમણે ક્યારેય લોકોનો અપમાન કર્યો નહીં. પરંતુ ક્યારેય સત્ય સાથે સમાધાન પણ કર્યું નહીં. તેમણે લોકોને વ્યક્તિઓ તરફ નહીં, અલ્લાહ તરફ બોલાવ્યા. આ જ દરેક નબીની દાવત હતી.
**સમજણ** આ કથા માત્ર ભૂતકાળની નથી. આ દરેક યુગ માટે ચેતવણી છે. જ્યારે પણ કોઈ માન્યતા, રીવાજ, અથવા અકીદો સ્વીકારીએ, ત્યારે આપણે એક પ્રશ્ન જરૂર પૂછવો જોઈએ. **શું આ માટે મારી પાસે કુરઆનની દલીલ છે?** **શું આ માટે રસૂલુલ્લાહની સાબિત સુન્નત છે?** જો જવાબ "ના" હોય, તો મોમિન થોભે છે, વિચાર કરે છે, અને સત્ય શોધે છે. ઇસ્લામ અંધ અનુસરણ શીખવતો નથી. તે દલીલ, સમજ, અને હકની શોધ શીખવે છે.
આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. શું હું મારા અકીદાને કુરઆનની કસોટી પર ચકાસું છું? કે પછી માત્ર એટલા માટે કોઈ વાત સ્વીકારી લઉં છું, કારણ કે લોકો વર્ષોથી એવું કરતા આવ્યા છે? શું હું વ્યક્તિઓને અનુસરું છું? કે પછી અલ્લાહની હિદાયતને? કુરઆન શીખવે છે કે સત્ય વ્યક્તિઓથી મોટું છે. જો હક સ્પષ્ટ થઈ જાય, તો સાચો મોમિન પોતાના રબના હુકમને સૌથી ઉપર રાખે છે. અલ્લાહ આપણને હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)ની દાવત સમજવાની તૌફીક આપે. આપણને દરેક અકીદાને કુરઆન અને રસૂલુલ્લાહની સુન્નતના પ્રકાશમાં પરખવાની સમજ અતા કરે. અને આપણા દિલને હંમેશા હક પર અડગ રાખે. આમીન. |
|
August 3
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ **કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ** **હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)** **ભાગ ૧** **ઇતિહાસનું પ્રથમ મહાન દાઈ** **શા માટે અલ્લાહે નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)ને ૯૫૦ વર્ષ સુધી પોતાની કૌમમાં રાખ્યા?**
આપણે અત્યાર સુધી હઝરત આદમ (અલૈહિસ્સલામ)થી લઈને તેમના પુત્રો હાબીલ અને કાબીલની ઘટના સુધીનો ઇતિહાસ જોયો. હવે કુરઆન આપણને માનવ ઇતિહાસના બીજા મહાન વળાંક તરફ લઈ જાય છે. હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ). ઘણા લોકો માત્ર એટલું જાણે છે કે તેઓએ એક મોટી કશ્તી બનાવી હતી અને આખી દુનિયામાં પૂર આવ્યું હતું. પરંતુ કુરઆનનો ભાર કશ્તી પર નથી. કુરઆનનો ભાર **૯૫૦ વર્ષની દાવત** પર છે. પ્રશ્ન એ છે... એક નબીને પોતાની કૌમને સમજાવવા માટે આટલો લાંબો સમય શા માટે આપવો પડ્યો?
અલ્લાહ કુરઆનમાં ફરમાવે છે.
إِنَّا أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ નિઃસંદેહ, અમે નૂહને તેમની કૌમ તરફ મોકલ્યા.
أَنْ أَنذِرْ قَوْمَكَ તેમને કહી દો, પોતાની કૌમને ચેતવી દો.
مِن قَبْلِ أَن يَأْتِيَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ તે પહેલાં કે તેમની ઉપર દુઃખદાયક અઝાબ આવી પહોંચે. **સૂરા નૂહ ૭૧:૧**
ધ્યાન આપો... અલ્લાહે શરૂઆત જ **ચેતવણી**થી કરી. કારણ કે સચ્ચો નબી લોકોનું દિલ જીતવા માટે સત્ય બદલતો નથી. તે લોકોને ખુશ કરવા માટે અલ્લાહના હુકમમાં ફેરફાર કરતો નથી. તેનું કાર્ય છે... **હક પહોંચાડવું.** લોકો સ્વીકારે કે ન સ્વીકારે, તે અલગ વાત છે.
હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)એ પોતાની કૌમને કહ્યું.
يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّهَ હે મારી કૌમ, માત્ર અલ્લાહની ઇબાદત કરો.
مَا لَكُم مِّنْ إِلَٰهٍ غَيْرُهُ તેના સિવાય તમારો કોઈ ઇલાહ નથી.
إِنِّي أَخَافُ عَلَيْكُمْ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ મને તમારા માટે એક મહાન દિવસના અઝાબનો ભય છે. **સૂરા અલ આરાફ ૭:૫૯**
નૂહ (અલૈહિસ્સલામ)એ લોકો પાસે સંપત્તિ માગી નહીં. પદ માગ્યું નહીં. સત્તા માગી નહીં. તેમણે માત્ર એક જ વાત કહી. **અલ્લાહને ઓળખો.** **અલ્લાહની ઇબાદત કરો.**
પણ પ્રશ્ન થાય છે... લોકોએ તેમની વાત કેમ ન માની? શું તેઓ અલ્લાહને ઓળખતા નહોતા? કુરઆન અને પ્રાચીન ઇસ્લામી ઇતિહાસ જણાવે છે કે તેઓ અલ્લાહના અસ્તિત્વનો સંપૂર્ણ ઇનકાર કરતા નહોતા. સમસ્યા બીજી હતી. ધીમે ધીમે તેમણે નેક લોકોની યાદને અકીદામાં ફેરવી દીધી. શરૂઆત સન્માનથી થઈ. પછી સ્મારકો બન્યા. પછી મૂર્તિઓ બની. અને પછી ઇબાદત શરૂ થઈ. શૈતાન હંમેશા ધીમે ધીમે ગેરમાર્ગે દોરે છે.
આ વાતને કુરઆન ખૂબ સ્પષ્ટ રીતે નોંધે છે.
وَقَالُوا لَا تَذَرُنَّ آلِهَتَكُمْ તેઓએ એકબીજાને કહ્યું, તમારા ઇલાહોને ક્યારેય છોડશો નહીં.
وَلَا تَذَرُنَّ وَدًّا وَلَا سُوَاعًا વદ્દને છોડશો નહીં. સુવાઅને છોડશો નહીં.
وَلَا يَغُوثَ وَيَعُوقَ وَنَسْرًا યગૂસ, યઊક, અને નસ્રને પણ છોડશો નહીં. **સૂરા નૂહ ૭૧:૨૩**
પ્રાચીન તફસીરોમાં, ખાસ કરીને ઇબ્ન અબ્બાસ (રદિયલ્લાહુ અન્હુ)થી વર્ણવાયેલા અહેવાલોમાં સમજાવવામાં આવ્યું છે કે આ નામો મૂળ એવા નેક લોકોના હતા, જેઓનું લોકો ખૂબ સન્માન કરતા. તેમના અવસાન પછી, શૈતાને લોકોને સમજાવ્યું કે તેમની યાદમાં નિશાનીઓ બનાવો. પછીની પેઢીએ તેનું કારણ ભૂલી ગયું. અને ધીમે ધીમે તે નિશાનીઓ ઇબાદતનું કેન્દ્ર બની ગઈ. આ રીતે શિર્ક એક જ દિવસમાં નહીં, પરંતુ પેઢી દર પેઢી સમાજમાં પ્રવેશ્યો.
**સમજણ** આ ઘટના આપણને એક ખૂબ મોટો પાઠ શીખવે છે. શૈતાન ભાગ્યે જ માણસને સીધું કહે છે, "અલ્લાહનો ઇનકાર કરો." તે પહેલા નાના ફેરફારો કરાવે છે. પછી કહે છે, "આ તો માત્ર સન્માન છે." "આ તો માત્ર પરંપરા છે." "આ તો માત્ર પ્રેમનું પ્રતિક છે." જ્યારે અલ્લાહની હિદાયતથી દૂર કોઈ કાર્ય ધીમે ધીમે અકીદાનો ભાગ બની જાય, ત્યારે સમાજને ખબર પણ પડતી નથી કે તે હકથી કેટલો દૂર આવી ગયો છે. એટલા માટે કુરઆન વારંવાર આપણને મૂળ સ્ત્રોત તરફ પાછા બોલાવે છે. અલ્લાહનું કલામ. અને મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ) ની સુન્નત.
આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. શું મારી ઇબાદત, મારી માન્યતાઓ, અને મારા અકીદા સીધા કુરઆન અને રસૂલુલ્લાહની સુન્નત પરથી ઉભા છે? કે પછી હું એવી વાતો પણ અનુસરું છું, જેનો આધાર માત્ર સમાજ, રીવાજ, અથવા લોકોની વાતોમાં છે? સાચો મોમિન તે છે, જે સત્ય સામે પોતાનો અહંકાર છોડે છે, અને અલ્લાહના કલામને પોતાની સૌથી મોટી કસોટી બનાવે છે. અલ્લાહ આપણને હઝરત નૂહ (અલૈહિસ્સલામ) જેવી અડગતા અતા કરે. આપણને પોતાના અકીદાને કુરઆન અને સુન્નતના નૂરથી હંમેશા શુદ્ધ રાખવાની તૌફીક આપે. અને જ્યારે હક સ્પષ્ટ થઈ જાય, ત્યારે તેને સ્વીકારવાની હિંમત અતા કરે. આમીન. |
|
August 2
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ **કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ** **ભાગ ૮** **હસદથી હત્યા સુધી** **શૈતાન માણસને એક જ દિવસે ગેરમાર્ગે દોરતો નથી.**
આપણે હાબીલ અને કાબીલની કથા વાંચી. પણ જો ધ્યાનથી જોઈએ, તો કાબીલે પોતાના ભાઈની હત્યા એક જ ક્ષણમાં કરી નહોતી. આ પાપની શરૂઆત ઘણા સમય પહેલાં થઈ ગઈ હતી. કુરઆન આપણને બતાવે છે કે મોટા ગુનાઓ પહેલાં દિલમાં જન્મે છે. પછી વિચારોમાં. પછી શબ્દોમાં. અને છેલ્લે અમલમાં. આ જ શૈતાનનો માર્ગ છે.
**પ્રથમ પગથિયું** **હસદ** કાબીલે જોયું કે હાબીલની કુરબાની કબૂલ થઈ. તે પોતાને સુધારી શકતો હતો. પણ તેણે પોતાના દિલમાં હસદને જગ્યા આપી. કુરઆન કહે છે.
إِنَّمَا يَتَقَبَّلُ اللَّهُ مِنَ الْمُتَّقِينَ નિઃસંદેહ, અલ્લાહ તો માત્ર મુત્તકી લોકો પાસેથી જ કબૂલ કરે છે. **સૂરા અલ માઇદહ ૫:૨૭**
સમજણ મોમિન બીજાની કબૂલિયત જોઈને પોતાની ઇસ્લાહ કરે છે. હસદી માણસ બીજાની નેમત જોઈને બળે છે.
**બીજું પગથિયું** **અહંકાર** હસદ પછી માણસ પોતાના દિલને સમજાવવા લાગે છે. "સમસ્યા મારી નથી." "બીજો જ ખોટો છે." આ જ અહંકાર છે. અહંકાર માણસને પોતાની ભૂલ દેખાવા દેતો નથી. આ જ ઇબ્લીસનો પણ માર્ગ હતો.
**ત્રીજું પગથિયું** **નફ્સ ગુનાને સુંદર બનાવી દે છે** કુરઆન કહે છે.
فَطَوَّعَتْ لَهُ نَفْسُهُ قَتْلَ أَخِيهِ પછી તેના નફ્સે તેના માટે પોતાના ભાઈની હત્યાને સરળ અને યોગ્ય બનાવી દીધી.
فَقَتَلَهُ પછી તેણે તેની હત્યા કરી. **સૂરા અલ માઇદહ ૫:૩૦**
ધ્યાન આપો... કુરઆન એવું નથી કહેતું કે શૈતાને તેનો હાથ પકડી લીધો. કુરઆન કહે છે, તેના પોતાના નફ્સે તેને સમજાવી દીધો. જ્યારે માણસ સતત પોતાના નફ્સની વાત સાંભળે, ત્યારે ધીમે ધીમે જુલ્મ પણ તેને યોગ્ય લાગવા લાગે છે. આથી મોમિન માટે સૌથી મોટો સંઘર્ષ પોતાના નફ્સ સામે છે.
**ચોથું પગથિયું** **જુલ્મ** હવે હસદ, અહંકાર, અને નફ્સ મળીને એક એવો નિર્ણય કરાવે છે, જેનું પરિણામ આખી જિંદગી બદલાવી દે. એક નિર્દોષનો જીવ ગયો. એક પરિવાર તૂટી ગયો. અને કાબીલ પોતે પણ ક્યારેય શાંતિ મેળવી શક્યો નહીં. પાપ માણસને ક્યારેય સુખ આપતું નથી.
ઇતિહાસમાં દરેક મોટા જુલ્મની શરૂઆત પણ આવી જ થઈ. ફિરઔને પોતાને સૌથી મોટો માન્યો. નમરૂદે પોતાની સત્તાને અલ્લાહના હુકમ કરતાં મોટી માની. યઝીદે સત્તા માટે હકનો વિરોધ કર્યો. દરેક ઘટનામાં શરૂઆત દિલની બિમારીથી થઈ. પછી તે આખા સમાજ માટે આફત બની. આથી કુરઆન માત્ર કાયદા નથી શીખવતું. સૌથી પહેલાં દિલની ઇસ્લાહ કરે છે.
મુહંમદ રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ) એ ફરમાવ્યું: **"શરીરમાં એક માંસનો ટુકડો છે. જો તે સુધરી જાય તો આખું શરીર સુધરી જાય, અને જો તે બગડી જાય તો આખું શરીર બગડી જાય. તે છે દિલ."** જ્યારે દિલમાં તક્વા હોય, ત્યારે હાથ જુલ્મ કરતો નથી. જીભ જૂઠ બોલતી નથી. અને આંખ હસદથી નથી જોતું.
સમજણ આજે શૈતાન કદાચ આપણને હત્યા કરવા નહીં કહે. પરંતુ તે એટલું જરૂર કહે છે. "તેની સફળતા જોઈને દુઃખી થા." "તેને નીચે બતાવ." "તેના વિશે જૂઠ ફેલાવ." "તારી ભૂલ સ્વીકારતો નહીં." જો આપણે આ નાના પગથિયાંને રોકી ન શકીએ, તો મોટા પાપો સુધી પહોંચવામાં સમય લાગતો નથી. માટે જ કુરઆન વારંવાર દિલને શુદ્ધ કરવાની વાત કરે છે.
આજે આપણે પોતાના દિલને ચાર પ્રશ્ન પૂછીએ. શું મને કોઈની નેમત જોઈને હસદ થાય છે? શું હું પોતાની ભૂલ સ્વીકારી શકું છું? શું હું મારા નફ્સની દરેક ઇચ્છાને સાચી માની લઉં છું? શું મારા કોઈ નિર્ણયથી બીજા પર જુલ્મ થાય છે? જો આ ચાર પ્રશ્નોના જવાબમાં આપણે પોતાની ઇસ્લાહ શરૂ કરી દઈએ, તો ઇન શા અલ્લાહ, મોટા પાપો સુધી પહોંચતા પહેલાં જ આપણે પોતાને બચાવી શકીશું. અલ્લાહ આપણા દિલને તક્વાથી જીવંત રાખે. હસદ, અહંકાર, જૂઠ, અને જુલ્મથી મહફૂઝ રાખે. આપણને પોતાના નફ્સ પર વિજય મેળવવાની તૌફીક અતા કરે. અને આપણો અંત એવો કરે કે જ્યારે આપણે તેની સમક્ષ હાજર થઈએ, ત્યારે તે આપણાથી રાજી હોય. આમીન. |
|
August 1
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ **કુરઆનમાં અંબિયાઓની કથાઓ** **ભાગ ૭** **એક કાગડાએ માનવજાતને શું શીખવ્યું?** **જ્યારે માણસ ભૂલી ગયો... ત્યારે અલ્લાહે એક પક્ષીને શિક્ષક બનાવ્યો.**
કાબીલે પોતાના ભાઈ હાબીલની હત્યા કરી. ગુસ્સો શાંત થઈ ગયો. હસદ પૂરો થઈ ગયો. પણ હવે એક નવી સમસ્યા ઊભી થઈ. તેના ભાઈનો મૃતદેહ તેની સામે પડ્યો હતો. માનવ ઇતિહાસમાં આ પ્રથમ મૃત્યુ હતું. કોઈને ખબર નહોતી કે મૃતદેહ સાથે શું કરવું. તે જ ક્ષણે અલ્લાહે એક એવી ઘટના સર્જી, જે કિયામત સુધી માણસને નમ્રતા શીખવશે.
અલ્લાહ કુરઆનમાં ફરમાવે છે.
فَبَعَثَ اللَّهُ غُرَابًا يَبْحَثُ فِي الْأَرْضِ પછી અલ્લાહે એક કાગડો મોકલ્યો, જે જમીન ખોદી રહ્યો હતો.
لِيُرِيَهُ كَيْفَ يُوَارِي سَوْأَةَ أَخِيهِ જેથી તેને બતાવે કે પોતાના ભાઈના મૃતદેહને કેવી રીતે દફનાવવો. **સૂરા અલ-માઇદહ ૫:૩૧**
વિચાર કરો... અલ્લાહ ઇચ્છે તો ફરિશ્તો મોકલી શકતા. અથવા સીધું જ આદેશ આપી શકતા. પણ તેમણે એક સામાન્ય કાગડાને શિક્ષક બનાવ્યો. આમાં એક ઊંડી હિકમત છે. જ્યારે માણસ પોતાના અહંકારમાં અંધ બની જાય, ત્યારે ક્યારેક અલ્લાહ તેને પોતાની જ સૃષ્ટિ પાસેથી શીખવે છે.
કાબીલે જ્યારે કાગડાને જોયો, ત્યારે તેના દિલમાં પસ્તાવો થયો.
قَالَ يَا وَيْلَتَىٰ તેણે કહ્યું, હાય મારી બરબાદી.
أَعَجَزْتُ أَنْ أَكُونَ مِثْلَ هَٰذَا الْغُرَابِ શું હું આ કાગડા જેટલો પણ ન બની શક્યો?
فَأُوَارِيَ سَوْأَةَ أَخِي કે હું મારા ભાઈના મૃતદેહને દફનાવી શકું?
فَأَصْبَحَ مِنَ النَّادِمِينَ પછી તે પસ્તાવો કરનારાઓમાંનો થઈ ગયો. **સૂરા અલ-માઇદહ ૫:૩૧**
પરંતુ ધ્યાન આપો... આ પસ્તાવો **તૌબા નહોતો.** કુરઆન એવું નથી કહેતું કે તેણે અલ્લાહ પાસે માફી માંગી. તેણે પોતાની ભૂલ સ્વીકારી. અથવા બદલાવ લાવ્યો. માત્ર પસ્તાવો, માણસને અલ્લાહ સુધી નથી પહોંચાડતો. **સાચી તૌબા માટે દિલ, જીભ અને અમલ ત્રણેય બદલાવા જોઈએ.**
પછી અલ્લાહ એક એવો સિદ્ધાંત જાહેર કરે છે, જે સમગ્ર માનવજાત માટે છે.
مِنْ أَجْلِ ذَٰلِكَ كَتَبْنَا عَلَىٰ بَنِي إِسْرَائِيلَ આ કારણે અમે બની ઇસરાઇલ પર ફરજ કરી...
أَنَّهُ مَن قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ કે જે કોઈ એક નિર્દોષ વ્યક્તિની હત્યા કરે...
فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا તો જાણે તેણે સમગ્ર માનવજાતની હત્યા કરી.
وَمَنْ أَحْيَاهَا અને જે કોઈ એક જીવ બચાવે...
فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا તો જાણે તેણે સમગ્ર માનવજાતને જીવન આપ્યું. **સૂરા અલ-માઇદહ ૫:૩૨**
આ આયતનો સંદેશ માત્ર હત્યા વિશે નથી. તે માણસના જીવનની પવિત્રતા વિશે છે. એક નિર્દોષ જીવન, અલ્લાહની નજરમાં, અત્યંત કિંમતી છે. જે સમાજ માનવ જીવનનું સન્માન કરે છે, ત્યાં ન્યાય જીવંત રહે છે. અને જ્યાં જીવન સસ્તું બની જાય, ત્યાં જુલ્મ ઝડપથી વધે છે.
ઇતિહાસ સાક્ષી છે. પ્રથમ હત્યા પછી, માનવજાતે અનેક યુદ્ધો જોયા. સત્તા માટે. સંપત્તિ માટે. જાતિ માટે. પરંતુ અલ્લાહનો સિદ્ધાંત બદલાયો નથી. નિર્દોષનું લોહી ક્યારેય હલકું નથી. આ જ સિદ્ધાંત પછી કર્બલામાં પણ દેખાયો. ઇમામ હુસૈન (અલૈહિસ્સલામ) એ પોતાના જીવનથી બતાવ્યું કે એક નિર્દોષનું લોહી, જો હક માટે વહે, તો તે આખી ઉમ્મતને જાગૃત કરી શકે છે. કર્બલાનો સંદેશ એ નહોતો કે લોહી વહાવો. પરંતુ એ હતો કે **જુલ્મને ક્યારેય સામાન્ય ન માનો, અને નિર્દોષના હક માટે ઊભા રહેવાની હિંમત રાખો.**
સમજણ આજે આપણે કદાચ કોઈની હત્યા ન કરીએ. પણ શું આપણે કોઈનું માનહાનિ કરીએ છીએ? શું આપણે જૂઠા આરોપ લગાવીએ છીએ? શું આપણે કોઈની રોજી છીનવી લઈએ છીએ? શું આપણે કોઈને અન્યાયથી દબાવીએ છીએ? કુરઆન શીખવે છે કે મોમિનનો હાથ, જીભ, અને વર્તન બીજાઓ માટે સલામતીનું કારણ બનવું જોઈએ. જે વ્યક્તિ બીજાને સુરક્ષા આપે છે, તે જ કુરઆનની ભાવનાને જીવતો હોય છે.
આજે આપણે પોતાના દિલને એક પ્રશ્ન પૂછીએ. મારા કારણે કેટલા લોકો સુરક્ષિત અનુભવે છે? મારી જીભથી કેટલા લોકોને દુઃખ પહોંચે છે? શું હું કોઈના માન, અધિકાર, અથવા જીવનને નુકસાન પહોંચાડું છું? કે પછી હું અલ્લાહની ખુશનૂદી માટે લોકોની રક્ષા કરવાનો પ્રયત્ન કરું છું? કુરઆન શીખવે છે કે મહાન માણસ તે નથી, જે માત્ર પોતાને બચાવે. મહાન માણસ તે છે, જે બીજા માટે રહેમત બને. અલ્લાહ આપણને એવો મોમિન બનાવે, જેના હાથથી કોઈ પર જુલ્મ ન થાય, જેની જીભથી કોઈનું દિલ ન દુભાય, અને જેના જીવનથી સમાજમાં ન્યાય, રહેમ, અને અમન ફેલાય. આમીન. |
|
|