અલવી બોહરા જાગૃતિ સૈયદના અલી ઝીંદાબાદ
કુરાન મજીદ ની આયતો - October 2026
October 31
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ 12 અમાનત સોંપો તો સાક્ષી રાખો યતીમ પુખ્ત થયો, તેને પોતાના માલની સમજણ આવી ગઈ અને હવે તેનો માલ પાછો સોંપવાનો સમય આવ્યો. પણ એક સવાલ છે: માલ પાછો આપતી વખતે કોઈ સાક્ષી કે હિસાબ રાખવો જરૂરી નથી? કુરઆન — સૂરા અન-નિસા, આયત 6 فَإِذَا دَفَعْتُمْ إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ فَأَشْهِدُوا عَلَيْهِمْ ۚ وَكَفَىٰ بِاللَّهِ حَسِيبًا ગુજરાતી અર્થ: “જ્યારે તમે તેમનો માલ તેમને સોંપો, ત્યારે તેના પર સાક્ષી રાખો. અને હિસાબ લેવા માટે અલ્લાહ પૂરતો છે.” સમજણ: અલ્લાહ અહીં માત્ર માલ પાછો આપવાનું નથી કહેતા, પણ એ કામ પારદર્શક રીતે કરવાની તાલીમ આપે છે. સાક્ષી રાખવાથી યતીમનો હક પણ સુરક્ષિત રહે છે અને અમાનત સંભાળનારની જવાબદારીનો પણ પુરાવો રહે છે. દીન આપણને શીખવે છે કે અમાનતના મામલામાં માત્ર પોતાની વાત પર ભરોસો ન રાખો. હિસાબ સાફ રાખો, કારણ કે દુનિયાના લોકોની નજરથી વાત છૂપી રહી શકે, પણ અલ્લાહથી નહીં. જેના હાથમાં બીજાનો માલ હોય, તેણે યાદ રાખવું જોઈએ કે તે માલ તેની મિલકત નથી, અમાનત છે..
October 30
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૧૧ માલ છે, પણ સમજદારી છે? કોઈ ઇન્સાન પાસે પૈસા કે મિલકત હોય, પણ તેને સંભાળવાની સમજ ન હોય, તો શું તેની અમાનતની હિફાઝત કરવી જરૂરી નથી? અલ્લાહ કહે છે: وَلَا تُؤْتُوا السُّفَهَاءَ أَمْوَالَكُمُ الَّتِي جَعَلَ اللَّهُ لَكُمْ قِيَامًا وَارْزُقُوهُمْ فِيهَا وَاكْسُوهُمْ وَقُولُوا لَهُمْ قَوْلًا مَّعْرُوفًا “તમારી મિલકત, જેને અલ્લાહે તમારા જીવનના આધારનું સાધન બનાવી છે, તે સમજ વગરના લોકોના હાથમાં ન સોંપો. તેમાંથી તેમને ખવડાવો, પહેરાવો અને તેમની સાથે સારી રીતે વાત કરો.” સૂરા અન-નિસા 4:5 સમજણ: આ આયતનો મકસદ કોઈને અપમાનિત કરવાનો નથી. મકસદ છે માલની હિફાઝત અને જવાબદારી. જેની પાસે કોઈની મિલકતની જવાબદારી હોય, તેણે એ માલનો ઉપયોગ પોતાના ફાયદા માટે નહીં, પણ હકદારની ભલાઈ માટે કરવો જોઈએ. સાથે જ, જેની પાસે સમજ ઓછી હોય તેની સાથે ઇઝ્ઝતથી વાત કરવી પણ અલ્લાહનો હુકમ છે. માલ સંભાળવો એક જવાબદારી છે, માલિકીનો અધિકાર નહીં.
October 29
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૧૦ મહેર ભેટ છે કે સ્ત્રીનો હક? લગ્નની વાત આવે ત્યારે મહેરનો ઉલ્લેખ થાય છે. પણ શું મહેર ફક્ત એક રિવાજ છે, કે અલ્લાહે નક્કી કરેલો સ્ત્રીનો હક? અલ્લાહ કહે છે: وَآتُوا النِّسَاءَ صَدُقَاتِهِنَّ نِحْلَةً “અને સ્ત્રીઓને તેમના મહેર ખુશીથી અદા કરો.” સૂરા અન-નિસા 4:4નો ભાગ. સમજણ: મહેર સ્ત્રીનો હક છે. એ તેના પોતાના માલમાં આવે છે. કોઈ બીજાને એના પર પોતાની મરજી ચલાવવાનો હક નથી. જો સ્ત્રી પોતાની ખુશીથી મહેરમાંથી કંઈ આપે, તો એ અલગ વાત છે. પણ દબાણ કરીને મહેર છોડાવવો કે પાછો લેવો, એ આ આયતના મકસદની વિરુદ્ધ છે. દીનમાં હક આપવો ફક્ત સારા શબ્દો બોલવા કરતાં વધારે મહત્વનો છે. લગ્નમાં ઇઝ્ઝત, જવાબદારી અને ઇન્સાફ હોય તો જ સંબંધમાં બરકત આવે.
October 28
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૯ નાપસંદગીમાં પણ ઇન્સાફ રાખો. કોઈ સંબંધમાં મતભેદ થાય, તો માણસ સામેની વ્યક્તિની એક ભૂલને એટલી મોટી બનાવી દે છે કે તેની બધી સારી વાતો ભૂલી જાય છે. પણ અલ્લાહ આપણને બીજો રસ્તો બતાવે છે. وَعَاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ ۚ فَإِن كَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسَىٰ أَن تَكْرَهُوا شَيْئًا وَيَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْرًا كَثِيرًا “તેમની સાથે ભલા તરીકાથી જીવન ગુજારો. જો તમને તેઓ નાપસંદ હોય, તો બની શકે કે તમને એક વાત નાપસંદ હોય અને અલ્લાહ તેમાં ઘણી ભલાઈ રાખે.” સૂરા અન-નિસા 4:19નો ભાગ. સમજણ: આયત આપણને શીખવે છે કે નાપસંદગી થાય એટલે ઇન્સાફ છોડી દેવાનો નહીં. દરેક મતભેદનો જવાબ અપમાન નથી. દરેક નારાજગીનો ઉકેલ જુલ્મ નથી. સારા અખલાક એ ત્યારે દેખાય છે જ્યારે ગુસ્સો હોય છતાં માણસ પોતાની હદમાં રહે. આ વાત ફક્ત પતિ-પત્ની માટે જ નહીં, દરેક સંબંધ માટે એક મોટો સબક છે: કોઈની એક ખામી જોઈને તેની આખી કિંમત નક્કી ન કરો.
October 27
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૬ વારસો વહેંચતા પહેલાં શું યાદ રાખવું? ઘરમાં કોઈનું ઇન્તેકાલ થાય, ત્યારે વારસાની મિલકત વહેંચવાની ઉતાવળ થાય છે. પણ મિલકત વહેંચતાં પહેલાં મરહૂમના દેવા અને વસિયતનો હિસાબ કર્યો છે? અલ્લાહ વારસાની આયતોમાં વારંવાર યાદ કરાવે છે: مِن بَعْدِ وَصِيَّةٍ يُوصِي بِهَا أَوْ دَيْنٍ “વસિયત પૂરી કર્યા પછી અથવા દેવું ચૂકવ્યા પછી.” સૂરા અન-નિસા 4:11નો ભાગ. સમજણ: વારસાની વહેંચણી ફક્ત મિલકત કોને કેટલી મળશે એનો સવાલ નથી. મરહૂમના બાકી હક અને દેવાની જવાબદારી પણ છે. કોઈ વારસદાર પોતાની પસંદ પ્રમાણે પહેલા મિલકત વહેંચી દે અને પછી દેવાની વાત ભૂલી જાય, તો એ ઇન્સાફ નથી. વસિયત પણ અલ્લાહના નક્કી કરેલા નિયમોને આધીન છે; દરેક વસિયત મનફાવે એમ અમલમાં મૂકી શકાય નહીં. એટલે ચોક્કસ કેસમાં જાણકાર આલિમ અને વારસાના કાયદા જાણતા નિષ્ણાતની સલાહ લેવી. મોમિન માટે અમાનતનો મતલબ છે કે મરહૂમના હક અને વારસદારોના હક બન્નેની હિફાઝત થાય.
October 26
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૭ યતીમનો હક ખાવાનું પરિણામ શું? જેની પાસે તાકાત નથી, જે પોતાનો હક માંગવા માટે કોઈની સામે ઊભો રહી શકતો નથી, એનો માલ પડાવી લેવો કેટલો મોટો ગુનો છે? અલ્લાહ ચેતવણી આપે છે: إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوَالَ الْيَتَامَىٰ ظُلْمًا إِنَّمَا يَأْكُلُونَ فِي بُطُونِهِمْ نَارًا وَسَيَصْلَوْنَ سَعِيرًا “નિશ્ચય જ, જેઓ જુલ્મથી યતીમોનો માલ ખાય છે, તેઓ પોતાના પેટમાં આગ ભરે છે અને ટૂંક સમયમાં ભડકતી આગમાં દાખલ થશે.” સૂરા અન-નિસા 4:10 સમજણ: આ ચેતવણી કેટલી સખત છે! યતીમનો માલ હોય કે કોઈ કમજોરનો હક, તેને પોતાની મિલકત સમજીને વાપરવો અલ્લાહની નજરમાં ગંભીર ગુનો છે. દુનિયામાં કોઈને ખબર ન પડે, હિસાબ છુપાવી દેવાય, કે લોકો સામે ઇઝ્ઝત જળવાઈ રહે — એનાથી અલ્લાહનો હિસાબ ટળી જતો નથી. એટલે કોઈની અમાનત તમારા હાથમાં હોય તો પોતાની જાતને પૂછજો: હું એની હિફાઝત કરું છું કે એમાંથી પોતાનો ફાયદો કાઢું છું? દીનની અસલિયત ફક્ત વાતોમાં નહીં, પણ બીજાનો હક આપણા હાથમાં હોય ત્યારે દેખાય છે.
October 25
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૪ અમાનત સંભાળો, પણ પોતાની હદમાં રહીને. કોઈ યતીમની મિલકતની જવાબદારી તમારા હાથમાં હોય અને તમે પોતે ગરીબ હો, તો શું એ માલમાંથી મનફાવે એટલું લઈ શકાય? અલ્લાહ આ બાબતમાં પણ માર્ગદર્શન આપે છે. وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ “જે સમૃદ્ધ હોય તેણે (યતીમના માલથી) દૂર રહેવું, અને જે ગરીબ હોય તેણે યોગ્ય હદ મુજબ જ લેવું.” સૂરા અન-નિસા 4:6નો ભાગ. સમજણ: અલ્લાહે ગરીબ સંભાળનાર માટે યોગ્ય હદમાં છૂટ આપી છે, મનમાની કરવાની પરવાનગી નહીં. અમાનતના માલમાંથી કંઈ લેવું પડે તો તે જરૂરિયાત અને વાજબી હદ મુજબ જ હોવું જોઈએ. હિસાબમાં પારદર્શિતા રાખવી જરૂરી છે. દીન આપણને ફક્ત બીજાના હકની વાત નથી શીખવતો; પોતાના ફાયદાની હદ ઓળખવાનું પણ શીખવે છે. યાદ રાખજો, ગરીબી શરમની વાત નથી. પણ કોઈની લાચારીનો ફાયદો ઉઠાવવો અમાનતદારી નથી.
October 24
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૫ વારસામાં કોનો કેટલો હક? ઘરમાં વારસો વહેંચવાનો આવે ત્યારે ક્યારેક સગાં પોતાની મરજી પ્રમાણે હિસ્સા નક્કી કરે છે. કોઈનો હક વધારે, કોઈનો ઓછો, અને કોઈને તો હિસ્સો આપવાની વાત જ નહીં. પણ વારસો કોઈની મહેરબાની છે કે અલ્લાહે નક્કી કરેલો હક? અલ્લાહ કહે છે: يُوصِيكُمُ اللَّهُ فِي أَوْلَادِكُمْ ۖ لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنثَيَيْنِ “અલ્લાહ તમને તમારી સંતાનના હિસ્સા વિશે હુકમ આપે છે: દીકરાનો હિસ્સો બે દીકરીઓના હિસ્સા જેટલો છે.” સૂરા અન-નિસા 4:11નો ભાગ. સમજણ: આ આયત વારસાના હિસાબની શરૂઆત છે. આ જ આયતમાં માતા-પિતા અને અન્ય વારસદારોના હિસ્સા પણ સમજાવવામાં આવ્યા છે. આખો હિસાબ પરિવારની મરજીથી નહીં, કુરઆનના હુકમ અને લાગુ પડતા વારસાના નિયમો મુજબ કરવો જોઈએ. દીકરો હોય કે દીકરી, કોઈનો હક દબાવી દેવો ઇન્સાફ નથી. અને કોઈ એક ટુકડો લઈને આખી આયતનો ફેંસલો કરી દેવો પણ યોગ્ય નથી. વારસાની વહેંચણીમાં દેવું, વસિયત અને બીજા હકનો પણ હિસાબ આવે છે. એટલે ચોક્કસ હિસ્સા માટે આખી પરિસ્થિતિ જાણવી જરૂરી છે. દીનનો હુકમ પોતાના ફાયદા પ્રમાણે પસંદ કરવાનો નથી. જ્યાં પોતાનો ફાયદો ઓછો થતો હોય, ત્યાં પણ ઇન્સાફ કાયમ રાખવો એ જ અસલ ઇમ્તિહાન છે.
October 23
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૪ અમાનત સંભાળો, પણ પોતાની હદમાં રહીને. કોઈ યતીમની મિલકતની જવાબદારી તમારા હાથમાં હોય અને તમે પોતે ગરીબ હો, તો શું એ માલમાંથી મનફાવે એટલું લઈ શકાય? અલ્લાહ આ બાબતમાં પણ માર્ગદર્શન આપે છે. وَمَن كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَن كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ “જે સમૃદ્ધ હોય તેણે (યતીમના માલથી) દૂર રહેવું, અને જે ગરીબ હોય તેણે યોગ્ય હદ મુજબ જ લેવું.” સૂરા અન-નિસા 4:6નો ભાગ. સમજણ: અલ્લાહે ગરીબ સંભાળનાર માટે યોગ્ય હદમાં છૂટ આપી છે, મનમાની કરવાની પરવાનગી નહીં. અમાનતના માલમાંથી કંઈ લેવું પડે તો તે જરૂરિયાત અને વાજબી હદ મુજબ જ હોવું જોઈએ. હિસાબમાં પારદર્શિતા રાખવી જરૂરી છે. દીન આપણને ફક્ત બીજાના હકની વાત નથી શીખવતો; પોતાના ફાયદાની હદ ઓળખવાનું પણ શીખવે છે. યાદ રાખજો, ગરીબી શરમની વાત નથી. પણ કોઈની લાચારીનો ફાયદો ઉઠાવવો અમાનતદારી નથી..
October 22
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૩ યતીમનો માલ ક્યારે સોંપવો? કોઈ બાળકના નામે મિલકત હોય અને તેની દેખરેખની જવાબદારી તમારા હાથમાં હોય, તો શું એ મિલકત તમારી બની જાય? ના. અમાનતની હિફાઝત કરવી અને અમાનતનો માલિક બની જવું, બન્ને અલગ વાત છે. અલ્લાહ કહે છે: وَابْتَلُوا الْيَتَامَىٰ حَتَّىٰ إِذَا بَلَغُوا النِّكَاحَ فَإِنْ آنَسْتُم مِّنْهُمْ رُشْدًا فَادْفَعُوا إِلَيْهِمْ أَمْوَالَهُمْ “યતીમોને તપાસતા રહો, જ્યાં સુધી તેઓ લગ્નની ઉંમરે પહોંચે. પછી જો તેમનામાં સમજદારી જુઓ, તો તેમનો માલ તેમને સોંપી દો.” સૂરા અન-નિસા 4:6નો ભાગ. સમજણ: અહીં ફક્ત ઉંમરનો સવાલ નથી. માલ સંભાળવાની સમજદારી પણ જરૂરી છે. જેના હાથમાં યતીમની અમાનત હોય, તેની જવાબદારી છે કે માલની હિફાઝત કરે, હિસાબ રાખે અને યોગ્ય સમયે માલિકને તેનો હક સોંપે. કોઈની મજબૂરીનો ફાયદો ઉઠાવીને તેનો માલ રોકી રાખવો અમાનતદારી નથી. યાદ રાખજો, અમાનતનો સાચો હક એ છે કે જે તમારું નથી, તેને પોતાનું ન બનાવો.
October 21
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૨ દીકરીનો હક કોણ નક્કી કરે? ઘરમાં વારસાની વાત આવે ત્યારે ક્યારેક દીકરીને કહેવામાં આવે છે, “તારા લગ્નમાં ખર્ચ કર્યો છે, હવે તારે વારસામાં શું જોઈએ?” પણ સવાલ એ છે કે દીકરીના લગ્નનો ખર્ચ તેના વારસાના હકની જગ્યા લઈ શકે? અલ્લાહ કહે છે: لِلرِّجَالِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ وَلِلنِّسَاءِ نَصِيبٌ مِّمَّا تَرَكَ الْوَالِدَانِ وَالْأَقْرَبُونَ مِمَّا قَلَّ مِنْهُ أَوْ كَثُرَ ۚ نَصِيبًا مَّفْرُوضًا “માતા-પિતા અને નજીકના સગાં જે માલ છોડીને જાય, તેમાં પુરુષોનો પણ હિસ્સો છે અને સ્ત્રીઓનો પણ હિસ્સો છે, પછી એ માલ થોડો હોય કે વધારે. આ નક્કી કરેલો હિસ્સો છે.” સૂરા અન-નિસા 4:7 સમજણ: દીકરીનો વારસો કોઈની મહેરબાની નથી. અલ્લાહે આપેલો હક છે. લગ્નમાં ભેટ આપવી એક વાત છે અને વારસાનો હક બીજી વાત છે. બન્નેને એક ગણીને દીકરીનો હક દબાવી દેવો ઇન્સાફ નથી. દીનની વાત કરવી સહેલી છે, પણ જ્યારે પોતાના માલમાંથી બીજાનો હક આપવાનો આવે ત્યારે અસલ ઇમ્તિહાન થાય છે. યાદ રાખજો, કુટુંબની ઇઝ્ઝત દીકરીને તેનો હક છોડાવવા માટે દબાણ કરવામાં નથી. ઇઝ્ઝત તો એમાં છે કે દરેકને તેનો હક ઇન્સાફથી મળે.
October 20
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા અન-નિસા — ભાગ ૧ યતીમનો હક ખાવું કે તેની હિફાઝત કરવી? દીનની અસલિયત ફક્ત નમાઝ અને ઇબાદતમાં જ નથી દેખાતી. એ ત્યારે પણ દેખાય છે જ્યારે કોઈ કમજોરનો હક આપણા હાથમાં હોય. યતીમ પાસે પોતાની વાત મનાવવાની તાકાત ન હોય, તો શું તેનો માલ પોતાની મરજી પ્રમાણે વાપરી શકાય? અલ્લાહ કહે છે: وَآتُوا الْيَتَامَىٰ أَمْوَالَهُمْ وَلَا تَتَبَدَّلُوا الْخَبِيثَ بِالطَّيِّبِ وَلَا تَأْكُلُوا أَمْوَالَهُمْ إِلَىٰ أَمْوَالِكُمْ ۚ إِنَّهُ كَانَ حُوبًا كَبِيرًا “યતીમોને તેમનો માલ આપી દો. સારી વસ્તુના બદલે ખરાબ વસ્તુ ન લો અને તેમનો માલ પોતાના માલ સાથે ભેળવીને ખાઈ ન જાઓ. નિશ્ચય જ, આ બહુ મોટો ગુનો છે.” સૂરા અન-નિસા 4:2 સમજણ: યતીમનો માલ હોય કે કોઈની સોંપેલી અમાનત, કમજોર માણસનો હક મારવો અલ્લાહની નજરમાં નાની વાત નથી. જેની પાસે તાકાત છે, તેની જવાબદારી વધારે છે. મોમિન ફક્ત એ નથી જોતો કે કોઈ તેને પકડી શકે છે કે નહીં. એ વિચારે છે કે અલ્લાહ સામે શું જવાબ આપવાનો છે. દીનની સાચી ઓળખ એ છે કે આપણા હાથમાં કોઈનો હક આવે ત્યારે આપણે કેટલા અમાનતદાર રહીએ છીએ.
October 19
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૭૪ ઇલ્મ હોય છતાં મતભેદ કેમ? ક્યારેક માણસને હક સમજાઈ જાય છે, પણ એ કબૂલ કરવામાં દિલ તૈયાર નથી થતું. કેમ? કારણ કે હક કબૂલ કરીએ તો પોતાની ભૂલ માનવી પડે. ક્યારેક હોદ્દો, અહંકાર કે ઈર્ષ્યા માણસને સત્યથી દૂર રાખે છે. અલ્લાહ કહે છે: وَمَا اخْتَلَفَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ إِلَّا مِن بَعْدِ مَا جَاءَهُمُ الْعِلْمُ بَغْيًا بَيْنَهُمْ “જેમને કિતાબ આપવામાં આવી હતી, તેઓ પોતાની પાસે ઇલ્મ આવી ગયા પછી પણ એકબીજાની સામેની હઠ અને ઈર્ષ્યાને કારણે મતભેદમાં પડ્યા.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:19ના એક ભાગનો ભાવાર્થ. આ આયત આપણને બીજાની ભૂલો ગણતા પહેલાં પોતાની નિયત તપાસવાનું શીખવે છે. મારી વાત સાચી છે કે નહીં, એના કરતાં મને મારી વાત સાચી સાબિત કરવાની વધારે ફિકર છે? મોમિન હક સામે આવે ત્યારે પોતાની ભૂલ સુધારવામાં શરમ નથી માનતો. કારણ કે દીનમાં મોટું બનવું એ દરેક ચર્ચામાં જીતવું નથી. હક સામે આવે ત્યારે તેને કબૂલ કરવું એ પણ ઈમાનની નિશાની છે.
October 18
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૭૩ સત્યની ગવાહી કોણ આપે? માણસોની સંખ્યા વધારે હોય એટલે તેમની વાત સાચી થઈ જાય? કોઈ વાત વર્ષોથી ચાલતી હોય એટલે એ અલ્લાહનો હુકમ બની જાય? ના. દીનમાં અસલ માપદંડ લોકોની સંખ્યા કે કોઈ વાત કેટલી જૂની છે એ નહીં, પણ અલ્લાહની હકની ગવાહી છે. અલ્લાહ કહે છે: شَهِدَ اللَّهُ أَنَّهُ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ وَالْمَلَائِكَةُ وَأُولُو الْعِلْمِ قَائِمًا بِالْقِسْطِ ۚ لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ “અલ્લાહ ગવાહી આપે છે કે તેના સિવાય કોઈ ઇલાહ નથી; ફરિશ્તાઓ અને ઇલ્મવાળા પણ, ઇન્સાફ પર કાયમ રહીને, ગવાહી આપે છે. તેના સિવાય કોઈ ઇલાહ નથી. તે જબરદસ્ત અને હિકમતવાળો છે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:18 આ આયતમાં તૌહીદ સાથે ઇન્સાફને પણ ખાસ રીતે યાદ કરાવ્યો છે. એટલે અલ્લાહને એક માનવું ફક્ત મોઢેથી કહેવું નથી. પોતાની વાતમાં, પોતાના વ્યવહારમાં અને બીજાના હકમાં પણ ઇન્સાફ રાખવો જરૂરી છે. દીનની વાત સાંભળો ત્યારે દલીલ સમજો, કુરઆન તપાસો અને કોઈની વાતને ફક્ત તેના હોદ્દાના કારણે આખરી હક ન માની લો. ઇલ્મની સાચી નિશાની અહંકાર નહીં, ઇન્સાફ અને અલ્લાહ સામે ઝૂકવું છે.
October 16
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૭૨ સબર એટલે ચૂપચાપ સહન કરતા રહેવું? કોઈ તમારો હક છીનવે, તમારી સાથે નાઇન્સાફી કરે કે તમને ઉશ્કેરે, ત્યારે સબરનો અસલ ઇમ્તિહાન થાય છે. સબરનો મતલબ જુલ્મને સાચો માની લેવો નથી. સબર એટલે ગુસ્સામાં હદ ન વટાવવી અને હક માટે સમજદારીથી ઊભા રહેવું. અલ્લાહ સારા બંદાઓની ખાસિયત જણાવે છે: الصَّابِرِينَ وَالصَّادِقِينَ وَالْقَانِتِينَ وَالْمُنفِقِينَ وَالْمُسْتَغْفِرِينَ بِالْأَسْحَارِ “સબર કરનારા, સચ્ચા, આજ્ઞાપાલન કરનારા, અલ્લાહના રસ્તે ખર્ચ કરનારા અને સવારના સમયે ઇસ્તિગફાર કરનારા.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:17 આ આયતમાં ફક્ત સબરની વાત નથી. સચ્ચાઈ, ઇબાદત, સખાવત અને ઇસ્તિગફાર પણ સાથે છે. એટલે સબર ફક્ત મોઢેથી કહેવાની વાત નથી; એ અખલાકમાં દેખાવો જોઈએ. મોમિન મુશ્કેલીમાં તૂટી પડતો નથી, અને તાકાત મળે ત્યારે બીજાને દબાવતો પણ નથી.
October 15
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૭૧ દુઆ ફક્ત મુશ્કેલીમાં જ યાદ આવે? જ્યારે તકલીફ આવે ત્યારે આપણે તરત દુઆ કરીએ છીએ. પણ સુખના દિવસોમાં પણ અલ્લાહને યાદ કરીએ છીએ? સાચો બંદો ફક્ત માંગતો નથી; પોતાની ભૂલ કબૂલ કરીને માફી પણ માંગે છે. અલ્લાહ એવા બંદાઓની દુઆનો ઉલ્લેખ કરે છે: رَبَّنَا إِنَّنَا آمَنَّا فَاغْفِرْ لَنَا ذُنُوبَنَا وَقِنَا عَذَابَ النَّارِ “હે અમારા રબ! અમે ઈમાન લાવ્યા છીએ, માટે અમારા ગુના માફ કર અને અમને આગના અઝાબથી બચાવ.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:16 જરા વિચારજો. દુઆમાં ફક્ત માલ, આરોગ્ય અને મુશ્કેલીમાંથી છૂટકારો માંગીએ છીએ, કે પોતાના ગુનાની માફી અને દિલની ઇસ્લાહ પણ માંગીએ છીએ? ઇસ્તિગફારનો મતલબ ફક્ત જીભથી “માફ કરજે” કહેવું નથી. ભૂલ સમજવી, અલ્લાહ તરફ પાછા ફરવું અને જ્યાં શક્ય હોય ત્યાં પોતાની ભૂલ સુધારવી પણ જરૂરી છે. મોમિનની ઓળખ એ નથી કે એનાથી ક્યારેય ભૂલ થતી નથી. ઓળખ એ છે કે ભૂલ થયા પછી એ અલ્લાહથી દૂર ભાગતો નથી, પણ તૌબા કરીને પાછો ફરે છે.
October 14
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૭૦ દિલમાં શું છુપાયેલું છે? માણસ દુનિયાને પોતાની સારી બાજુ બતાવી શકે છે. મીઠી વાતો કરી શકે છે, પોતાની નિયત સારી છે એવું કહી શકે છે. પણ દિલની અસલ હાલત અલ્લાહથી છૂપી નથી. અલ્લાહ કહે છે: قُلْ إِن تُخْفُوا مَا فِي صُدُورِكُمْ أَوْ تُبْدُوهُ يَعْلَمْهُ اللَّهُ “કહો: તમારા દિલમાં જે છે તે તમે છુપાવો કે જાહેર કરો, અલ્લાહ તેને જાણે છે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:29નો ભાગ. આયત ફક્ત બીજાને તપાસવા માટે નથી; પહેલાં પોતાની જાતને તપાસવા માટે છે. હું જે કરું છું, એ અલ્લાહની રઝા માટે છે કે લોકોની વાહવાહ માટે? હું જે વાત ફેલાવું છું, એ સાચી છે કે ફક્ત મારી પસંદના માણસને ફાયદો થાય એવી છે? હું બીજાની નિયતનો ફેંસલો કરું છું, પણ મારી પોતાની નિયત તપાસું છું? મોમિન બીજાના દિલનો હિસાબ કરવાનો દાવો નથી કરતો. એ પોતાની નિયત સુધારવાની ફિકર કરે છે, કારણ કે અલ્લાહથી કંઈ છૂપું નથી.
October 13
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૯ ઇઝ્ઝત કોની પાસેથી માંગવી? ક્યારેક માણસ સાચી વાત જાણતો હોય, પણ લોકો નારાજ થશે એ ડરથી ચૂપ રહે છે. ક્યારેક અલ્લાહની રઝા કરતાં લોકોની વાહવાહ વધારે જરૂરી લાગવા લાગે છે. પણ મોમિન પોતાની ઇઝ્ઝતનો માપ લોકોની તાળીઓથી નથી કરતો. અલ્લાહ કહે છે: مَن كَانَ يُرِيدُ الْعِزَّةَ فَلِلَّهِ الْعِزَّةُ جَمِيعًا “જે ઇઝ્ઝત ઇચ્છે છે, તો બધી ઇઝ્ઝત અલ્લાહની જ છે.” સૂરા ફાતિર 35:10 આજે સવાલ એ છે: લોકો આપણાથી ખુશ છે કે અલ્લાહ રાજી છે? લોકોને ખુશ રાખવા માટે હક છુપાવવો પડે, તો થોડી વાર રોકાઈને વિચારજો. અને પોતાની વાતને હક સાબિત કરવા માટે કોઈની નિંદા કરવી પડે, તો એ પણ તપાસજો. ઇઝ્ઝતનો રસ્તો અહંકાર નથી; સચ્ચાઈ, અમાનતદારી અને સારા અમલ છે. માણસોની ઇઝ્ઝત બદલાતી રહે છે. અલ્લાહની રઝા મેળવવાની કોશિશ જ મોમિનનો અસલ હેતુ છે.
October 12
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૮ સત્તા કોની છે? દુનિયામાં કોઈને હોદ્દો મળે, કોઈની વાત માનવામાં આવે અને હજારો લોકો તેની પાછળ ચાલે, તો ક્યારેક તેને લાગે કે આ બધું હંમેશા એની પાસે જ રહેશે. પણ કુરઆન એક હકીકત યાદ કરાવે છે: સત્તા કાયમી કોઈ માણસની નથી. અલ્લાહ કહે છે: قُلِ اللَّهُمَّ مَالِكَ الْمُلْكِ تُؤْتِي الْمُلْكَ مَن تَشَاءُ وَتَنزِعُ الْمُلْكَ مِمَّن تَشَاءُ وَتُعِزُّ مَن تَشَاءُ وَتُذِلُّ مَن تَشَاءُ ۖ بِيَدِكَ الْخَيْرُ ۖ إِنَّكَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ “કહો: હે અલ્લાહ! હુકૂમતના માલિક! તું જેને ચાહે તેને સત્તા આપે છે અને જેની પાસેથી ચાહે તેની પાસેથી સત્તા લઈ લે છે. તું જેને ચાહે તેને ઇઝ્ઝત આપે છે અને જેને ચાહે તેને ઝિલ્લત આપે છે. તમામ ભલાઈ તારા જ હાથમાં છે. બેશક, તું દરેક વસ્તુ પર કુદરત ધરાવે છે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:26 સમજણ: હોદ્દો મળવો એ અલ્લાહની રઝામંદીનો પાકો પુરાવો નથી, અને હોદ્દો જતો રહેવો એ કોઈના બુરા હોવાનો પાકો પુરાવો પણ નથી. અસલ સવાલ એ છે કે જે તાકાત મળી છે, એનો ઉપયોગ ઇન્સાફ માટે થાય છે કે જુલ્મ માટે? મોમિન સત્તાથી અંધ નથી બનતો. એ જાણે છે કે દરેક નેઅમત સાથે જવાબદારી પણ આવે છે.
October 11
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૭ ઇલ્મ હોવું અને હકને માનવું — બન્ને એક છે? કોઈ વક્તી પાસે ઘણું ઇલ્મ હોય, અરબી આવડતી હોય અને દીનની વાતો પણ સારી રીતે કરતો હોય, તો શું એટલાથી એ સાબિત થાય કે એ દરેક વાતમાં સાચો છે? ના. વાત કેટલી મોટી છે એના કરતાં દલીલ કેટલી સાચી છે એ જોવું જરૂરી છે. અલ્લાહ કહે છે: إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا لَن تُغْنِيَ عَنْهُمْ أَمْوَالُهُمْ وَلَا أَوْلَادُهُم مِّنَ اللَّهِ شَيْئًا ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمْ وَقُودُ النَّارِ “નિશ્ચય જ, જેમણે ઇન્કાર કર્યો, તેમના માલ અને સંતાનો અલ્લાહની સામે તેમને કંઈ કામ નહીં આવે. અને એ જ લોકો આગનું બળતણ બનશે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:10 આ આયત યાદ કરાવે છે કે દુનિયાની તાકાત, માલ કે ઓળખાણ અલ્લાહની સામે કોઈની કામ આવવાની ગેરંટી નથી. એટલે દીનની વાત સાંભળો ત્યારે ફક્ત બોલનારનું નામ ન જુઓ. વાતને કુરઆન અને રસૂલુલ્લાહ (સલ્લલ્લાહુ અલૈહિ વસલ્લમ)ની સાચી સુન્નતની રોશનીમાં સમજો. ઇલ્મનો ફાયદો ત્યારે છે જ્યારે એ માણસને હક ઓળખવામાં અને પોતાના અમલ સુધારવામાં મદદ કરે.
October 10
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૬ મોમિન અલ્લાહ પાસે શું માંગે? માણસ દુઆમાં ઘણી વસ્તુઓ માંગે છે. પણ ક્યારેક એ ભૂલી જાય છે કે દુનિયાની નેઅમત કરતાં પણ વધારે જરૂરી છે દિલનું હિદાયત પર કાયમ રહેવું. અલ્લાહ આપણને શીખવે છે કે દુઆમાં આ પણ માંગવું જોઈએ: رَبَّنَا لَا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا وَهَبْ لَنَا مِن لَّدُنكَ رَحْمَةً ۚ إِنَّكَ أَنتَ الْوَهَّابُ “હે અમારા રબ! તેં અમને હિદાયત આપ્યા પછી અમારા દિલોને વાંકા ન થવા દે અને અમને તારી તરફથી રહેમત અતા કર. બેશક, તું ખૂબ અતા કરનાર છે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:8 જરા વિચારજો. આ દુઆ એ નથી કે “અલ્લાહ, મને બધાથી મોટો બનાવ.” આ દુઆ છે કે “અલ્લાહ, મને હિદાયત પર કાયમ રાખ.” માણસ પાસે માલ હોય, ઇલ્મ હોય કે મોટું નામ હોય, પણ જો દિલ સત્યથી દૂર થઈ જાય તો એ બધાનો શું ફાયદો? એટલે રોજની દુઆમાં ફક્ત દુનિયાની જરૂરિયાતો નહીં, પોતાના દિલની ઇસ્લાહ પણ માંગજો. કારણ કે હિદાયત મળવી નેઅમત છે, અને તેના પર કાયમ રહેવું પણ અલ્લાહની રહેમત છે.
October 9
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૫ અસલ નેઅમત શું છે? માણસ અલ્લાહ પાસે શું માંગે છે? વધારે માલ? મોટું ઘર? સારી ઓળખાણ? કે દિલનો સુકૂન અને અલ્લાહની રઝા? અલ્લાહ કહે છે: قُلْ أَؤُنَبِّئُكُم بِخَيْرٍ مِّن ذَٰلِكُمْ ۚ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّاتٌ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ “કહો, શું હું તમને આ બધાથી ઉત્તમ વસ્તુની ખબર આપું? જેઓ તક્વા રાખે છે તેમના માટે તેમના રબ પાસે એવી જન્નતો છે જેમની નીચે નહેરો વહે છે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:15ના શરૂઆતના ભાગનો ભાવાર્થ. દુનિયાની નેઅમત મળે તો શુક્ર કરો. ન મળે તો નિરાશ ન થાઓ. કારણ કે દરેક નેઅમત ફક્ત પૈસાથી ખરીદી શકાતી નથી. દિલનો સુકૂન, સાચો ઈમાન અને અલ્લાહની રઝા — આનું મૂલ્ય દુનિયાના માલથી માપી શકાતું નથી. એટલે ફક્ત એ ન માંગો કે “અલ્લાહ, મને વધારે આપ.” આ પણ માંગો કે “અલ્લાહ, જે આપ્યું છે એમાં બરકત આપ અને મને તારી રઝાના રસ્તે ચલાવ.”
October 8
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૪ દુનિયાની ચમક કેટલી સાચી? માણસને ખુશ કરવા માટે બહુ કંઈ જોઈએ છે. પૈસા જોઈએ, માલ જોઈએ, નામ જોઈએ, લોકોની વાહવાહ જોઈએ. પણ થોડું વિચારો. જે વસ્તુ આજે તમારી ખુશીનું કારણ છે, એ જ વસ્તુ કાલે તમારા ઇમ્તિહાનનું કારણ બની શકે છે. અલ્લાહ કહે છે: زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ۗ ذَٰلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا ۖ وَاللَّهُ عِندَهُ حُسْنُ الْمَآبِ “માણસો માટે સ્ત્રીઓ, સંતાનો, સોનાં-ચાંદીના ઢગલા, ઉત્તમ ઘોડા, ઢોર અને ખેતી જેવી વસ્તુઓની મોહબ્બત સુંદર બનાવી દેવામાં આવી છે. આ દુનિયાની જિંદગીનો થોડા સમયનો સામાન છે, અને અલ્લાહ પાસે જ ઉત્તમ ઠેકાણું છે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:14 આયત દુનિયાની વસ્તુઓને હરામ નથી કરતી. મુદ્દો એ છે કે વસ્તુ તમારા હાથમાં રહે કે દિલમાં? માલ હાથમાં હોય તો નેઅમત છે. માલ દિલમાં બેસી જાય તો ઇમ્તિહાન છે. એટલે મોમિને પોતાની જાતને એક સવાલ કરવો જોઈએ: “હું માલનો માલિક છું કે માલ મારો માલિક બની ગયો છે?”
October 7
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૩ મોતથી માણસ શા માટે ડરે છે? મોતનું નામ આવે ત્યારે દિલમાં ડર આવે છે. પણ કુરઆન આપણને એક બીજી વાત વિચારવા કહે છે: શું આપણે મોતથી ડરીએ છીએ, કે પછી એ દિવસ માટે તૈયાર નથી? અલ્લાહ કહે છે: كُلُّ نَفْسٍ ذَائِقَةُ الْمَوْتِ ۗ وَإِنَّمَا تُوَفَّوْنَ أُجُورَكُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ “દરેક જાનને મોતનો સ્વાદ ચાખવાનો છે. અને કયામતના દિવસે જ તમને તમારા અમલનો પૂરો બદલો આપવામાં આવશે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:185 મોત કોઈના માટે અટકવાનું નથી. ન પૈસા કામ આવશે, ન હોદ્દો, ન ઓળખાણ. સાથે શું આવશે? આપણા અમલ. એટલે મોમિન માટે સવાલ માત્ર એટલો નથી કે “હું કેટલું જીવ્યો?” સવાલ એ છે: “જે જિંદગી મળી, એમાં મેં શું કમાયું?” દરેક દિવસ આપણને આખિરતની તરફ એક પગલું નજીક લઈ જાય છે. મોતથી ભાગવું આપણા હાથમાં નથી. પણ મોત આવે એ પહેલાં તૌબા કરવી, અકીદા સુધારવો અને અમલ સુધારવો આપણા હાથમાં છે.
October 6
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૨ સાચી જીત કોને કહેવાય? દુનિયા કહે: જેની પાસે વધારે માલ છે, એ જીત્યો. જેની પાસે વધારે પાવર છે, એ જીત્યો. જેને વધારે લોકો ફોલો કરે છે, એ જીત્યો. પણ કુરઆનનો માપદંડ અલગ છે. અલ્લાહ કહે છે: فَمَن زُحْزِحَ عَنِ النَّارِ وَأُدْخِلَ الْجَنَّةَ فَقَدْ فَازَ “જેને દોઝખથી દૂર કરવામાં આવ્યો અને જન્નતમાં દાખલ કરવામાં આવ્યો, ખરેખર એ જ સફળ થયો.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:185 માણસ આખી જિંદગી દુનિયાની જીત પાછળ દોડતો રહે છે. મોટું ઘર, વધારે પૈસા, મોટું નામ, લોકોની વાહવાહ. પણ એક દિવસ બધું અહીં જ રહી જવાનું છે. અસલ જીત એ છે કે આખિરતમાં અલ્લાહ રાજી હોય. એટલે મોમિને ક્યારેક પોતાની જાતને પૂછવું જોઈએ: “હું દુનિયામાં જીતવા માટે જીવી રહ્યો છું કે આખિરતમાં કામ આવવા માટે?” દુનિયાની જીત થોડા સમયની છે. આખિરતની જીત હંમેશા માટે છે.
October 5
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૧ અમાનત કોની છે? કોઈના હાથમાં પૈસા આવે, કોઈને હોદ્દો મળે, કોઈને લોકોની જવાબદારી સોંપાય. તો શું એ બધું તેની પોતાની મિલકત બની જાય? અલ્લાહ કહે છે: وَمَا كَانَ لِنَبِيٍّ أَن يَغُلَّ ۚ وَمَن يَغْلُلْ يَأْتِ بِمَا غَلَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ “કોઈ નબી માટે ખયાનત કરવી યોગ્ય નથી. અને જે ખયાનત કરશે, તે કયામતના દિવસે જે વસ્તુમાં ખયાનત કરી હશે તે લઈને આવશે.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:161 આ આયત આપણને એક વાત બહુ સાફ શીખવે છે: અમાનત હોય ત્યાં ખયાનત નહીં. પૈસા હોય કે પદ, માલ હોય કે જવાબદારી, અલ્લાહની નજરથી કોઈ વસ્તુ છૂપી નથી. દુનિયામાં હિસાબ ન લેવાય, લોકોને ખબર ન પડે, વક્તી ઇઝ્ઝત પણ મળી જાય... પણ આખિરતમાં શું જવાબ આપવાનો છે? મોમિન માટે અસલ સવાલ એ નથી કે “લોકોને ખબર પડી કે નહીં?” અસલ સવાલ છે: “અલ્લાહને ખબર છે કે નહીં?” અને જવાબ આપણને ખબર છે.
October 3
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૬૦ મદદ કોની અને ભરોસો કોના પર? મુશ્કેલી આવે ત્યારે આપણે સૌથી પહેલા કોને યાદ કરીએ છીએ? કોઈ ઓળખાણવાળા માણસને? પૈસાવાળા માણસને? પદવાળા માણસને? મદદ માટે માણસને સંપર્ક કરવો જરાય ખોટું નથી. દુનિયામાં માણસ કારણ બની શકે છે. પણ દિલનો ભરોસો કોના પર છે, એ અસલ સવાલ છે. અલ્લાહ સૂરા આલે ઇમરાનમાં કહે છે: إِن يَنصُرْكُمُ اللَّهُ فَلَا غَالِبَ لَكُمْ ۖ وَإِن يَخْذُلْكُمْ فَمَن ذَا الَّذِي يَنصُرُكُم مِّن بَعْدِهِ ۗ وَعَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ “જો અલ્લાહ તમારી મદદ કરે તો કોઈ તમને હરાવી શકતું નથી. અને જો તે તમને છોડે તો તેના પછી કોણ તમારી મદદ કરી શકે? અને મોમિનોએ અલ્લાહ પર જ તવક્કુલ કરવો જોઈએ.” સૂરા આલે ઇમરાન 3:160 સમજણ: વ્યક્તિ મદદ કરે છે, અલ્લાહ મદદ પહોંચાડે છે. અસબાબ આપણે કરીએ, પરિણામ અલ્લાહના હાથમાં છે. એટલે મોમિન માણસની મદદ લે, પણ માણસને પોતાની આખરી આશા ન બનાવે. કારણ કે જે દિલ અલ્લાહ પર તવક્કુલ રાખે છે, તે કોઈ વ્યક્તિના હાથમાં પોતાની ઇઝ્ઝત, ડર અને ભરોસો સોંપતું નથી. આ જ તવક્કુલ છે.
October 2
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૫૯ ઇમ્તિહાન શું બતાવે છે? જ્યારે બધું આપણી મરજી પ્રમાણે ચાલે, ત્યારે ઈમાન વિશે વાત કરવી આસાન છે. પણ જ્યારે નુક્સાન થાય, મુશ્કેલી આવે, લોકો સાથ છોડે, અથવા પોતાની જ ભૂલ સામે આવે... ત્યારે અસલ ચહેરો દેખાય છે. અલ્લાહ સૂરા આલે ઇમરાનમાં ફરમાવે છે: وَلِيَعْلَمَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا “અને જેથી અલ્લાહ ઈમાનવાળાઓને જાહેર કરી દે.” (સૂરા આલે ઇમરાન 3:166) અહીં એક વાત સમજવાની છે. ઇમ્તિહાન અલ્લાહને આપણાથી અજાણી કોઈ વાત જણાવવા માટે નથી. ઇમ્તિહાન આપણું અસલ આપણને જ બતાવે છે. સુખમાં આપણે કહીએ: “હું અલ્લાહ પર ભરોસો રાખું છું.” પણ મુશ્કેલીમાં સવાલ થાય: શું ખરેખર? સત્તા હોય ત્યારે ઇન્સાફ કરવો આસાન છે. નુક્સાન થાય ત્યારે પણ ઇન્સાફ રાખવો — એ ઇમ્તિહાન છે. લોકો વખાણ કરે ત્યારે નમ્ર રહેવું સારું છે. લોકો ટીકા કરે ત્યારે અખલાક ન છોડવો — એ વધારે મોટું કામ છે. એટલે મોમિન મુશ્કેલીને ફક્ત “મારી સાથે આવું કેમ થયું?” કહીને નથી જોતો. તે વિચાર કરે છે: “અલ્લાહ મને આમાંથી શું શીખવી રહ્યો છે?” ક્યારેક ઇમ્તિહાન આપણું ઈમાન મજબૂત કરે છે. ક્યારેક આપણી ભૂલ બતાવે છે. અને ક્યારેક આપણને એવા માણસોથી અલગ કરે છે જેમની ઉપર આપણે જરૂર કરતાં વધારે ભરોસો રાખ્યો હતો. આખરે એક જ વાત: મુશ્કેલી આવે ત્યારે ફરિયાદ કરતાં પહેલાં પોતાના દિલને તપાસજો. કદાચ ઇમ્તિહાન પરિસ્થિતિનું નહીં, તમારા ઈમાનનું છે.એક માણસ રોજ નમાઝમાં બહુ લાંબી દુઆ કરતો. “યા અલ્લાહ, મને માફ કરજો. મારી ઇબાદત કબૂલ કરજો.” એક દિવસ એના એક ઓળખીતાએ પૂછ્યું, “ભાઈ, એક વાત પૂછું?” “પૂછો.” “અલ્લાહ પાસેથી માફી માગો છો, પણ જે માણસના પૈસા તમે રોક્યા છે, એના પૈસા ક્યારે પાછા આપશો?” માણસ ચૂપ. “જે માણસને તમે અપમાનિત કર્યો, એની માફી ક્યારે માગશો?” હજી ચૂપ. “અને જે ગરીબ તમારી પાસે મદદ માંગવા આવ્યો હતો, એને તમે કાલે આવવાનું કહ્યું હતું. એ કાલ ક્યારે આવશે?” માણસે કહ્યું, “ભાઈ, અલ્લાહ બહુ રહેમ કરનાર છે.” વડીલે કહ્યું, “બેશક. પણ અલ્લાહના નામે બંદાનો હક દબાવીને, માત્ર અલ્લાહની માફીની આશા રાખવી આપણી પોતાની પસંદગી નથી.” આપણે ઘણી વાર દિનને બે ભાગમાં વહેંચી નાખ્યો છે. અલ્લાહ સાથેનો હિસાબ અલગ. અને માણસોના હક અલગ. નમાઝમાં ખૂબ સાવધાન. પણ વેપારમાં જરા પણ નહીં. રોજા માટે નિયમો યાદ. પણ મોઢેથી નીકળતા શબ્દો માટે નહીં. ઝકાતની વાત બહુ. પણ કોઈનો હક રોકાયો હોય, તો એની વાત નહીં. કુરઆન કહે છે: “અલ્લાહ તમને અમાનતો તેમના હકદારને સોંપવાનો હુકમ આપે છે.” સૂરહ અન-નિસા ૪:૫૮ તો સવાલ માત્ર એ નથી કે “મારી ઇબાદત કેટલી છે?” સવાલ આ પણ છે, “મારા હાથથી કોઈનો હક તો નથી દબાયો ને?” કારણ કે અલ્લાહની ઇબાદતનો અર્થ માણસોના હક ભૂલી જવો નથી. દિન મસ્જિદમાં પૂરો થતો નથી. દિન દુકાનમાં પણ છે. ઘરમાં પણ છે. નોકર સાથેના વ્યવહારમાં પણ છે. ગરીબ સાથેના વર્તનમાં પણ છે. અને કદાચ સૌથી મોટો ઇમ્તેહાન ત્યાં જ છે, જ્યાં કોઈ મજલિસ નથી, કોઈ માઈક નથી, કોઈ વાહવાહ નથી. ત્યાં ફક્ત અલ્લાહ જાણે છે કે આપણે ખરેખર કેવા છીએ.
October 1
અસ્સલામુ અલૈકુમ વ રહમતુલ્લાહિ વ બરકાતુહુ સૂરા આલે ઇમરાન — ભાગ ૫૮ મુશ્કેલીમાં કોના પર ભરોસો? ઉહુદ પછી મોમિનો માટે ઇમ્તિહાન હજુ પૂરું થયું નહોતું. લોકોએ તેમને ડરાવ્યા: “તમારા સામે લોકો ભેગા થઈ રહ્યા છે. હવે સાવધાન રહેજો.” આવી વાત સાંભળીને સામાન્ય માણસ ગભરાઈ જાય. પણ મોમિનો શું બોલ્યા? حَسْبُنَا اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ “અમારા માટે અલ્લાહ કાફી છે અને એ સૌથી બેસ્ટ કારસાજ છે.” (સૂરા આલે ઇમરાન 3:173) આ એક જ વાક્યમાં તવક્કુલની આખી સમજણ આવી જાય છે. તવક્કુલ એટલે બેસી રહેવું નહીં. પહેલા પોતાની જવાબદારી અદા કરવી. પછી પરિણામ અલ્લાહ પર છોડવું. આજના સમયમાં પણ કોઈ અફવા ફેલાય: “આ થશે.” “એ લોકો તમારી સામે છે.” “બધું બગડી જશે.” તો મોમિન તરત ગભરાઈને નિર્ણય નથી લેતો. પહેલા હકીકત તપાસે છે. પછી જે કરવું હોય તે કરે છે. અને દિલમાં કહે છે: “મારો ભરોસો અલ્લાહ પર છે.” કારણ કે ડર માણસને બીજા માણસનો ગુલામ બનાવી શકે છે. પણ તવક્કુલ માણસને અલ્લાહ સાથે જોડે છે. મુશ્કેલીમાં કોણ તમારી સાથે છે એ જોતા પહેલાં એક વાત યાદ રાખજો: અલ્લાહ તમારી સાથે છે. અને જેને આ વાતનો યકીન હોય, તે મુશ્કેલીમાં પણ અંદરથી તૂટતો નથી. એક માણસ રોજ નમાઝમાં બહુ લાંબી દુઆ કરતો. “યા અલ્લાહ, મને માફ કરજો. મારી ઇબાદત કબૂલ કરજો.” એક દિવસ એના એક ઓળખીતાએ પૂછ્યું, “ભાઈ, એક વાત પૂછું?” “પૂછો.” “અલ્લાહ પાસેથી માફી માગો છો, પણ જે માણસના પૈસા તમે રોક્યા છે, એના પૈસા ક્યારે પાછા આપશો?” માણસ ચૂપ. “જે માણસને તમે અપમાનિત કર્યો, એની માફી ક્યારે માગશો?” હજી ચૂપ. “અને જે ગરીબ તમારી પાસે મદદ માંગવા આવ્યો હતો, એને તમે કાલે આવવાનું કહ્યું હતું. એ કાલ ક્યારે આવશે?” માણસે કહ્યું, “ભાઈ, અલ્લાહ બહુ રહેમ કરનાર છે.” વડીલે કહ્યું, “બેશક. પણ અલ્લાહના નામે બંદાનો હક દબાવીને, માત્ર અલ્લાહની માફીની આશા રાખવી આપણી પોતાની પસંદગી નથી.” આપણે ઘણી વાર દીનને બે ભાગમાં વહેંચી નાખ્યો છે. અલ્લાહ સાથેનો હિસાબ અલગ. અને માણસોના હક અલગ. નમાઝમાં ખૂબ સાવધાન. પણ વેપારમાં જરા પણ નહીં. રોજા માટે નિયમો યાદ. પણ મોઢેથી નીકળતા શબ્દો માટે નહીં. ઝકાતની વાત બહુ. પણ કોઈનો હક રોકાયો હોય, તો એની વાત નહીં. કુરઆન કહે છે: “અલ્લાહ તમને અમાનતો તેમના હકદારને સોંપવાનો હુકમ આપે છે.” સૂરહ અન-નિસા ૪:૫૮ તો સવાલ માત્ર એ નથી કે “મારી ઇબાદત કેટલી છે?” સવાલ આ પણ છે, “મારા હાથથી કોઈનો હક તો નથી દબાયો ને?” કારણ કે અલ્લાહની ઇબાદતનો અર્થ માણસોના હક ભૂલી જવો નથી. દીન મસ્જિદમાં પૂરો થતો નથી. દીન દુકાનમાં પણ છે. ઘરમાં પણ છે. નોકર સાથેના વ્યવહારમાં પણ છે. ગરીબ સાથેના વર્તનમાં પણ છે. અને કદાચ સૌથી મોટો ઇમ્તેહાન ત્યાં જ છે, જ્યાં કોઈ મજલિસ નથી, કોઈ માઈક નથી, કોઈ વાહવાહ નથી. ત્યાં ફક્ત અલ્લાહ જાણે છે કે આપણે ખરેખર કેવા છીએ.